Trang chính » Chụp và Chép, Giới thiệu tác giả, Giới thiệu tác phẩm, Ký Sự, Thơ Email bài này

Đinh Linh: Bảy Bài Thơ Nước Trong

0 bình luận ♦ 27.05.2019

 

Cover for Tho Nuoc Trong
Hình bìa tập Thơ Nước Trong
(Mọi hình ảnh trong bài là của Đinh Linh)

 

LTS: Vào ngày 23 tháng 5, 2019, nhà thơ Đinh Linh, nay “hồi hương vĩnh viễn” và hiện giữ nhiệm vụ quản lý một xưởng phế liệu plastic tại Ea Kly, tỉnh Đắc Lắk, Việt Nam, gửi một điện thư cho “những đồng minh văn chương hiếm hoi,” và đính kèm tập Thơ Nước Trong, gồm 25 bài thơ “như thư từ, vài dòng ngoằn ngoèo về một nơi bụi bặm, bình thường, vớ vẩn, từ một thằng nắn chữ ngô nghê, khều khều, chết yểu.” Theo lời Đinh Linh, tập thơ được nhà văn Trần Vũ đặt hàng cho số ra mắt của tạp chí Mở Nguồn do nghệ sĩ Khánh Trường đảm nhiệm, nhưng cuối cùng Mở Nguồn không ra mắt vì “vì phản ứng của độc giả quá hời hợt,” nên nhà thơ muốn gửi riêng tập Thơ Nước Trong đến các bạn của anh.

Đinh Từ Bích Thúy, trong danh sách “những đồng minh văn chương hiếm hoi” của nhà thơ, đã xin phép Đinh Linh cho Da Màu phổ biến một số bài thơ trong tập Thơ Nước Trong, và được anh chấp thuận.

Dưới đây là Lời Tựa của Đinh Linh, và bảy bài thơ sống động từ tập Thơ Nước Trong, cùng những “bưu thiếp” của nhà thơ từ Ea KlyKrông Búk.

 

 

Tựa

Cuối năm 2018, tôi nhận được một email từ “giao_si.” Hắn ghi, “tui là Vũ, ông còn nhớ không, mình gặp nhau nhà anh Trương Vũ đã 20 năm […] Linh ơi, ông có bài thơ nào chưa đăng báo gửi tui đăng tạp chí Mở Nguồn của anh KT số ra mắt.”

KT là Khánh Trường, dĩ nhiên, chủ bút của tạp chí văn chương Hợp Lưu, nơi mà hầu hết các nhà văn Việt Nam có thớ, trong và ngoài nước, đều xuất hiện trên hơn 100 số, trong vòng 15 năm. Còn “Vũ” thì là Trần Vũ, tác giả can đảm và ba trợn của hàng loạt những truyện ngắn hay đến rùng mình, té đái. Nếu văn chương Việt Nam sòng phẳng thì Vũ đã có một chỗ đứng lớn, và một ảnh hưởng bát ngát.

Tôi trả lời Vũ, “Đã lâu lắm không làm thơ, nhưng tôi đang ở Việt Nam, và sẽ sắp gặp Nguyễn Quốc Chánh. Nếu có lên cơn mà viết được một hai bài thì sẽ gửi anh ngay!”

Nhờ Vũ đặt hàng, tôi gồng, làm được hai bài để gửi hắn, như đã có trớn, tôi xổ nguyên một tràng, trong khoảng một tháng. Cuối cùng, Mở Nguồn cũng không ra mắt, vì phản ứng của độc giả quá hời hợt. Làng thơ Việt Nam đã trở thành nghĩa địa.

Thơ Nước Trong cũng có nghĩa là thơ trong nước, vì trước đây, tôi chỉ làm thơ tiếng Việt khi sống tại Ý, Mỹ và Anh. Nay hồi hương vĩnh viễn, tôi ở Ea Kly, một thôn 20,000 mống, khỉ khạc, hạc ngáp. Đây là những bài thơ có rễ. Tôi viết về lối xóm.

Năm 2007, Bùi Chát và Lý Đợi in quyển Lĩnh Linh Chích Khoái, và đây là sách duy nhất của tôi tại Việt Nam, so với 10 quyển tiếng Anh, và 2 quyển dịch sang tiếng Nhật. Tiếc thay, Nhà Xuất Bản Giấy Vụn không còn hoạt động được như xưa, và tôi đoán là vì độc giả cho văn chương nhắm cao, nghiêm túc ngày càng thưa. Đây là trường hợp của toàn thế giới.

