Trang chính » Sáng Tác, Truyện vừa Email bài này

NHỮNG GHI CHÚ KỲ CỤC TRÊN ĐÁM MÂY (KỲ 10)

Tôi thực hiện một cuộc phỏng vấn ngắn với Vicky Đỗ, người vừa có một triển lãm sắp đặt đa phương tiện tại Trung tâm triển lãm nghệ thuật đương đại The Factory cùng với một nghệ sĩ Indonesia, như cách tôi tìm câu trả lời cho thắc mắc trên.

Vicky Đỗ nói:

-Nghệ thuật đương đại không có một định nghĩa chết như các nghệ thuật khác, nhưng điều gì làm nghệ thuật đương đại khác với nghệ thuật thời trước nó (ở đây không phải là khác về mặt tư tưởng, thời gian, hay chất liệu vì nghệ thuật đương đại không thoát khỏi cái sự phát triển từ nghệ thuật hiện đại), đó là việc nghệ sĩ có quyền tự do sử dụng các chất liệu khác nhau để diễn đạt ý muốn, mà chất liệu này có thể thuộc hoặc không thuộc mỹ thuật truyền thống.

Tính thời đại tức là tôi đang nói đến thời gian vật lý và những gì xảy ra trong khoảng thời gian vật lý từ cuối thế kỷ 20 tới giờ.

-Tính thời gian nó không nói lên điều gì.

-Nhưng nó là định nghĩa đúng nhất của nghệ thuật đương đại. Nó không phải theo một trường phái hoặc chủ nghĩa nhất định.

-Nó có điều gì khác biệt với những thời gian khác?

-Như tôi nói ở trên, hiện giờ người ta gọi nó là đương đại vì nó là thứ nghệ thuật được làm ra ngay tại thời điểm này, ảnh hưởng bởi sự toàn cầu hoá. Nghệ sĩ dù muốn dù không, không còn bị ảnh hưởng nặng bởi các xu hướng lịch sử như: các phong trào đấu tranh dành độc lập từ chủ nghĩa thực dân, hay các phong trào căn bản của quyền con người nữa. Về chất liệu nó vượt ra giới hạn của việc sử dụng một chất liệu (truyền thống: tranh, tượng,… hay hon nữa là nhiếp ảnh, phim, …)

Chính vì sự tiếp cận đến các phương tiện như vậy, câu hỏi được đặt ra ở đây cho người làm nghệ thuật là, có những khả năng nào khác, để nói điều tôi muốn nói, hay người xem, có những cách nào khác để tiếp cận nghệ thuật.

-Có lẽ đó là điều mà nghệ thuật đương đại hướng tới: những thể nghiệm mới. Bản thân bạn, điều gì khiến bạn dấn thân vào cái ngành nghệ thuật hạn hẹp người thưởng ngoạn hay tiếp cận và còn mang tính phù du, thoáng chốc nữa?

-Thực ra tính phù du là đánh giá chỉ dựa trên việc “có đi tham dự triễn lãm hay không” như tôi đã nói nó mở ra các câu hỏi về những khả năng có thể sản xuất tác phẩm và tiếp nhận nó. Việc đi xem tận mắt chỉ là một trong những khả năng đó. Nghệ thuật đương đại nó đưa ra bài toán cho nghệ sĩ là làm sao để tôi lưu giữ tác phẩm của tôi, viết về nó như thế nào, trình bày ra làm sao. Và các trung tâm nghệ thuật đương đại (ở VN thì có Factory, Sàn Art…) họ phải nghĩ thêm về những chương trình khác ngoài buổi triển lãm, như nói chuyện, làm phóng sự, vân vân…

Tôi nghĩ lý do tại sao muốn làm nghệ thuật đương đại thì khó tránh khỏi lắm, dù muốn dù không, mình là con người được sanh ra trong thời đại này, hít thở bầu khí quyển của nó, và vận động chung với dòng chảy tự nhiên.

-Cái điều tôi quan tâm là đây: “Làm sao để tôi lưu giữ tác phẩm của tôi?” cũng như làm thế nào để quần chúng có thể tiếp tục được thưởng lãm khi cuộc trưng bày chấm dứt?

