Trang chính » Học Thuật, Tôn Giáo Email bài này

Thấy và Tin (1/5)


♦ Chuyển ngữ:
1 bình luận ♦ 13.03.2009

Theo tạp chí The New Republic, số ra ngày Thứ Tư ngày 4 tháng Hai năm 2009

“Nỗ lực không bao giờ chấm dứt nhằm hòa giải khoa học và tôn giáo và tại sao phải thất bại”

I.

Charles Darwin sinh ngày 12 tháng Hai năm 1809 — cùng ngày với Tổng Thống Abraham Lincoln — năm mươi năm sau, đã xuất bản tác phẩm chính của ông, Về nguồn gốc các loài. Từ đó, mỗi nửa thế kỷ, một đợt kỷ niệm Darwin lại đến: một cơ hội để vinh danh học thuyết về tiến hóa bởi chọn lọc tự nhiên của ông, vốn chắc chắn là một khái niệm quan trọng nhất cho ngành sinh vật học, và có lẽ là tư tưởng khoa học quan trọng nhất trong lịch sử. Năm 2009 là một năm quan trọng, các nhà sinh vật học chúng tôi đang chuẩn bị trải rộng ra trên toàn lãnh thổ, tổ chức diễn thuyết và tham dự vô số các Lễ Hội Darwin. Phần đáng buồn là chúng tôi sẽ nói chuyện với các nhà khoa học khác hơn là nói được với công chúng Hoa Kỳ. Bởi vì trong xứ sở này, Darwin là một người ít được hưởng các tiếng tốt. Những ý tưởng khiến học thuyết của Darwin quá cách mạng chính là những cái đã gây khó chịu cho phần lớn người Mỹ ngoan đạo, bởi vì các ý tưởng này ám chỉ rằng muôn loài chúng ta, không hề có vai trò thiêng liêng trong tấn tuồng của cuộc đời theo như kinh thánh mà là một kết quả của sự tiếp diễn và tình cờ trong một tiến trình hoàn toàn tự nhiên.

Vì thế những cuộc chiến tranh về văn hóa vẫn tiếp tục xảy ra giữa khoa học và tôn giáo. Một mặt chúng ta có một nền khoa học và một hệ thống luật pháp quyết định cho trẻ em được học về thuyết tiến hóa hơn là thần thoại học về tôn giáo, một mặt vẫn nhiều người Mỹ nhiệt thành chống lại các nỗ lực đó. Thật là một thực tại đáng buồn là trong khi 74 phần trăm người Mỹ tin vào sự hiện hữu của các loại thiên thần, chỉ có 25 phần trăm chấp nhận là chúng ta đã tiến hóa từ những tổ tiên tương tự như loài dã nhân. Chỉ có một phần tám trong số chúng ta nghĩ rằng thuyết tiến hóa nên được giảng dạy trong lớp sinh vật học mà không kèm theo một lựa chọn về thuyết sáng tạo luận. Khi khảo sát ba mươi bốn quốc gia Tây phương về sự chấp nhận thuyết tiến hóa, Hoa Kỳ đứng hàng ba mươi ba, chỉ vừa ở trên Thổ Nhĩ Kỳ. Trải khắp đất nước chúng ta, các hội đồng giáo dục đang tìm cách giảm bớt chương trình dạy thuyết tiến hóa hoặc lén đưa thuyết sáng tạo luận dạy kèm bên cạnh. Và các đối thủ của chủ thuyết Darwin không chỉ giới hạn trong những kẻ làm lễ sờ rắn từ vòng đai kinh thánh; họ có cả những người mình quen biết nữa. Như Karl Giberson ghi chú trong Saving Darwin (Giải cứu Darwin), “Mỗi người Mỹ đều có một láng giềng tin rằng quả đất này mười ngàn năm tuổi.”

