Trang chính » Biên Khảo, Nhận Định, Phê Bình Email bài này

Thân cư đâu?

1 bình luận ♦ 21.05.2012

 

nmht

 

 

Thì ở NHỮNG MẢNH HỒN TRẦN chứ đâu!

Nói thật, ông Đặng Thân ạ, tôi chả quen biết gì ông, lúc này ông đang danh nổi như cồn, tôi có thích ông cũng không muốn viết về ông, khỏi mang cái tiếng thấy người sang bắt quàng làm thân, hoặc giả té nước theo mưa. Nhỉ?

Mà cũng nói thật, tôi chả thích ông cái gì ngoài quả đầu trọc. Ông viết đek gì mà lắm thía. Dán mắt vào màn hình hai ngày mà mới đọc xong có mỗi cái cuốn mới nhất của ông. Mất hết thì giờ phục vụ chồng con của tôi. Ông phải biết với đàn bà biết phận như tôi, thầy cáu cũng không ngại bằng chồng cáu. Nhé!

Mà tôi thì mắc cái thói bọn đàn ông, đừng nói là chồng (vốn lòng dạ cũng như biển Việt Nam càng ngày càng hẹp vẫn bao la phết), rất khó thông cảm là ưa đọc nhuận. Thấy anh/chị chàng nào viết hay hay, đủ sức làm nguyên mẫu, tôi còn phải tự kiểm tra hứng của mình bằng cách đọc lại cho bằng hết, cả những gì liên quan, rồi có viết gì mới viết. Ông thử nhìn lại mình đi. Đọc ông xong, mỗi lần đứng lên duỗi được hai cái chân ra, đầu gối chưa già hứng khởi kêu đánh khục một cái, tôi phục tôi qúa. Phục gần bằng phục cái bà nào ở với ông hầu hạ ông với con ông để cho ông ngồi viết, xem nào, cái cuốn gần nhất: cũng phải tám trăm trang nhỉ. Ông bảo mất sáu tháng bao nhiêu ngày liên tục để viết nó? Nhưng ông có tính cho vợ ông rằng ông mất mấy năm mấy tháng để nghiền ngẫm sự đời, sách vở từ cao siêu tới lá cải để mà có cái viết trong sáu tháng bao nhiêu ngày đó không? Cái này tôi hỏi thật, nhưng mà hỏi nhỏ: bà ấy có đọc những gì ông viết ra cho thiên hạ xem rồi tán tụng không? Tôi có phải làm vợ một kẻ như ông thì nói trước và sẽ bước qua: không đời nào tôi đọc. Đọc để thấy chồng vô tích sự và mình là kẻ vô nghĩa trong mắt y à.

Nhưng nghĩ đi thì thế, nghĩ lại, tôi chắc bà ấy cũng có thể làm bạn đọc hàng ngày của ông mà chưa chắc ông biết đấy. Ít nhất là bạn đọc cái cuốn ông vừa bỏ bom thiên hạ. Những mảnh hồn trần. Ba vạn chín ngàn những mảnh hồn trần. Làm bạn đọc hàng ngày của ông có cái thú, tha hồ chê khen, chả phải nhìn tổng thể tác phẩm làm gì, thích gì thì ngôn thế. Thú nhất là được làm nhân vật của ông luôn, một thứ vai không xoàng ở ngoài đời: Nhà phê bình. Tôi nhòm, thấy vô khối nhà văn nhà giáo tiếng tăm lừng lẫy có mặt trong tác phẩm của ông qua các comment: Nguyễn Quang Lập này, Phạm Ngọc Tiến này, Đỗ Quyên này, Nguyễn Đức Tùng này, Nguyễn Thị Hậu này. Bà này là bà Hậu Khảo Cổ Nguyễn trên các blog đây mà. Tôi chả biết gì về ông trước đó ngoài những gì đọc được ở Tiền Vệ, à không, cuốn Ma Net là Cột – điện – Chập – Tiến – lên – Lê Anh Hoài gửi cho xem bản thảo. Nếu biết những mảnh hồn trần ông xé ra trước quăng lên mạng, thế nào tôi cũng nhảy vào còm để được ông cho vào sách như bà Khảo Cổ, mà như thế, đỡ công ngồi khảo kim là cái cuốn mới của ông bây giờ. Tôi sẽ viết tới khi nào chồng sắp về, xong thì xong không xong thì thôi. Nhé!

Ông đã bao giờ tự làm một điều tra là có bao nhiêu người ngồi ôm sách ông đọc một lèo như tôi đọc bản thảo của ông chưa? Ai chưa đọc như thế có bàn gì ông cũng đừng tin vội. Mà phải tin tôi: Đọc ông khó bỏ mịa. Nội cái sự một văn bản mà có bao nhiêu font chữ thể hiện bao nhiêu điều tiếng của bao nhiêu nhân vật đã làm khó cho nhau lắm rồi. Mà điều tiếng trong đó thì xáo xào đủ kiểu bác học cao siêu bình dân nhí nhố. Ông tiêu hóa được tuốt đủ thứ kiến thức, xử lí thì công phu và cẩn trọng, đến nỗi tôi đã nghĩ rằng ông chắc sinh ra ở Đức, chắc tiếng Đức là tiếng bố đẻ chắc về Việt Nam mới gia công tiếng mẹ, giỏi, nhưng ông cũng suồng sã với đời quá lắm. Cái này ông bộc lộ nhất quán trong các sáng tác văn xuôi, quánh đặc ở Những mảnh hồn trần. Chẳng cứ một iem Tài Nhân Mộng Hường của ông đâu, cái thằng người Đức Sờ Đít (tôi phiên âm tên gã thế ông OK chứ?), cả cái tay Đặng Thân kể chuyện kiêm trả lời bình luận cũng vậy.