-Làm nghệ thuật nó cho tôi thoả mãn sự được nói, một sự tự do nhất định mà các phương tiện khác không cho được. Nghệ thuật đương đại đi song hành cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, của toàn cầu hoá, việc nghệ sĩ phải có trách nhiệm lưu trữ tác phẩm của mình bằng các chất liệu như nhiếp ảnh, phóng sự, bài viết, và các buổi chia sẻ là điều có thể hoàn toàn thực hiện được.

-Bạn có muốn được lưu danh không?

-Lưu danh là một vấn đề rất nguy hiểm trong thời đại này. Hehe…

Phải chăng, họ không còn niềm tin vào ngày mai hay giá trị cuộc sống đã khác? Dù thế nào, tôi nhìn thấy xã hội đang thay đổi.

Tôi thấy những mầm mống mới mỗi ngày một nhiều lên và tươi xanh trong sự mục ruỗng của một chế độ xã hội tàn ác và lỗi thời.

Đó là thế hệ tự thức, không lãnh tụ, không chủ nghĩa, một hiện tượng chưa từng có trong lịch sử Việt Nam, một dân tộc vốn thiếu những tư duy độc lập.

Độc lập là một khát vọng ngàn đời của người Việt Nam. Dân tộc này đã không tiếc xương máu để mưu cầu độc lập. Nhưng cho đến tận hôm nay, độc lập vẫn chỉ là một hình thức trống rỗng khi con người thiếu tự do, cả trong lãnh vực chính trị lẫn tư tưởng. Từ cá nhân đến nhà nước.

Đó cũng là một trong những lý do để các tổ chức xã hội dân sự độc lập ra đời, thách thức sự độc tài chuyên chế của chính quyền.

Nhưng cũng không dễ dàng gì. Tất cả mọi thành viên tham gia các tổ chức xã hội dân sự này đều bị truy bức. Ngay cả những nhân vật nổi tiếng nhất cũng phải cúi đầu e sợ và tìm cách rút lui trong “danh dự” bằng cách tuyên bố ra khỏi tất cả các hội đoàn mà họ đã tham gia từ trước, như một sự đánh đồng.

Đó cũng là lý do tôi ký tên chung trong nhóm khởi xướng một yêu sách về các quyền con người.

YÊU SÁCH TÁM ĐIỂM NĂM 2019 CỦA NGƯỜI DÂN VIỆT NAM

Kính gửi:

– Ban lãnh đạo Nhà nước Việt Nam (Ông/Bà Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam)

Đồng kính gửi:

– Toàn thể nhân dân Việt Nam và người Việt sống ở nước ngoài

– Ông Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc

– Các cơ quan ngoại giao quốc tế tại Việt Nam

Kính thưa quý vị,

Một trăm năm trước, năm 1919, một bản “Yêu sách của dân tộc An Nam” (Revendications du Peuple Annamite) do một nhóm người Việt Nam yêu nước soạn thảo và ký tên là Nguyễn Ái Quấc được gửi đến Hội nghị các nước thắng trận trong thế chiến thứ nhất (1914-1918), họp tại cung điện Versailles, Paris, Pháp.

Bản yêu sách gồm tám điểm sau:

1. Tổng ân xá cho tất cả những người bản xứ bị án tù chính trị;

2. Cải cách nền pháp lý ở Đông Dương bằng cách cho người bản xứ cũng được quyền hưởng những đảm bảo về mặt pháp luật như người Âu châu; xóa bỏ hoàn toàn các toà án đặc biệt dùng làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhất trong nhân dân An Nam;

3. Tự do báo chí và tự do ngôn luận;

4. Tự do lập hội và hội họp;

5. Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương;

6. Tự do học tập, thành lập các trường kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người bản xứ;

7. Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật;

8. Đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ, do người bản xứ bầu ra, tại Nghị viện Pháp để giúp cho Nghị viện biết được những nguyện vọng của người bản xứ.

Suốt một trăm năm qua, hằng triệu người con ưu tú của dân tộc Việt Nam đã hy sinh để giành lấy những quyền căn bản mà Yêu sách 1919 đã nêu.

