Trang chính » Bàn Tròn: Nghệ Thuật & Chính Trị, Nhận Định, Quan Điểm Email bài này

Hoàn cảnh Thu Tứ

5 bình luận ♦ 1.10.2014

 

Cho đến hôm qua, tôi vẫn chưa dám tin Thu Tứ đã hạ bút viết ‘’Trường hợp Võ Phiến’’. Đọc và cảm tưởng văn bản này có vẻ như của đám đánh hôi tên ‘’biệt kích văn hoá’’ thời ‘’hồ hởi’’ chống Mỹ cứu nước, tôi điện thoại hỏi một người bạn văn có giao tình với gia đình Võ Phiến. Anh bảo, bài đó nằm trong http://gocnhin.net, số 295 của chính Thu Tứ, không phải là Tuyên huấn Tuyên giáo gì, dẫu đăng trên tờ Văn Nghệ TP Hồ Chí Minh. Tôi lặng người, và hiểu những nhà văn hải ngoại đã dùng những chữ như vô luân, nghịch tử, đấu tố cha…để đánh giá con người và hành động của Thu Tứ. Bạn tôi thở dài : ‘’ Bà Võ Phiến chỉ khóc, thật tội nghiệp !’’

clip_image001

Có dịp đâu 7,8 năm trước đi thăm anh với Nguyễn Mộng Giác, tôi giữ hình ảnh một Võ Phiến trung thực, chừng mực, xuề xòa, và rất tinh nhậy trong những cảm nhận văn học. Khi đó, tôi kể được Thu Tứ gửi tặng 2 tập sách (nay tôi quên tên), Võ Phiến bảo: ‘’Chắc nó muốn làm quen đó !’’ và hỏi tôi nghĩ sao về văn Thu Tứ. Dĩ nhiên, tôi im lặng rồi lảng chuyện. Anh tiếp : ‘’Có dịp thì giúp nó!’’. Tôi lại im lặng. Văn là của Trời cho, mấy ai giúp được ai! Nhưng hôm nay, nhớ giao tình với Võ Phiến, tôi cố gắng tìm cách hiểu hoàn cảnh Thu Tứ, dẫu chẳng mấy dễ dàng.

Đầu tiên, tôi vào truy lùng những vụ án ‘’giết cha’’ trong văn học. Trong loại thảm kịch Hy Lạp, có cuốn sách khá nổi tiếng về 12 vụ án loại này. Vụ khá tiếng tăm là vụ Brutus đâm chết Caesar trong Nghị Viện Hy Lạp. Năm 44 trước Công Nguyên, cùng những kẻ đồng loã ở Ides des Mars, Brutus giơ dao thì Caesar ngoảnh lại, la lên « καὶ σύ, τέκνον », nghĩa là ‘’ Cả mi à, con ta !’’ Câu hỏi tức thì, Thu Tứ có phải là Brutus không? Triết gia Plutarque bàn về động cơ của Brutus, kẻ muốn bảo vệ nền Cộng Hoà (Hy Lạp) chống lại sự độc trị của Caesar, cho rằng Brutus là kẻ có lý tưởng, vì nghĩa chung mà hy sinh quyền lợi tư riêng. Thế thì Thu Tứ chắc hẳn khác xa Brutus. Bài viết của anh hà hơi cho một chế độ toàn trị chết dở. Chế độ này thành công chỉ ở điểm làm lùi dân trí, khiến xã hội ngày một vong bản, con người hóa ra vô cảm, kinh tế tụt hậu và lệ thuộc nhưa chưa từng có, biển mất đất mất vào tay ngoại xâm, dân chủ – công bằng – văn minh chỉ là những khẩu hiệu hàng giả sau đến gần 40 năm Giải Phóng và Thống Nhất đất nước … Nếu Thu Tứ có được chút nào thì là cái tên Brutus, người Hy ngày xưa ám chỉ sự ngu muội. Nhưng Thu Tứ – Brutus không chỉ ngu muội. Anh còn vô văn hoá : chính anh thú nhận đã kiểm duyệt và biên tập để gột phần ‘’chống Cộng’’ khi in 2 tác phẩm của Võ Phiến trong nước dưới cái tên Tràng Thiên. Ai viết văn cũng hiểu cái nỗi đau thấy chữ nghĩa mình bị đục đẽo. Trước khi giết, Thu Tứ đã tra tấn và bạo hành chữ nghĩa của kẻ sinh thành ra anh! Và thế là không, trăm lần không, vì như vậy Thu Tứ làm sao cao bằng mắt cá chân Brutus.