Thơ Nước Trong sẽ không được xuất bản, tôi gửi riêng cho các bạn. Đây là thơ như thư từ, vài dòng ngoằn ngoèo về một nơi bụi bặm, bình thường, vớ vẩn, từ một thằng nắn chữ ngô nghê, khều khều, chết yểu.

Đinh Linh

23/5/19

 

Dinner at recycling plan

Bữa cơm tối tại xưởng phế liệu plastic ở Ea Kly (từ trái sang phải): Tuấn, làm nghề tài xế có xe riêng; Hiền, chủ tiệm cà phê; Bình, thông dịch viên tiếng Thái, Thư giữ nhiệm vụ kế toán tại xưởng phế liệu plastic.

 

Ea Kly

Sống đâu, viết về nơi đấy. Đừng ao ước
Lảng vảng ở Sài Gòn, Paris, New York.
Hồ Biểu Chánh đầy ắp tiếng Tây, Ta, Hoa,
Nhưng không moa, toa bừa bãi, mà tự cút
Về Gò Công, để quan sát từng động tác,
Nghe từng tiếng ợ, tả từng nốt ruồi,
Mà chính vì vậy, cụ vẫn hắc, nồng,
Như một tô bún mắm tại Chợ Sa Đéc.

Phận bèo, tôi dạt đến đây, dân số 20K,
Cộng một thằng ngốc, giả bộ làm thơ.
Ba tháng tại xứ cà phê, tiêu, bắp và gỗ,
Tôi chưa thấy ai đọc báo, hiếm chi sách.

Hoan nghênh lối sống trực tiếp, đụng độ,
Giáp mặt triền miên với bùn, bụi, cát,
Má hồng và những phần mềm hay cứng
Của mọi đối tượng, nhưng rất tiếc, bọn Ea Kly
Đã bắt đầu không nhìn nhau, để xem phim
Hồng Kông, Hàn Quốc hay Ấn Độ trên YouTube.

Làm thơ đặt hàng, tôi ngồi tại quán,
Cạnh cặp trai, gái, đang xiết cổ nhau,
Vì chúng còn biết yêu quyết liệt, không phải
Cứ nứng thầm, bệnh hoạn, ấu trĩ và vô tội,
Như một thằng trung niên chẳng ra gì.
Đêm qua, tôi thoáng thấy kẽ em,
Sau khi em đã lỡ quẹt đời tôi.

Tắt hết đi! Ngươi đã có thừa thông tin
Từ khắp nơi. Ngươi chỉ thiếu những món
Đang nằm chình ình trước mặt ngươi!
Đây là bài viết cuối cùng ngươi cần đọc!

wooden house and coffee sign in Krong Buk
Căn chòi với bảng hiệu bán cà phê tại Krông Búk


Quán chị Hà

Tôi phụ em cột chèo quản lý xưởng phế liệu.
Sáng, 7 giờ làm việc, nên tôi phải dậy sớm,
Thường trước 5 giờ, để rời phòng trong bóng tối,
Đến quán chị Hà, uống hai ly cà phê sữa,
Đọc email và tin tức, ngẫm nghĩ, viết bài,
Và nếu thấy gì ngồ ngộ thì lấy máy, chụp.

Chị Hà có bốn đứa con, nhưng chồng
Và hai thằng lớn làm việc tại Sài Gòn,
Còn con gái thì đổ mồ hôi tại một xưởng
Trung Quốc bên Philippines. Tết, chẳng ai về.
Chị chỉ vui với thằng út và hai con chó.
(Có người còn bảo chồng chị đã chuồn luôn, vì
Ai mà ở xa cả năm mà không ngứa ngáy?)

Con Bi chạy tứ tung, nhưng chưa bị vồ
Bởi bọn bắt chó, để trở thành dồi, chạo,
Rựa mận, xáo ninh và chả chiên lá na.
“Con chó còn khôn hơn người,” chị bảo,
“Chỉ không biết nói. Ai đánh nó một lần,
Nó nhớ mãi. Ai ăn thịt chó, nó biết ngay
Và ghét lắm.” Ngay lúc đó, tôi biết chị lầm,
Vì hai con chó của chị vẫn quấn quít tôi.

Quán chị nằm ngay ngã ba, nơi xe đò,
Xe khách, xe buýt và xe tải luôn qua lại,
Và cứ hai chập mỗi ngày, lại có thêm
Một chuỗi học trò Ê Đê trên xe đạp.