Sự phân cực văn hóa của Mỹ đã trở nên trầm trọng hơn bởi những cuộc tấn công vào tôn giáo từ những “người vô thần mới,” các tác giả như Richard Dawkins và Daniel Dennett, là những người theo chủ thuyết Darwin triệt để. Các lãnh tụ tôn giáo phẫn nộ đã liên kết sinh vật học tiến hóa với chủ nghĩa vô thần để phản công lại. Sự phân ly này làm đau lòng những nhà thần học tự do và những khoa học gia ngoan đạo, những người đã từng đổi mới các nỗ lực của mình nhằm hòa giải tôn giáo và khoa học. Cái “khoa học” gần như luôn luôn là sinh vật học tiến hóa, vốn nhiều bàn cãi hơn bất cứ lãnh vực nào về hóa học hay vật lý học. Francis Collins, giám đốc dự án Bộ Gen Con Người, đã viết Ngôn ngữ của Chúa: Một khoa học gia trình bày bằng chứng cho niềm tin; triết gia Michael Ruse viết Một người theo Darwin có thể là một tín đồ Kitô giáo được không? (Câu trả lời của ông là: có thể); và có những tác phẩm uy tín của những nhà thần học như John Haught và John Polkinghome. Hiệp hội Templeton trao các giải thưởng lớn cho các dự án nhằm hòa giải khoa học và tôn giáo, tặng thưởng giải thường niên hai triệu mỹ kim cho một triết gia hoặc khoa học gia nào có công trình làm nổi bật “tầm quan trọng về tâm linh của quy trình khoa học,” Viện Hàn Lâm Khoa Học Quốc Gia, bộ phận uy tín nhất của nền khoa học Mỹ, đã ấn hành một tập sách nhỏ cam đoan rằng chúng ta vừa có thể có Darwin vừa cũng có đức tin được:

“Khoa học và tôn giáo nhắm đến các khía cạnh riêng rẽ của kinh nghiệm nhân loại. Nhiều nhà khoa học đã từng viết những bài nghiên cứu hùng hồn về việc làm thế nào mà thuyết tiến hóa sinh vật đã làm tăng thêm chứ không giảm đi đức tin tôn giáo của mình. Nhiều người ngoan đạo và các giáo phái đã thừa nhận những bằng chứng khoa học của thuyết tiến hóa.”

Phải chi được dễ dàng như thế! Đúng vậy, có các nhà khoa học ngoan đạo và cũng có những người theo Darwin đi lễ nhà thờ. Nhưng điều này không có nghĩa là đức tin tôn giáo và khoa học có thể tương thích với nhau, trừ trong cái ý nghĩa vô giá trị là cả hai tính cách cùng ăn ở trong tâm thức của một con người đơn độc. (Cũng giống như bảo rằng hôn nhân và ngoại tình thích hợp với nhau bởi vì một số người có hôn nhân cũng có cả ngoại tình.) Cũng đúng là một số các áp lực sẽ biến mất đi khi từ bỏ việc đọc hiểu thánh kinh theo nghĩa đen, nguyên thủy nhất của những nhạy cảm của Kitô – Do Thái giáo. Nhưng sức ép vẫn còn. Vấn đề có thực chính là phải chăng có một mối bất tương thích triết học giữa tôn giáo và khoa học. Phải chăng tính chất thuộc kinh nghiệm của khoa học mâu thuẫn với cái tính chất thuộc về tính được phát hiện của đức tin? Phải chăng các khoảng cách giữa hai lãnh vực này lớn đến nỗi cả hai nền tảng này phải được xem như một sự tương phản tự căn bản? Những dòng ấn bản không ngừng tuôn chảy nhắm vào việc giải quyết chủ đề này đã cho thấy câu trả lời không phải là một sự dễ dàng.