Vụ thứ nhì tôi lọc lựa để hiểu hoàn cảnh Thu Tứ là Oedipia. Chàng này thể hiện lời sấm truyền của Sphinx (nửa đàn bà nửa sư tử), phải giết cha và ân ái với mẹ. Sphinx là một con thú trong huyền thoại. Dĩ nhiên Oedipia của huyền thoại không là Thu Tứ, người thế kỷ 21, từng tốt nghiệp CalTech năm 86 và không hành nghề kỹ sư từ 1991 vì không thích mà chuyển qua văn chương bắt chước viết văn như thân sinh mình. Nhưng điều Sigmund Freud gọi là ‘’ mặc cảm Oedipia’’ thì, tôi e, có phần nào giải thích được hoàn cảnh Thu Tứ. Mặc cảm này thể hiện một quá trình dục tính (libidinal) có nhiều giai đoạn, từ khi sinh ra đến lúc thành niên, nảy sinh từ khuynh hướng của giới tính nam (nữ) là chiếm hữu người mẹ (cha) ; và để đạt được chỉ có phương thức quyết liệt là giết cha (mẹ). Giai đoạn cường điệu nhất là khoảng 3-7 tuổi, nhưng sau đó, quá trình từ từ đảo ngược bởi lẽ con người từng bước được ’’xã hội hóa’’, tìm ra người yêu khác phái thay đấng sinh thành, và tiến tới trạng thái ổn định khi thành niên. Không phải là bác sĩ phân tâm, tôi không dám chẩn bệnh, nhưng qua câu chuyện giết (chữ nghĩa ) cha trong bài viết ‘’ Trường hợp Võ Phiến’’, tôi ngờ ngợ Thu Tứ đang còn ở một giai đoạn từ 3- 7 tuổi, tức là trước khi ổn định được quá trình dục tính của mình. Có phải vì Thu Tứ không tìm được người yêu, sống cô đơn, ít giao du, nghề nghiệp đem bỏ để theo nghiệp văn như anh viết tiểu sử của mình, và tuy không nói nhưng cái bóng cha anh đè nặng trĩu trên cái nghiệp anh chọn lựa? Tôi không biết, nhưng nếu liều lĩnh một lời khuyên, tôi khuyên Thu Tứ nên đi tham cứu một nhà phân tâm. Có bệnh thì phải chữa, tất nhiên. Nếu không muộn, xin thêm: viết văn là một nghiệp dĩ, tôi ít thấy một nhà văn đích thực nào mà hạnh phúc!

Gần đây thôi, ở Hà Nội, chính quyền triển lãm những thành quả của cuộc Cải Cách Ruộng Đất long trời lở đất nửa thế kỷ trước. Khi người dân Dương Nội đang mất đất đến xem thì vì ‘’mất điện’’, người ta đóng cửa triển lãm. Trong blog Pro&Contra, nhà văn Phạm Thị Hoài mang ra ‘’ trưng’’ Ghi của Trần Dần về Cải Cách Ruộng Đất, và chỉ ở riêng vùng Bái Bắc thuộc tỉnh Bắc Ninh đã từng có 26 vụ con đấu tố giết cha mẹ. Đọc, tôi ngậm ngùi, không thể không liên tưởng đến bài ‘’ Trường hợp Võ Phiến’’. Cuộc đấu tố sau đây là một hư cấu :

Người cha quì, vẫn cười, cái cười khoan hòa đến độ có chút ngu ngơ. Người con kề vai anh Đội, nhìn đám người xung quanh. Đội đập khẽ vào vai, người con xông ra quát:

– Này, có nhìn ra ai đây không?

– Dạ…Có, con là con ta mà!

– Không cha con chi ráo trọi…Mang máu mủ hòng lung lạc giai cấp hử? Mi biết mi tội gì với nhân dân không?

– …

– Mi không nhìn ra đại cuộc Giải Phóng và Thống Nhất đất nước. Mi phao là đâu có cần đổi bằng máu hàng mấy triệu người, nhận đi…

– Tui quên hết rồi! người cha thì thào.