Chờ xe, nhiều người vào quán chị, nhưng không
Kêu cà phê hay nước, chỉ ngồi, chiếm chỗ và
Lắm khi còn uống trà miễn phí. Chị mặc kệ.

Khách của chị Hà phần lớn trung niên trở lên,
Nên không chúi đầu vào FaceBook, mà còn biết
Trò chuyện với nhau, bởi những giọng Bình Định,
Quảng Ngãi, Quảng Nam, Hà Tĩnh, Nghệ An hay Nam Định.

Một khứa gầy guộc, đen đuốc phát biểu, “Nếu tôi
Đi Mỹ, tôi sẽ đến Nhà Trắng, chụp một tấm hình.
Vậy là đủ. Còn gì nữa? Nếu tôi đi Pháp, tôi sẽ đến
Vatican, chụp một tấm hình. Vậy cũng là đủ.
Vatican lớn nhất thế giới. Nhà Trắng lớn nhất.
Còn thức ăn của họ, Việt Nam đã có tất cả.
Dĩ nhiên, họ giàu hơn mình, nên đường phố họ
Rộng hơn mình, vậy thôi. Tôi sẽ đến Vatican
Và Nhà Trắng, chụp hai tấm hình, rồi đi về.”

 

Tịnh Quang

Đằng trước là quốc lộ, sau là ruộng.
Đi từ xa, cả nửa cây số, thì đã thấy
Tượng Phật rực rỡ trên nóc chùa.

Chùa khá lớn cho một huyện nhỏ, Krông Buk,
Với rất nhiều người Ê Đê, đa số theo tin lành
Hay công giáo. Chỉ người Kinh thờ Phật.

Tại vườn sau, chùa có một dãy núi nhân tạo,
Lừng lững, lô nhô, như một hòn non bộ vĩ đại,
Với tượng Bà Quan Âm và, tôi hơi ngạc nhiên,
Chí Phèo và Thị Nở! Rúc rích, thỏa mãn,
Họ ngồi cạnh nhau, bên dòng suối. Vậy thì
Chí Phèo, và cả Nam Cao, đã không chết,
Mà vẫn sống mãi, thậm chí tại một địa phương
Chẳng ai đọc sách, trong thời đại hậu văn chương!

“Thị Nở vừa rủa vừa đập tay lên lưng hắn.
Nhưng đó là cái đập yêu, bởi vì đập xong,
cái tay ấy lại giúi lưng hắn xuống.” Vậy thì
Những ai méo mó và bạc phước nhất cũng có thể
Được cưng, nựng và săn sóc, dù niềm hạnh phúc này
Chỉ thoáng qua, và chính vì thế, dân ta thấy
Gần gũi với cặp tình nhân dưới đáy xã hội này.
Hơn nữa, họ cũng chẳng xa lạ gì với những
“Chất độc, đày đọa, cực nhọc” và ấm ức.

“Thị vốn có một cái tật không sao chữa được,
“có lúc đột nhiên muốn ngủ, bất cứ ở đâu,”
Và chữ ngủ hiện ra đều đặn trong “Chí Phèo.”
“Đứa bé bú no thì ngủ.” Sau khi được thèm muốn,
Người ta ngủ ngon như chưa bao giờ được ngủ.

Còn đang ngẫm nghĩ về Chí Phèo và Thị Nở,
Thì tôi thấy một phụ nữ rõ ràng cũng ngớ ngẩn,
Dở hơi và, thành thật mà nói, không được trời ban
Nhiều vốn liếng ngoại hình, với trán bành, má gồ,
Cằm nhọn, răng nhô và đôi tai móc quai.

Quả là duyên nợ. Mụ bồng một thằng bé co quắp,
Mắt trợn lên trời. Mụ cười. Tôi cười. Tôi xin bồng.
Thấy đầu thằng bé cứ ngả qua một bên, tôi tưởng
Nó suy dinh dưỡng, nên lả người, nhưng không,
Nó khá ú ù, tuy cứ xìu, bủng, như không có xương,
Còn cái mặt thì cứ ngớ ra, há họng, nhìn tôi.

“Cha nó đâu, mà không đi chùa với chị?”
“Nó vô dụng, nên em đuổi nó về nhà mẹ nó!”

Lễ chùa tấp nập, nhiều bà trung niên, mặc áo lam.
Càng gần huyệt, càng ngóng lên mây. Tôi đi về.