Đảng Cộng sản Việt Nam, đảng duy nhất cầm quyền ở Việt Nam hiện nay, khẳng định rằng Hồ Chí Minh, lãnh tụ của đảng, chính là Nguyễn Ái Quấc, người đứng tên ký Bản Yêu sách 1919. Vậy mà, một trăm năm sau, dưới quyền toàn trị của Đảng Cộng sản Việt Nam, phần lớn những điểm nêu trong Yêu sách 1919, tuy đã được thể hiện trong Hiến pháp của một nước Việt Nam đã tuyên bố độc lập, và được Nhà nước Việt Nam long trọng cam kết trong những hiệp ước, tuyên ngôn quốc tế mà Việt Nam tham gia, nhưng trên thực tế đã không được thực thi hoặc bị bóp méo, bị hạn chế tối đa khi thi hành, thậm chí thi hành trái ngược.

Vì vậy, nhân dịp 100 năm Bản Yêu sách Tám điểm 1919, chúng tôi, những người Việt Nam Yêu Tự do Dân chủ và Công lý, sinh sống trong và ngoài lãnh thổ nước Việt Nam, xin công bố Bản Yêu sách Tám điểm 2019 sau:

1. Trả tự do vô điều kiện cho tất cả tù nhân chính trị, tù nhân lương tâm, những người thực hiện quyền tự do biểu đạt đã bị Toà án Việt Nam tuỳ tiện quy kết là “gây rối trật tự”, “tuyên truyền chống nhà nước”, “hoạt động lật đổ chính quyền nhân dân”…;

2. Cải cách căn bản nền pháp lý để mọi người dân được hưởng các đảm bảo pháp lý như nhau, xoá bỏ những luật và điều luật đặc biệt dùng làm công cụ khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhất trong nhân dân (như những người biểu tình ôn hoà đòi quyền lợi chính đáng, bảo vệ môi trường, bảo vệ chủ quyền đất nước…, những người phản biện chính sách, những người đối lập chính trị…);

3. Thực thi quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận, công nhận báo chí tư nhân, chấm dứt chế độ kiểm duyệt dưới mọi hình thức (bao gồm các quy định kiểm soát thông tin trên mạng);

4. Ban hành và thi hành nghiêm túc luật về hội với nội dung bảo đảm quyền tự do lập hội và tự do hội họp;

5. Đảm bảo quyền tự do cư trú và đi lại trong nước, quyền tự do ra nước ngoài và từ nước ngoài trở về;

6. Thi hành quyền tự do học tập, tự do học thuật, quyền tự trị đại học, phi chính trị hoá trường học;

7. Đảm bảo để tất cả các điều luật và các hướng dẫn thi hành luật trung thành với hiến pháp. Thực hiện trưng cầu ý dân đối với những luật có tác động lớn đến đời sống của đông đảo người dân và an nguy của quốc gia. Lấy pháp trị thay cho đảng trị (của Đảng Cộng sản), tiến tới phân lập ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp.

8. Thực hiện chế độ bầu cử (bao gồm quyền ứng cử) tự do, công bằng, minh bạch, xoá bỏ cơ chế “đảng cử dân bầu”.

Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng rằng, việc Nhà nước Việt Nam thực hiện Yêu Sách Tám Điểm về các quyền căn bản nói trên của người dân là con đường duy nhất đưa nước Việt Nam thoát khỏi thực trạng trì trệ về kinh tế, thối nát về chính trị xã hội, và nguy cơ đánh mất chủ quyền quốc gia vào tay ngoại bang; để từng bước phát triển bền vững, thực hiện được mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”.

Chúng tôi kêu gọi mọi người dân Việt Nam hãy thực hiện các quyền hiến định của mình mà không đợi ai cho phép; bằng cách đó gây sức ép để buộc chính quyền ban hành và thực thi các luật đảm bảo những quyền hiến định, nghiêm trị bất kỳ ai hay tổ chức nào cản trở việc công dân Việt Nam thực hiện những quyền thiêng liêng đó của mình.