Cách dễ dàng nhất để hòa hợp khoa học với tôn giáo là chỉ đơn giản tái xác định một vế để bao hàm được vế còn lại. Chẳng hạn như, chúng ta có thể khẳng định “Thượng Đế” đơn giản chỉ là là một danh xưng ta dùng cho sự trật tự và hòa điệu của vũ trụ, các định luật về vật lý và hóa học, vẻ đẹp của thiên nhiên và đại loại như thế. Ấy là chủ thuyết phiếm thần căn cứ vào thiên nhiên của Spinoza. Người tán thành nổi tiếng cho chủ thuyết này là Einstein, thường được mô tả (và bị mô tả sai) như người tin vào một Thiên chúa nhân tính (personal God):

“Xúc cảm đẹp đẽ nhất mà chúng ta có thể chứng nghiệm chính là sự bí ẩn. Đó là loại xúc cảm ở ngay tại cái nôi của tất cả mọi nghệ thuật chân chính và khoa học. Ngài là đấng xa lạ đối với kẻ xúc cảm này, đấng hiển hiện trong mê mẩn, bàng hoàng, không còn có thể ngạc nhiên hơn nữa, đáng kính sợ như sự chết, như một ngọn đèn sáp đã tàn. Để có thể ý thức được là đàng sau bất cứ điều gì có thể chứng nghiệm được vốn hiện hữu một điều gì đó mà tâm thức chúng ta không thể hiểu được, những thứ mà vẻ đẹp và sự dâng hiến chỉ đến với chúng ta một cách gián tiếp: đó là tôn giáo. Tôi là một người có đạo chân thành, trong chính ý nghĩa này, và chỉ trong ý nghĩa này mà thôi.”

Nhưng vấn nạn lớn lao của sự “hòa giải” này trong việc khoa học không cưới xin ăn ở với tôn giáo nhiều hơn là đã tiêu hóa nó, chính là việc khoa học đã hoàn toàn rời bỏ Thiên Chúa — hay tối thiểu là khoa học đã rời bỏ Thiên Chúa của những đức tin độc thần, có một quyền lợi trong vũ trụ. Và điều này không thể chấp nhận được đối với hầu hết những người ngoan đạo. Hãy nhìn những con số này: 90 phần trăm người Mỹ tin có một Thiên Chúa cá nhân đang giao tiếp với thế gian, 79 phần trăm tin vào các phép lạ, 75 phần trăm tin vào cõi thiên đàng, và 72 phần trăm tin vào tính cách thiêng liêng của Jesus. Kenneth Miller, trong tác phẩm đầu tiên rất được nhiều người đọc của ông, cuốn Đi tìm Thượng Đế của Darwin (Finding Darwin’s God) đã công kích chủ nghĩa phiếm thần bởi vì nó đã “làm loãng nhạt tôn giáo đến mức vô nghĩa.” Ông đã nhận định đúng.

Một cố gắng có ý nghĩa nhằm hòa giải khoa học và đức tin phải bắt đầu bằng sự nhận thức được tôn giáo và khoa học đúng như chúng được con người hiểu biết. Ta không thể tái xác định lại khoa học để khoa học có thể bao gồm được tính siêu nhiên, như hôi đồng giáo dục Kansas đã thực hiện trong năm 2005. Ta cũng không thể để tôn giáo trở nên một môn triết học của các nhà thần học tự do được, một thứ triết học cau mày trừng mắt nhìn Thiên Chúa nhân tính, thường chỉ cách chủ nghĩa phiếm thần một sợi tóc mỏng manh. Nói cho cùng, mục đích không phải là đem trả đức tin về các nhà thần học tự do, mà là chỉ cho họ một phương cách để điều chỉnh những niềm tin thực của họ với các chân lý khoa học. Các nhà thần học đôi khi đề nghị một loại hòa giải bằng các phương tiện của thần thánh tự nhiên, vốn là cái tư tưởng cho rằng sự sáng tạo nên vũ trụ — và có lẽ cả các định luật vật lý — là kết quả trực tiếp từ công trình của một đấng thần thánh, đấng sau đó đã bỏ mặc mọi vật đơn độc khi chúng tỏ lộ ra, và không bao giờ xen vào thiên nhiên hay lịch sử một lần nữa. Đối với những người mộ đạo, điều này đã là một vấn nạn thậm chí hơn cả từ chủ nghĩa phiếm thần: bởi vì điều này đã không chỉ chối bỏ các phép lạ, sự giáng lâm trinh nguyên, các đáp trả cho những lời cầu xin, và toàn bộ guồng máy vũ trụ của Kitô giáo, Do Thái giáo, Hồi giáo, Ấn Độ giáo và đa phần của Phật giáo, đồng thời cũng khiến làm nảy sinh câu hỏi Thượng Đế ở đâu mà ra tự khởi đầu.