New York slugger
Nhà cầu thủ bóng chày bị chảy máu cam của đội “New York Sluggers” đang nắm một đoạn tre thay gậy đập bóng chày (Krông Búk)

 

Sống còn

Đây là ngõ cụt của nhiều kẻ bần cùng,
Thanh niên xung phong, trốn nợ, du đãng hay
Bị tước tài sản rồi đày đi kinh tế mới.

“Ở Bắc đói khổ. Xuống đây còn đói khổ hơn,”
Một gã Thanh Hóa nhớ. “Hồi đó, người mình
Phải vào vườn tược của người Ê Đê, đào củ sắn,
Hái trái mít và những thứ khác. Đói quá
Thì phải đi ăn trộm, chứ sao? Chịu không nổi,
Nhiều người tìm cách trở về quê, và cũng có
Một lô chết luôn!” Hắn nhăn mặt, cười.

Cách đây đã 20 năm, tôi có dịp gặp
Nguyễn Thị Hoàng tại quán jazz của chị tại Sài Gòn.
Giữa khunh cảnh lịch sự, nghệ sĩ, nhà văn kể
Khi chị phải sống tại một vùng kinh tế mới,
Chị không rõ mình là đực hay cái, người hay ma.
Tuy vậy, ánh nắng chiều trong rừng rất thôi miên.
Một hôm, chị thấy hai con rít quặp vào nhau.

Như rít, Mẹ Việt cũng đẻ một trăm trứng,
Sinh ra “trăm đứa con, cùng một dòng,”
Như Phạm Duy hát, rồi “hôm nay đây,
Rừng gặp mây, lá gặp núi, ta tới đây.
Tay nắm tay, mình gặp mình,” nhưng thật ra,

Miếng đất nào cũng là một chốn tranh chấp
Giữa Tàu, Ta, Tây, Nhật, Mỹ và Ê Đê, v.v.
Thắng làm vua, thua làm mọi hay na ná
Người dân tộc, lầm lì, thích nghi, có gì nuốt đó.

fish feast by lake - krong buk
Cá nướng trên “nửa lồng quạt máy, bằng lửa củi.” Tàu lá chuối, cắt từ một cây chuối gần đó, biến thành khăn trải bàn. Thịt gà nướng, từ gà vừa bị làm thịt, được nhúng vào nước dùng trong thau, ăn cùng với bánh canh. (Krông Búk)

 

Xa lũ người

Thăm một gã đánh cá, tôi thấy hắn sống
Trong một cái chòi sơ sài, chung với gà
Và cả vịt. Tiếng cục tác và quàng quạc
Inh ỏi liên miên, nhưng rồi tôi cũng quen.

Sàn đất, ghế, thau nhựa, bàn thấp, không sơn,
Rượu đế, tự nấu, chứa trong thùng xăng,
Và giữa chòi là ba cái võng, treo chéo.

Hắn nướng cá trên nửa lồng quạt máy,
Bằng lửa củi, rồi trải cá trên hai lá chuối.
Hắn bầy cho tôi dùng lá xoài hay ổi, mới hái,
Để cuốn từng mẩu cá ngọt, rồi chấm muối ớt.

Tuy hắn có thể sống mãi trong rừng một mình,
Tôi, một thằng đô thị quờ quạng, sẽ chết liền
Nếu không gần một quán cơm, phở hay bún.

14 tuổi, hắn bắt xe lửa từ Thừa Thiên
Để đến Gia Lai, tự sinh sống, trước khi
Cắm chòi tại Krong Buk, rồi hắn lấy vợ,
Đẻ con và xây một căn nhà thoáng rộng,
Tiện nghi, với cả một dàn máy karaoke.
Tuy vậy, hắn vẫn nằm chòi triền miên, để tiện
Làm lụng, và tôi đoán, gần hoang dã, xa lũ người.
Dưới ngàn sao, ta an phận nhòa vào mặt đất.

Cat meat dishes - Krong Buk
Bữa tiệc thịt mèo nhà anh Long

Chó mèo

Một năm, Hương mất ba con chó, còn chị Hà
Có đến bốn chỗ mua chó và mèo sống.
Thỉnh thoảng, tôi thấy một thằng lượn lượn xe,
Với đến bảy, tám chú chó trong lồng sắt.

Tại đây, chó, mèo không chỉ bị bắt, để bị chặt
Và gắp vào những cái mồm sặc rượu địa phương,
Mà cả xa xôi. Thường xuyên, xe tải đến để bốc
Chó, mèo Ea Kly chở đi phương Bắc.