Chúng tôi trân trọng đề nghị Liên Hiệp Quốc và các nước đối tác với Việt Nam quan tâm đến nguyện vọng, ý chí của người dân Việt Nam để có tác động cần thiết, giúp cho những yêu sách nói trên được đáp ứng thuận lợi.

Ngày 19/12/2018

Với hàng triệu người đã ngã xuống và vô vàn thống khổ của những người còn lại vì lý tưởng tự do, dân chủ, nhưng cho đến nay những quyền căn bản của con người vẫn là khát vọng của dân Việt.

“Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”. Tuyên ngôn độc lập của người Mỹ hay Việt Nam về cơ bản không có gì khác nhau, nhưng giữa thực tế và những lời tuyên bố có một khoảng cách gọi là mị dân, giả dối. Trong khi tôi viết những điều này, một cuộc giải tỏa nhắm vào những người nghèo và bất hạnh vừa xảy ra tại vườn rau Lộc Hưng, quận Tân Bình, Tp. Hồ Chí Minh ngày 9/1/2019, nơi những thương phế binh Việt Nam Cộng Hòa đơn độc nương náu qua sự cưu mang của các cha Dòng Chúa Cứu Thế Sài Gòn và những mảnh đời bất hạnh khác.

Đây là một trong những gì còn lại sau cuộc đập phá nhà cửa do chính quyền sở tại thực hiện:

Đôi chân giả và chiếc nạng của người thương phế binh Việt Nam Cộng Hòa đã không kịp tháo chạy như ngày 30/4/1975. Một lần nữa, họ lại là những người thua cuộc trong lúc tưởng như không còn gì để thua nữa.

Bản thân tôi, mặc dù không phải là một bên trong bất cứ cuộc chiến nào, theo kiểu đánh giá nào, tôi cũng vẫn cảm thấy mình là một người thua cuộc.

Diễn biến chính trị giống như thời tiết, tùy thuộc vào những ý đồ phục vụ lợi ích nhất thời của nhà cầm quyền.

Cuộc tấn công của Trung Quốc vào lãnh thổ Việt Nam 17/2/1979, báo chí trong nước được phép lên tiếng sau 40 năm im lặng. Trên mạng xã hội cũng bùng lên một khí thế chống Trung Quốc, tuy nhiên, mọi tưởng nhớ, tưởng niệm hay bày tỏ lòng yêu nước không nằm trong định hướng của chính quyền, một lần nữa, bị trấn áp thô bạo. Những người tìm cách thắp hương ở chân tượng Lý Thái Tổ, Hà Nội hay Trần Hưng Đạo ở Sài Gòn đều bị ngăn cản, bắt bớ. Thậm chí, chính quyền còn cho cẩu lư hương dưới chân tượng đài Đức Thánh Trần đi chỗ khác nhằm không cho người dân thắp hương, cùng lúc đưa xe rác đến án ngữ trước tượng đài, đúng ngày 17/2/2019.

Dân cư mạng phẫn nộ mạt sát chính quyền không chừa một giới hạn nào.

BBC phỏng vấn tôi.

“Hôm 18/2, từ TP Hồ Chí Minh, nhà văn, nhà quan sát Nguyễn Viện nói với BBC:

“Cuộc chiến mang tính Chauvinism của Trung Quốc với Việt Nam bắt đầu từ ngày 17/2/1979 và kéo dài cả chục năm sau đó, gây tang thương mất mát rất lớn cho quân dân Việt Nam cũng như lính Trung Quốc.”

“Tuy nhiên, dường như cuộc chiến thảm khốc đó đã bị che giấu và bóp méo. Mặc dù, những thỏa thuận im lặng ấy chỉ được thi hành ở một phía: Việt Nam.”

“Trong rất nhiều năm, những chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh vì tổ quốc hầu như bị quên lãng. Đảng Cộng sản luôn luôn tuyên truyền, không chừa một cơ hội nào, để vinh danh hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhưng cuộc chiến vệ quốc với Trung Quốc, họ tỏ ra khiếp nhược một cách khó hiểu.”