Tôi đọc, cũng thấy gato tẹo. Là vì chưa bao giờ viết được dài mà chẳng ra dại như ông. Chưa ra sách, mới nhỏ giọt từng chương đã thấy bao nhiêu kẻ nhảy bổ vào khen. Mà có phải ông chỉ viết cái ông nghiền ngẫm đâu. Có bao nhiêu trang cắt dán từ mạng tôi cũng đọc cả rồi. Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ tới chuyện biến của chung thành của riêng một cách có hệ thống thế này. Đọc lại những info đó trong văn bản Những mảnh hồn trần, nó phát quang kiểu khác ông ạ. Với cái lối cắt cắt dán dán, với lối mang lời bình của thiên hạ vào trong tác phẩm tỉnh bơ thế này, ông qua mặt tôi và bao nhiêu kẻ vốn cũng lụy Internet. Là bởi vì mạng với tôi mới chỉ là phương tiện đọc và tống những gì mình viết lên đó bất kể dại khôn. Ông, ông biến Internet thành thành tố của tác phẩm. Cấu trúc tác phẩm của ông đâm ra mới như chưa từng mới thế ở bất kì kẻ nào tí toáy viết văn đến giờ chưa chết. Trước nay cứ nói văn học lưới văn học mạng. Tôi, thôi bây giờ thì cũng đành khen ông cái: Những mảnh hồn trần của ông, dĩ nhiên là bước tiếp của Ma Net, nhưng chỉ đến nó thì ông mới tọt thật sự được vào mạng. Chỉ với Những mảnh hồn trần, văn học Việt mới thực sự có tác phẩm văn học mạng, trong đó, mạng không còn là một phương tiện truyền tải, gắn bó vô cơ cùng chữ, như là tôi vẫn dùng, và sắp dùng để tống cái bài đang viết này về Đặng Thân lên.

Tuy nhiên, tôi cũng cảnh cáo ông ngay, vì cái nhẽ Mới này, ông đừng hi vọng có nhiều bạn đọc chín chắn ở tuổi của chúng ta nhé. Càng khó có đông đảo bạn đọc già già. Đảm bảo với ông, những ai gần ba mươi năm về trước nhảy tưng tưng vì vụ ông Nguyễn Huy Thiệp lạnh lẽo kể chuyện bác sĩ cho chó ăn thịt bào thai cho nhân vật khen nhau „sát sát“ nhờ tính đầu người ăn cỗ làm đủ mâm chính xác cho tướng về hưu trở về tử trong đội ngũ thoát nỗi cô đơn trước cái đời sống bát nháo từng ngày, những kiểu bạn đọc ấy bây giờ có thể lại chê ông Thiệp viết chưa qua được muôn mặt đời thường, nhưng họ cũng lại sẽ rủa ông thôi, về tội phá nát văn chương Việt, (thật ra nhiều lúc cũng tương bần lắm).

Cứ bảo là người đọc có quyền đồng sáng tạo. Nhưng đồng làm sao được mà đồng. Tôi cứ nghĩ giả dụ quả táo không rơi trúng đầu ông Newton ở tận châu Âu thì biết đâu chẳng có quả mít nào rơi vào đầu một ông Thái Lào Việt. Và định luật về sức hút của trái đất cũng sẽ được khám phá, dù với một bộ não khác. Nhưng trong nghệ thuật, nghệ thuật thật ấy, thì khác. Không một ai thay được một ai. Biết ông viết kiểu đó là hay, là độc sáng, tôi cũng chẳng dại gì theo ông. Thành lố bịch. Thế nên tôi sẽ không ngồi nghĩ xem nên gọi tác phẩm của ông là cái gì (tiên đương hậu hiện đại?) Gọi là gì thì cũng là một cách gọt ông cho vừa khuôn. Ông là Đặng Thân. Thế thôi! Được chưa? Cái gọi là con đường đồng sáng tạo ông mở ra cho đám bạn đọc như tôi chỉ là ông cho người ta bàn loạn và rinh thẳng vào tác phẩm.