– Cho là mi cũng yêu nước, nhưng lại mi yêu một cách tự ti!

– Tui hổng hiểu nổi yêu nước tự ti là chi…

Người con tay đưa lên trời, hà miệng hét:

– Đấy, bọn phản động nó ngoan cố vậy đó, nó chối thì nói hổng hiểu!

Đội nhìn quanh, ra dấu phóng tay phát động quần chúng. Tức thì quần chúng đồng thanh hô: Đả đảo phản động! Cách mạng muôn năm…

Người con tiếp tục xỉa xói:

– Mi chống Cộng cực đoan, mà còn cực đoan hơn cà những người cực đoan Cộng Sản! Mi có nhận thế không?

– Tui quên hết rồi! Người cha lắc đầu.

– Văn chương chống Cộng của mi là phi dân tộc! Phải trốc cái gốc ung thối đó đi…Nghe chưa!

Đội lại ra dấu. Quần chúng đồng thanh: Phải rồi, đào tận gốc trốc tận rễ…

Người cha ngập ngừng:

– Tui quên hết rồi…

Anh Đội nhìn người con, ra lệnh:

– Đồng chí lôi ‘’quả thực’’ ra!

Người con khệ nệ ôm một chồng sách ném toạch xuống đất.

– Hành hình, anh Đội phất tay.

Người con rút dao kéo, thẳng tay cắt vụn những trang sách cho sạch banh những đoạn chống Cộng, vung ném lên trời xanh. Quần chúng la, quả thực, quả thực… rồi nhảy lên vồ những con bướm trắng có vết mực in bay tung tưởi trên không. Cánh bướm bỗng tướm máu, mùi tanh tanh đâu đây thoang thoảng.

Người con khuỳnh tay, nói lớn:

– Mi nhận tội chưa? Còn điều gì để nói không?

Người cha im lặng một lát, giọng khẽ khàng:

– Tui quên hết rồi, chẳng còn gì đáng nhớ!

Năm 2010, tôi ghé thăm thì Võ Phiến đã bắt đầu quên. Người anh còn khoẻ, nhưng đầu chớm chút lẫn lộn. Cầm trên tay cuốn sách mới in tựa là ‘’Cuối Cùng’’, anh nhìn tôi: ‘’Nam Dao hay Nam Giao?‘’ Chỉ mới hai phút sau, anh cầm bút đề tặng tôi, anh lại hỏi chị, Dao D trên hay D dưới ?

Lần cuối qua Cali cách đây hai năm, tôi điện thoại xin đến thăm anh chị. Chị bảo, thôi, anh lẫn lắm rồi, không nhớ gì đâu. Vì có lẽ chẳng có gì đáng nhớ chăng? Nhất là nay với cái ‘’quả’’ ngàn cân mang tựa ‘’Trường hợp Võ Phiến ‘’ thì quên là một ân huệ.

Nhưng thôi, Thu Tứ ‘’hoàn cảnh’’ lắm.

Tội nghiệp!

Và cuối cùng thì cái gì của Caesar, trả lại cho Caesar, cái gì thuộc văn học, sẽ cũng rồi trả lại cho văn học.

Nam Dao

30-09-14

bài đã đăng của Nam Dao


5 bình luận »

  • Phùng Nguyễn viết:

    Nỗ lực tìm hiểu nguyên nhân/động cơ thúc đẩy Thu Tứ viết “Trường hợp Võ Phiến” đáng quý, tuy nhiên tôi không đồng ý với nhà văn Nam Dao về thái độ của Võ Phiến trong buổi đấu tố “hư cấu” của anh. Võ Phiến không thể chỉ đơn giản “Tui quên hết rồi” để đối phó với cáo buộc của bất cứ thế lực nào. Tư tưởng và kinh nghiệm chống Cộng của ông được đúc kết và hòa nhập trong hầu hết các tác phẩm trong giai đoạn 54-75 và ngay cả sau này ở Hải ngoại. Và cái phiên tòa hư cấu này là về tác phẩm Võ Phiến, không phải về một nạn nhân của Alzheimer!