“Thậm chí những bia tưởng niệm ở biên giới phía Bắc còn bị đục bỏ, chưa kể còn biết bao hài cốt chiến sĩ vẫn nằm lại đâu đó không được tìm kiếm quy tập. ”

“Tuy thế, những công dân Việt Nam yêu nước, mỗi năm đến ngày 17/2 đều tìm cách dâng hương tưởng niệm, nhưng năm nào cũng bị chính quyền ngăn cản, câu lưu.”

“Sau 40 năm trốn tránh sự thật lịch sử, năm nay nhà nước bật đèn xanh cho phép báo chí lên tiếng, cựu Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã đi thắp hương ở nghĩa trang liệt sĩ. Nhưng các quan chức đương quyền vẫn giấu mặt.”

“Việc dời lư hương dưới chân tượng Trần Hưng Đạo là hành động vô đạo ngoài sức tưởng tượng, có thể gọi là thất đức.”

“Người dân muốn tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ theo cách của riêng mình, một lần nữa, bị cấm cản. Tôi cũng nằm trong số đó, công an yêu cầu tôi không được đi đâu ngày 17/2.”

“Tại sao lại có hiện tượng có vẻ trái ngược đó? Tôi cho rằng, trước hết có sự biến chuyển trong quan hệ quốc tế, tương quan giữa Việt Nam, Mỹ và Trung Quốc. Thứ hai, trước áp lực của dân chúng, chính quyền buộc phải cho báo chí nhắc đến sự kiện bi thảm này để bảo đảm tính chính danh của họ.”

“Điều thấy rõ nhất là chính quyền không chấp nhận lòng yêu nước không nằm trong sự kiểm soát của họ. Nếu họ cho phép những cuộc tưởng niệm xảy ra, điều đó có nghĩa là họ đồng ý với những gì mà những người đấu tranh làm từ trước tới giờ và buộc phải công nhận sự tồn tại đúng đắn của những người bất đồng chính kiến và đấu tranh cho dân chủ.”

“Chính quyền sợ những cuộc “tụ tập” ấy dẫn đến những cuộc biểu tình lớn hơn, ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao, thậm chí chống chính quyền.”

“Những lo sợ ấy trong điều kiện hiện nay là không thể. Nó chỉ chứng tỏ rằng Nhà nước vừa coi dân như trẻ con, vừa sợ hãi nhân dân của mình, vừa e ngại có thể làm “đồng chí” láng giềng mất lòng.”

“Vụ việc cho thấy vẫn chỉ là một chính quyền thiếu tự tin và đánh mất niềm tin của nhân dân.”

(Nguồn: https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-47269271)

Truyện thời Facebook có lẽ không bao giờ hết, khi Facebook hay các trang mạng xã hội còn tiếp tục tồn tại hoặc phát sinh những hình thức mới. Tôi cũng không phải “rảnh háng” đến độ suốt ngày lên mạng “chém gió”.

Việc quan trọng nhất của tôi vẫn là viết văn và những quan tâm về văn chương. Tôi viết tiếp NHỮNG GHI CHÚ KHÔNG ĐỊNH DẠNG:

GHI CHÚ 27.

Một ý nghĩa nào đó hay sự “tải đạo” mà người ta muốn gán buộc cho nghệ thuật cũng chỉ là một gánh nặng vô nghĩa. Nhưng chính sự vô nghĩa của nghệ thuật lại là điều khả tín nhất cho cuộc sống con người.

GHI CHÚ 28.

Viết giống như đứng trước đường cấm.

Nếu bạn tránh đường khác, bạn vẫn có tư cách là một người viết, nhưng điều ấy thì ai cũng làm được.

Nếu bạn cứ bước vào, bạn có thể bị phạt bởi những kẻ rình mò, nhưng bạn có cơ may khám phá ra cái việc cấm đoán kia chỉ là tào lao. Và điều ấy làm bạn trở nên tự do.

GHI CHÚ 29.

Nếu bạn bay lên cao như chim trời, thì mọi bảng cấm đều vô nghĩa. Nhưng tiếc thay, con người chỉ có thể bò sát. Kẻ can đảm nhất trong số họ cũng chỉ là tìm cách chui qua kẽ hở.

(2/2019)

bài đã đăng của Nguyễn Viện


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)