Cha quê Nam Định, tôi quá quen thịt chó,
Và cũng ngoan ngoãn nghe lời khuyên của Nguyễn Du,
“Có chó cứ ăn thịt, có rượu cứ uống cho hết.”
Tôi cũng đồng ý với Vũ Bằng là thịt cầy
“cũng bõ để cho ta sống, mặc dầu
có nhiều lúc cái kiếp con người còn khổ hơn
cả cái kiếp con chó vài ba bực.”

Hôm qua, anh Long quyết định thịt con mèo,
Nên mời tôi và vài mống khác qua xơi chơi.
“Nuôi cả năm, nó không bắt được một con chuột,
Rồi lại thích chạy rong, nên đáng chết,” Long cười.
Ngồi trên chiếu, bọn tôi thưởng thức thịt béo ngậy,
Nồng nàn và thấm thía như một nụ hôn say.

Tuy tuổi mèo, đây là lần đầu tôi có duyên kỳ ngộ,
Vừa sảng khoái vừa day dứt, nuốt một kiếp mèo.

 

Nghĩa địa

Người Mỹ gọi phòng khách là “living room,”
Có nghĩa là “phòng sống,” nhưng người Việt thì dùng
Phòng khách là nơi để bàn thờ, nên phòng sống
Trở thành nửa sống, nửa chết, vì người chết
Luôn có mặt với những người tương đối còn sống.

Hơn nữa, người Việt có phong tục chôn người thân
Ngay trong đất của gia đình, lắm khi giữa ruộng,
Khác hẳn hầu hết những nước khác trên thế gian.

Người Ê Đê chỉ vô rừng, đốn cây, làm hòm,
Khi có ai chết, rồi họ chôn kẻ đã khuất
Với một con gà mái, để có của, lên đường,
Rồi họ thả một con gà con, vì đó là
Biểu tượng cho linh hồn người mới chết.

Trước 75, nghĩa địa lớn và đẹp nhất
Của Sài Gòn là Mạc Đĩnh Chi, nhưng vì
Đây là nơi chôn nhiều lính tráng và quan chức
Từ thời Pháp, nên đã bị phá hủy hoàn toàn.
Nay, nó là Công viên Lê Văn Tám, một người
Bất sinh bất diệt trong lịch sử của cách mạng.

Tôi thì có lẽ chắc cũng phải chết thôi,
Nhưng chưa vội. Mỗi ngày, tôi vẫn còn ngáp ngáp,
Ngủ gục, liếc sơ những gì thú vị, trôi qua mắt.
Gần ma, xa quỷ, thỉnh thoảng tôi ghé nghĩa địa,
Để tham quan và ngẫm nghĩ về phận người.

Tại Ea Kly, nhiều mồ không có tên,
Chỉ được đắp vụng về với vài miếng gạch.
Một bia được khắc bằng tay, nhiều chữ không dấu,
Thậm chí xai chính tả, “VO CON CÙNC PHUN LAP MO.”

Phùng Thế Lệ Thủy chỉ sống được 16 năm.
Cha mẹ ghi, “CON TRẺ RA ĐI KHÔNG TỪ BIỆT.
ĐỂ MÁI TÓC BẠC MÃI SẦU BI.” Nước mắt thế gian.

“TRƯƠNG VÔ DANH. SINH TỬ NĂM 2003,”
Vậy thì rõ ràng người này không sống được một ngày,
Và tuy chưa kịp có tên, vẫn được thăm viếng,
Vì trong bát trắng rồng xanh, có rất nhiều nhang.
Thêm một chi tiết lạ: mồ chỉ được lập
Năm 2018, 15 năm sau khi chết!

Elias Canetti nhận xét rằng,
Thấy mồ lạ, ai cũng so sánh xem mình có thọ
Hơn người chết chưa, và họ chết bao lâu rồi?
Càng lâu, mình càng hài lòng, vì mình được hưởng
Bao nhiêu thứ mà người chết không còn thấy được,
Và mình được trải nghiệm lịch sử nhân loại lâu hơn.
“Đứng cạnh người chết, ta cảm thấy ta cao hơn.”

Dĩ nhiên, những đắc chí này toàn là ảo tưởng,
Vì niềm hạnh phúc không thể được đo bằng thước.
Có thể cuộc đời một dây của Trương Vô Danh
Còn nhiều màu sắc, cảm xúc và ý nghĩa hơn
Một trăm năm phiêu lưu khắp thế giới của chính bạn.

bài đã đăng của Đinh Linh


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)