Cũng vì thế, tôi nghĩ đọc ông vì vậy có nhiều cấp độ, tùy từng chương, tùy tạng người đọc và cũng tùy cách đọc. Tôi đọc các lời bình trong tác phẩm của ông, thấy người hỉ hả người hoang mang người bực tức vì những gì ông viết. Lúc thì như viết từ điển chuyên ngành, lúc lại sến phết (những đoạn ông móc ra từ báo mạng nhà ta ấy), lúc cũ lúc mới, lúc tây lúc ta, lúc già khú lúc đúng kiểu trẻ ranh thạo viết SMS hơn tập làm văn, loạn cào cào. Cách viết đó đáp ứng được thị hiếu của nhiều kiểu người đọc, rất hợp với bọn ma net chưa chết như… tôi chẳng hạn. Được bình ngay cũng là cái thú của người đọc tức thời. Nhưng nếu đi tới một cách đọc khác, đọc toàn bộ văn bản trong tính liên tục của nó, tôi ngờ rằng khối người sẽ thay đổi nhận định về chữ nghĩa của ông. Ông cư xử với chúng tôi – bạn đọc – bỗ bã quá lắm, chúng tôi qua từng chương chả khác gì hình nhân bị ông xô đẩy đặt định, và ở mỗi chương lại phải tìm cho mình một góc nhìn/cảm mới. Tức và mệt vì theo ông, nhưng tôi cũng lại phải thừa nhận rằng sau tay Nguyễn Huy Thiệp với mợ Phạm Thị Hoài, đến ông, ở Việt Nam mới lại có một người viết có khả năng nhào nặn nên một kiểu độc giả mới. (Nói thế là bởi vì tôi vẫn mong có ngày nhà mình in những Cây gậy làm mưa của Đỗ Kh. Hay Giấc mơ Thổ của Trần Vũ, hay của ở ngoài này đấy ông Thân ạ, vì cái sự viết như ông mà in được làm tôi tràn trề hi vọng vào ý thức tự do nghệ thuật của ngành xuất bản nước nhà.)

Sẽ rất đông đấy, kiểu độc giả mới tụ quanh ông ấy mà, nhưng trụ lại cùng chữ nghĩa của ông lâu không thì còn tùy. Cái lối ông viết đòi hỏi người ta hơi bị nhiều. Iem Tài Nhân xứ thuốc lào của ông đã chẳng dễ gì đong được ngay, đừng nói gì thằng Sờ Đít (Schditt) và…

Tôi cũng chưa biết mình có theo được đến cùng đời chữ của ông không. Gập ghềnh quá gập ghềnh không chịu nổi. Tưởng bỡn cợt, hóa thành nghiêm túc đến điều. Ông phá tan hoang cái thị hiếu xúc cảm bầy đàn sướt mướt của người đọc chúng tôi. (Nhưng cũng cẩn thận nhé. Khéo bầy nọ vỡ lại có đàn kia.) Tay người đọc nào của ông bảo đọc ông từng mẩu nhỏ thì mẩu nào đọc được cũng sướng cái xúc tu lờ, đúng thật, nhưng sướng thì cứ sướng, mà hiểu cái chết liền. Đồng ý trong nghệ thuật chả ai dám cãi rằng tôi đây không thử ướm chân vào dấu abc người đi trước, nhưng thú thật, tôi chả thấy ông với ông Thiệp giống nhau tí nào. Khả năng liên tưởng của ông Thiệp thì thôi rồi, nhưng ông Thiệp không có trường thông tin kiểu Gúc gồ chấm, nên các liên tưởng của Đặng Thân ý chừng rộng hơn, khiến người ta dễ bổ chửng hơn. Tôi chỉ định lượng thôi, thích hay không thích các ông là chuyện của mỗi người đọc. Tôi cũng chẳng thấy ở Đặng Thân con đường mà với Hồ Anh Thái, Nguyễn Việt Hà, Tạ Duy Anh đã đi (có chăng chỉ có một chút Nguyễn Hữu Hồng Minh), thế nên tôi cũng không nói Đặng Thân là người đi xa nhất trên con đường này đâu nhé. Cái chất giễu nhại của ông là của một ông thôi. Ông mà giống ai cũng thành ngớ ngẩn, và ngược lại.

Nếu đi tìm một cái gì như ảnh hưởng, nói ông đừng buồn, ngoài sự ông tây đến mức tôi tưởng ông là Việt kiều yêu nước dùng, sự khác tôi thấy ông cũ xì y như các cụ ngày xưa vậy. Cái lối xưng danh đầu tác phẩm của ông chẳng mang tính diễn xướng rất chi là folklore đó sao. Cái sự thay đổi liên tục người kể chuyện, người bình, cực mới, cũng là cực dân tộc đấy. Cứ như là xem một vở chèo có tiếng đế râm ran.

Hoặc đúng hơn, chữ ông không cho chuồi theo dòng cảm xúc, hay chạy theo tình tiết nọ kia của cốt. Tôi, tôi đọc ông, đọc rồi, đọc lại, như xem một bức tranh, ấn tượng là toàn bộ. Hiểu cái chết liền. Đúng đúng, hiểu cái chết liền.

Thế nên tâm niệm một lời (của nhân vật Đặng Thân):

Chả cá chình với cá trình
Chỉ cần hai chữ thật tình là thông.

Tâm niệm xong thì thấy mình thông suốt lập tức hai chữ chả cá.

bài đã đăng của Lê Minh Hà


1 Bình luận »

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)