Trang chính » Thư Tòa Soạn Email bài này

hình ảnh nghệ thuật tuần lễ 4/7- 10/7/2016: họa sĩ enrique chagoya – chuyên đề văn chương nam mỹ

 

1.6_nacirema_fig1d

  Enrique Chagoya, “Tales from the Conquest” (“Những Điển Tích về Sự Xâm Lấn”), 1992

Họa sĩ Enrique Chagoya sinh năm 1953 ở Mexico và hiện dạy hội họa ở đại học Stanford, San Francisco. Ông nổi tiếng ngành đồ họa, chú trọng về nghệ thuật vẽ codex – những quyển sách mỏng làm bằng tay, bắt chước và pha trộn hình dạng sách cổ của thổ dân Mexico trước thời Kha Luân Bố, cùng lúc sách của các giáo sĩ da trắng thời Kha Luân Bố khai phá Mỹ Châu. Trong những codex của Chagoya, lịch sử thổ dân Nam Mỹ có khuynh hướng đảo ngược những điển tích xâm lấn của người da trắng. Ẩn dụ tiêu biểu nhất của sự chiếm đoạt lại này là khái niệm ăn thịt người.

Chagoya rất ý thức việc văn hóa giòng chính dùng quyền lực để đóng vai chủ động trong mọi quy tắc đối thoại. Lịch sử, theo ông, là “một cấu trúc chính trị của kẻ thắng cuộc. Điều này được thể hiện trong tất cả mọi văn hóa, bất kể thời đại …. Với mỗi câu chuyện được kể lại là một câu chuyện bị xóa đi.” Trong bức tranh ở trên, chúng ta thấy một họa sĩ Nam Mỹ đang làm việc trong phòng vẽ, ra vẻ không để ý gì đến những tác phẩm hội họa kinh điển của Âu Châu, như bức Les Demoiselles d’Avignon (1907) của Picasso và bức The Persistence of Memory (1931) của Dalí. Picasso đã ăn thịt/xóa nhòa văn hóa Phi Châu khi tuyên bố rằng ông chỉ chú trọng vào hình thể của mặt nạ mà không cần biết về nội dung hay nguồn gốc các mặt nạ đã gợi hứng cho trường phái cubist  trong giòng chính của Âu châu. Trong bức tranh, người họa sĩ thổ dân đã nhại lại (nhai lại) cách hành xử của Picasso bằng thái độ giả vờ rẻ rúng với nền hội họa Âu Châu, nhưng thật sự cóp nhặt và pha trộn vào nghệ thuật của mình, do đó đảo ngược lại cách Picasso đã “ăn thịt” những mặt nạ Phi Châu.

Tuy nhiên, Chagoya nhấn mạnh rằng không một chủng tộc nào có thể quả quyết rằng họ bao dung hay ít tham lam hơn kẻ khác. Những nhóm thổ dân của Mexico đã cố hạ diệt nhau ngay cả trước khi người Âu Châu đến Tân Thế Giới, và họ cũng sẽ không ngần ngại “ăn thịt” hay bắt người da trắng làm nô lệ cho họ nếu họ đã thắng. Họa sĩ suy niệm:

Có lẽ tất cả những chất vấn mà tôi đã mang vào nghệ thuật của mình đều mô tả sự lạm dụng của quyền lực …. tại sao chúng ta không dùng quyền lực, tất cả quyền lực của chúng ta, để giúp ích cho sự tồn tại của nhân loại và mối tương quan tốt đẹp hơn với thiên nhiên? Có lẽ ước mơ của tôi là điều không tưởng.

Những thổ dân ăn thịt người trong tranh codex của Chagoya được coi là “utopian” vì họ mang sứ mệnh cảnh giác người xem về cách chính họ, trong quá trình ăn thịt người da trắng, cũng đồng lõa trong vòng luân hồi của sự áp chế. Thổ dân của Chagoya vì thế không “cao quý” như hình ảnh noble savage mà văn chương lãng mạn của người da trắng đã tôn vinh như một hữu thể thánh thiện và vô nhiễm trước những cám dỗ của văn minh.

Chuyên đề Văn Chương Nam Mỹ là một cách Ban Biên Tập khẳng định lại nghịch lý cũng chính là sứ mệnh/thử thách của Da Màu, là dùng Việt ngữ như một tấm gương phản chiếu những nền văn hóa khác. Ở đây dịch thuật đóng vai chính, chuyển tải các tác phẩm Nam Mỹ từ bản dịch Anh ngữ của các dịch giả Hoa kỳ đã dịch những tác phẩm này từ nguyên văn tiếng Tây Ban Nha hoặc Bồ Đào Nha. Anh ngữ, từ cái nhìn của độc giả Việt, không còn là một tâm điểm mà chỉ là một chặng chuyển tiếp giữa nguyên bản và ngôn ngữ đích là tiếng Việt. Nhưng ở một khía cạnh khác, vì Anh ngữ vẫn là ngôn ngữ của nền tư bản hoàn cầu, số đông các dịch giả Da màu đã dựa trên bản dịch Anh ngữ để dịch sang tiếng Việt vì thiếu phương tiện tham khảo trực tiếp trong tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Bồ Đào Nha. Do đó trường hợp tam sao thất bản – hay “xác chết tuyệt vời” – là một đe dọa mà chúng tôi luôn cảnh giác. Tuy nhiên, sự bấp bênh giữa “nguyên bản,” “bản dịch,” “tâm điểm,” “ngoại vi,” “giòng chính,” “ngoài luồng,” “dọc,” “ngang,” “trên,” “xuống,” chính là khái niệm tự do mà chúng tôi từ ngày thành lập vẫn liên tục khai phá trong văn chương – nơi ảo thuật, chiêm bao, và các trò chơi ngôn ngữ là những yếu tố chất vấn sự cố định của các thể chế văn hóa, xã hội và chính trị.

Tiểu Luận

Ngu Yên
"Văn Xuôi Châu Mỹ Latin: Thời Tiền Bùng Nổ”
"Thi Ca Châu Mỹ Latin: Tân Cổ Điển, Lãng Mạn, và Modernismo” 
“Tiểu Thuyết và Truyện Ngắn Thời Kỳ Bùng Nổ”

Benjamin Moser
“Văm và Văn Phạm của Clarice LIspector” – Nguyễn Nhân Trí chuyển ngữ

Bùi Vĩnh Phúc
“Mario Vargas Llosa: Ngọn Lửa Cháy Sáng của Tiểu Luận và Những Giấc Mơ”

Mario Vargas Llosa
“Văn Chương và Lưu Vong” – Bùi Vĩnh Phúc chuyển ngữ

 

Truyện Ngắn:  Nữ quyền, Quyền lực, Khái niệm “Otherness,” Sở hữu

“Người Đàn Bà Nhỏ Nhất Thế Gian”- Clarice Lispector (Brazil) – Đăng Thư chuyển ngữ
”Những Đôi Giày Đi Cả Đời Tôi” – Guadalupe Dueñas (Mexico) – Trần Mộng Tú chuyển ngữ
”Người Lùn”- Veronica Stigger (Brazil)- Lê Ka chuyển ngữ
“Chốn Ấy Hang Hùm”- Isabel Allende (Chile) – Phùng Nguyễn chuyển ngữ
Chuyến đi Không Thành”- Aura Estrada (Mexico)– Trần Đức Tài chuyển ngữ

 

Tiểu thuyết Kẻ Lạ Trên Thiên Đường (chương 9) của Lê Thị Thấm Vân sẽ đăng vào cuối tuần

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)