  • black raccoon viết:

    Nếu tôi đoán không sai, ông Thu Tứ nầy cũng tròm trèm 60. Dzà rồi. Ngũ thập tri thiên mệnh rồi. Người trên 21 về mặt xã hội và luật pháp là người trưởng thành, đương sự phải chịu hoàn toàn trách nhiệm mọi việc làm của mình. Cũng không thể cho rằng tâm lý bên trong của đương sự thế nầy thế kia, nếu không phải là hội đồng pháp y có quyền chẩn đoán.

    Theo tôi, TT nếu không là cán bộ VC thì cũng là người có cảm tình nhiệt thành với CSVN. Căn cứ vào chính văn bản và luận lý của anh ta viết.

    Còn quý vị cho rằng tại sao TT lại dại dột thế nầy thế kia một cách phi lý? Tôi thấy chả có gì phi lý. Một khi 4t tình, tiền, tài, ta vẫn còn là “tiêu chí” phấn đấu của con người.

  • Võ Đình Tuyết viết:

    Có thể ông Thu Tứ như một mặt trội nào đó ông thành loài dơi vỗ cánh bay lên,sau khi hút máu người Cha.
    Có thể ông đang lót viên gạch làm tam cấp cho một bước chân đi lên dù dẫm phải những nhành gai dâm sâu vào chân mang tên đồ bất hiếu.
    Có thể ông đang ngồi trước họng súng thù địch không hề phai của người cầm quyền đa nghi hống hách nhớ dai bao năm chuyện cũ,để viết về người Cha của mình.
    Và cuối cùng,có thể ông cũng chẳng còn mang dáng con người,như bao con người bình thường khác.
    Tôi đông ý với anh Phùng Nguyễn cách diễn tả của nhà văn Nam Dao giống như đang nói với người bị bịnh quên lãng. Hãy trả Võ Phiến về với con người uyên bác trầm mặc đầy nhân dáng con người của ông và những trang sách vốn là quí hiếm của dân tộc vẫn mãi là hành trang và đồng hành của mọi thời đại làm người gốc Việt.

  • nam dao viết:

    Như một lời ‘’ tự bạch’’ về ‘’Hoàn Cảnh Thu Tứ’’

    Cám ơn những còm, cả chê lẫn khen, trên fb, báo điện, hay qua e-mail, về bài Hoàn Cảnh Thu Tứ (TT). Xin nói ngay, bài này giáo đầu là tìm cách hiểu TT, nhưng phần về Brutus thì rõ là không phải thế: TT nhắm mắt trước cường quyền (đang giãy chết), không cao bằng mắt cá chân Brutus. Phần so với Oedipia thì tôi dùng mặc cảm Oedipia để bảo TT ở giai đoạn 3-7 tuổi trong quá trình dục tính, ý bảo TT con nít. Cái đáng ghét nhất là TT đục đẽo biên tập lại văn bản người khác (mà Võ Phiến lại là kẻ sinh thành!), một hành động vô văn hóa…của đám tuyên huấn tuyên giáo.
    Đoạn kết, tôi ‘’ hư cấu’’ màn đấu tố dưới dạng Kịch ( bộ môn hầu như bị quên lãng trong văn học!). Đoạn này gây 1 chút ngộ nhận. Xin nhắc, những lời người con đấu cha đều là những điều TT viết ra trong bài ‘’Trường hợp Võ Phiến’’. Bản đầu, tôi xin đăng lại đây, đoạn chữ có gạch dưới là đoạn tôi bỏ:
    ….
    Người con tiếp tục xỉa xói:
    – Mi chống Cộng cực đoan, mà còn cực đoan hơn cà những người cực đoan Cộng Sản! Mi có nhận thế không?
    – Tui quên hết rồi! Người cha lắc đầu.
    – Văn chương chống Cộng của mi là phi dân tộc! Phải trốc cái gốc ung thối đó đi…Nghe chưa!
    Đội lại ra dấu. Quần chúng đồng thanh: Phải rồi, đào tận gốc trốc tận rễ…
    Người cha đột nhiên vùng dậy, mắt nhìn trời, miệng quát:
    – Bút giấy tôi ai cướp giật đi
    Tôi sẽ dùng dao viết văn lên đá
    Anh Đội phẩy tay phát động. Quần chúng đồng thanh:
    – Nông dân là quân chủ lực…. Đào tận gốc trốc tận rễ!
    Người cha ngẫm nghĩ, ngập ngừng:
    – Tui quên hết rồi…
    Anh Đội nhìn người con, ra lệnh:
    – Đồng chí lôi ‘’quả thực’’ ra!
    Người con khệ nệ ôm một chồng sách ném toạch xuống đất.