Không, một giải pháp đúng đắn phải hòa hợp được khoa học với thần thánh: với cái ý niệm về một thượng đế muôn đời và siêu việt, đấng dù sao đã dự phần trực tiếp vào thế giới và có lưu tâm đặc biệt đến Con người khôn ngoan (Homo sapiens), đối tượng thực của sự sáng tạo thiêng liêng. Và vì thế chúng ta có Karl Giberson và Kenneth Miller, những khoa học gia theo thuyết có thần thánh (theistic) đồng thời là những người trước tác tài hoa, cả hai đã cùng phá bỏ cái mà họ cho là sự hòa giải giả tạo — lý thuyết về thiết kế thông minh — để trình bày một giải pháp riêng của mình. Giberson là giáo sư vật lý học tại Trường Cao Đẳng Eastern Nazarene, một trường Kitô giáo, và đã viết ba cuốn sách về mối căng thẳng giữa khoa học và tôn giáo. Ông là cựu biên tập của báo Science and Spirit (Khoa Học Và Linh Hồn), một tạp chí xuất bản bởi Hội Templeton. (Tác phẩm Giải cứu Darwin [Saving Darwin] cũng được tài trợ bởi Hội Templeton.) Kenneth Miller, nhà sinh học về tế bào tại Đại Học Brown, là một trong những người bảo vệ sôi nổi cho thuyết tiến hóa chống lại chủ thuyết sáng thế. Ông cũng là một tín đồ công giáo thuần thành. Chỉ là một lý thuyết (Only a Theory), tác phẩm mới của ông, là một cập nhật của cuốn Đi tìm Thượng Đế của Darwin (Finding Darwin’s God) của Kenneth Miller. Cả hai cuốn sách này không chỉ mang lại lời phê bình khiến hủy hoại thuyết thiết kế thông minh, mà còn là sự tìm kiếm Thượng Đế trong một quy trình có tính tiến hóa.

Cả hai tác phẩm Giải cứu DarwinChỉ là một lý thuyết cùng cung cấp được một tóm tắt có tính khai trí về các tín lý và những sai sót của chủ nghĩa sáng thế hiện đại, cuốn đầu liền quan chính với lịch sử, cuốn thứ nhì với những khẳng định có tính mã ngoài của chủ nghĩa này. Nếu như các tác phẩm này dừng lại ở đó, chúng sẽ đánh lên được tiếng chuông cảnh báo về những mối nguy hiểm đang đối diện với nền văn hóa và khoa học của Hoa Kỳ. Nhưng cuối cùng, các nỗ lực chân thành nhưng quanh co của chúng nhằm tìm kiếm bàn tay Thượng Đế trong sự tiến hóa cuối cùng dẫn chúng đến các giải pháp thực rõ ràng có thể khó phân biệt được với cái chủ nghĩa sáng thế mà họ nghiên cứu.

[CÒN TIẾP]

.

bài đã đăng của Jerry A. Coyne


1 Bình luận »

  • skeptical writer says:

    Thưa quý ngài cho tôi hiểu, vì tôi đang tìm hiểu bible
    1. Trận lụt thời noah có gây ra cái chết của nhiều em bé ngây thơ, vô tội không ?vì chỉ có gia đình nhà noah sống sót.
    2. Với 8 người trong nhà noah, làm sao có thể sinh sản được 6 tỷ người ngày nay ( tốc độ sinh sản cực lớn?)
    Kính mong quý tạp chí làm sáng tỏ giúp tôi
    Thân ái!

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)