    Hai câu trong miệng người cha là thơ Phùng Quán. Nhưng tại sao tôi lại gạch bỏ. Xin thưa, tôi muốn mang tính phi lý vào đối thoại trong Kịch bản Văn Học. Bậc thày về chuyện này là Ionesco, và dùng khoảng rỗng giữa những lời qua sự im lặng là Beckett. Cũng vì tôi ‘’ cắc cớ’’ thế mà nhà văn Phùng Nguyễn, một người bạn tôi, ngộ nhận là văn bản hàm ý Võ Phiến dùng bệnh quên ( aizheimer) để đối phó với Thu Tứ. Ở đây, có lẽ tôi chưa đủ văn tài nên nhận và đấm ngực kêu: lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng! Nếu bạn đọc thấy rằng những đoạn tôi gạch bỏ đáng ra phải có, thì xin tùy nghi.
    Trước khi phát tán bài ‘’ Hoàn Cảnh Thu Tứ’’ trên fb, tôi đã làm 1 cái chapeau, nêu lại ý Phùng Nguyễn là bài của TT gián tiếp nhắm Văn Việt ( hội NV độc lập mà tôi là thành viên). Cũng xin nhắc, người cha nói không còn gì đáng nhớ . Còn gì? Kể cả tình cha co với TT.
    Câu sau chót, người cha nói không có gì đáng nhớ. Tôi đã suy nghĩ khá lung giữa hai chữ còn và có này.
    Động cơ chính trị này rõ như ban ngày. Nhưng gay nhất là chuyện truất tác quyền của TT trên những văn bản của Võ Phiến. Nhà văn hóa Nguyễn Huệ Chi đã báo trên Boxit VN :
    Anh Huệ Chi thân,
    Mấy hôm nay tôi có mấy việc bận dồn dập, nên chưa trả lời anh về việc thừa kế gia tài văn chương của Võ Phiến. Việc này đã được chị Võ Phiến giải quyết cách đây một tuần, là đến văn phòng luật sư yêu cầu hủy hồ sơ trao quyền quản lý văn sản của anh Võ Phiến cho Thu Tứ đã làm trước đây. Người con lớn của anh chị Võ Phiến (một bác sĩ tại Mỹ) được trao vai trò này, thay Thu Tứ.
    Như vậy từ nay Thu Tứ không còn quyền hành gì về tác phẩm của Võ Phiến nữa.
    Tôi nghĩ bây giờ không cần đăng những bài bình luận về bài của Thu Tứ nữa (làm thế chỉ tổ tuyên truyền cho luận điệu Thu Tứ thôi), mà cần phổ biến càng nhiều càng tốt các tác phẩm của Võ Phiến, bản gốc, không bị thêm bớt sửa chữa.
    Trích thư của Phạm Phú Minh
    Vâng, thế là xong. Nay quả không có gì đáng nhớ nữa.
    Và như câu cuối tôi viết ‘’ Cái gì của Caesar trả lại cho Caesar, cái gì thuộc văn học sẽ cuối cùng trả lại cho văn học”.
    Nam Dao
    03-09-2014

  • Phùng Nguyễn viết:

    Anh Nam Dao thân mến,
    Anh viết:
    “Cũng vì tôi ‘cắc cớ’ thế mà nhà văn Phùng Nguyễn, một người bạn tôi, ngộ nhận là văn bản hàm ý Võ Phiến dùng bệnh quên ( aizheimer) để đối phó với Thu Tứ. Ở đây, có lẽ tôi chưa đủ văn tài nên nhận và đấm ngực kêu: lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng!”

    Theo tôi, chuyện người đọc diễn dịch sai/khác ý tác giả là chuyện bình thường, và phần lỗi thuộc về người đọc, anh đâu cần phải nhận vào mình. Trong trường hợp của tôi, nếu anh không đề cập đến “bệnh quên” của Võ Phiến ở phần cuối thì có lẽ tôi đã cẩn thận hơn.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)