Trang chính » Dịch Thuật, Giới thiệu tác giả, Giới thiệu tác phẩm, Sáng Tác, Sang Việt ngữ, Thơ Email bài này

Thanhha Lai: từ trong ra ngoài rồi bắt đầu lại


♦ Chuyển ngữ:
2 bình luận ♦ 10.11.2011

 

Thanhha-portrait

Thanhha Lai 

Lời Giới Thiệu: Tiểu thuyết thơ Inside Out and Back Again (Từ Trong Ra Ngoài Rồi Bắt Đầu Lại) (nxb HarperCollins: 2011) của Thanhha Lai vừa được chọn vào danh sách chung kết của National Book Award (Giải Thưởng Toàn Quốc), thành phần sách Thiếu Niên (Young Adults). Những bài thơ trong “tiểu thuyết” này được tác giả ghi ngày, tháng, năm, bắt đầu với ngày đầu xuân năm 1975 ở Sàigòn, Việt Nam và kết thúc vào một năm sau, là ngày Mùng Một Tết năm 1976 tại Montgomery, Alabama, qua cái nhìn của nhân vật kể chuyện, một cô bé 10 tuổi tên Hà.

Theo Publishers Weekly, Lai đã sáng tác Từ Trong Ra Ngoài Rồi Bắt Đầu Lại với lời thơ đơn sơ nhưng tượng hình, để diễn tả bằng tiếng Anh cách một đứa trẻ suy nghĩ trong tiếng Việt. “Việt Nam là một ngôn ngữ đa cảm, và 80% của nó có nguồn gốc từ tiếng Trung Hoa – một ngôn ngữ được cấu trúc với ký hiệu khai triển từ những hình ảnh không lời.” Kết quả của nỗ lực này là một câu chuyện lập thân (bilsdungroman) với cấu trúc giản dị nhưng hàm súc, khai phá kinh nghiệm di dân của Hà, cùng ba anh em và một bà mẹ góa.

“Cấu trúc đại cương của tiểu thuyết thơ cũng tương tự như đời sống thật của tôi, nhưng tôi đã thay đổi một vài sự kiện để tạo sự hồi hộp,” Thanhha Lai phát biểu. Cô cô đọng hóa sự kiện, thêm thắt kịch tính cho một vài nhân vật và giảm sáu người anh của cô xuống thành ba người. Cô cũng loại bỏ hai người chị và biến Hà thành đứa con gái duy nhất trong gia đình, để nhấn mạnh chuyện các anh trai của Hà được ưu đãi vì họ là phái nam. Trong suốt tác phẩm, tác giả cố duy trì những cảm xúc đã trải qua trong đời thực của mình. “Khi gia đình chúng tôi đến Alabama và tôi bị trêu ghẹo, lúc đó, như nhân vật Hà, tôi rất tức tối và cảm thấy bị lạc lõng. Như Hà, tôi cũng chán nản và trải qua nhiều khó khăn khi mới học tiếng Anh.”

Thanhha Lai hiện là giảng viên khoa viết văn và phê bình văn chương tại trường Thiết Kế Parsons, thành phố New York.

Đinh Từ Bích Thúy

 

Chân dung của Thanhha Lai (theo chính lời tác giả):

“Tôi sinh ra đời ở Việt Nam vào năm 1965 (năm Tỵ), nơi tôi có một đời sống ấu thơ khá êm đẹp. Tôi đi học, thích ăn vặt, được thầy giáo cưng nhất lớp, và là con út trong một gia đình có chín người con. Vâng, tôi biết … chín anh chị em. Nhưng đó là thời chiến, và người ta được khuyến khích là nên đẻ nhiều con.

Ngày 30 tháng Tư 1975, người miền Bắc thắng trận, nên cả gia đình tôi [trừ ông bố đã mất tích trong chiến tranh] chen nhau lên một con tàu hải quân và sau đó định cư ở Montgomery, Alabama. Chúng tôi không biết tí gì về Alabama để lựa chọn nơi này, nhưng để nhập cảnh vào Hoa Kỳ, dân tị nạn phải được người bản xứ bảo lãnh. Một người đàn ông từ tiểu bang Alabama lúc đó đã dám bảo lãnh 10 người trong gia đình tôi là mẹ tôi và chín anh chị em tôi.

Cuộc sống lúc đó trở nên phức tạp hơn, vì tôi không biết nói tiếng Anh và chưa lần nào trong đời ăn bánh mì kẹp hot dog. Thêm vào đó là khuôn mặt của tôi. Tôi là học sinh Á Đông đầu tiên mà các bạn học cùng lớp đã tận mắt thấy trong đời. Phải mất gần 10 năm sau tôi mới hội nhập được vào xã hội Mỹ và học tiếng Anh đúng ngữ pháp.

Sau khi rời Alabama chúng tôi dọn đến Ft. Worth, Texas, nơi tôi theo học trung học. Tôi tốt nghiệp với bằng cử nhân báo chí từ Đại học Texas, Austin.

Sau đó tôi làm phóng viên khoảng hai năm cho tờ Orange Register ở miền Nam Cali, tường trình về những sinh hoạt của cảnh sát địa phương. Rồi tôi có một ý định ngông cuồng là tôi phải nghỉ việc để sáng tác văn chương. Sau nhiều thất bại và với bằng Cao Học Nghệ Thuật (Master of Fine Arts) về ngành viết văn từ Đại học New York, tôi đã có trong tay quyển tiểu thuyết đầu tay.

Sở thích, đam mê, và sinh hoạt hàng ngày:

Tôi cố gắng đọc một quyển tiểu thuyết mỗi đêm. Tôi đọc sau khi con gái tôi đi ngủ. Nếu tôi thích quyển nào, tôi sẽ đọc từng chữ cho đến khi tôi đọc hết truyện. Nếu tôi không thích gì mấy, tôi sẽ lật nhanh truyện để cảm nhận nội dung/bản chất của một tác giả.

Tôi có cơ hội viết từ thứ Ba đến thứ Sáu trong tuần, thông thường là vậy. Luôn luôn sẽ có một cái gì đó làm gián đoạn quá trình viết của tôi, nhưng tôi có khoảng 15 giờ một tuần để ngồi và coi chuyện gì sẽ nảy ra từ đầu mình.

Tôi có một khu vườn. Tôi ném hạt giống xuống để xem những thứ gì sẽ mọc lên. Thông thường, cà chua và cải xoăn (kale) thắng thế. Và tôi cũng có những bụi cây mâm xôi ngâm trong chậu – để dễ tưới nước.

Tôi rất thèm có một chuồng gà. Chỉ cần ba con gà mái, hiền hòa và chăm chỉ. Nhưng cho đến nay tôi chỉ đọc về những người nuôi gà trong thành phố, hoặc ở ngoại ô. Tôi đang mưu đồ .…

Tôi tập thể dục bởi vì tôi thực sự không thể ngồi yên một chỗ, tuy hiện nay chuyện sáng tác đòi hỏi tôi phải ngồi yên một chỗ. Tôi đi xe đạp 10 dặm đến trường [Parsons] vào những ngày phải dạy học. Còn không thì tôi chạy bộ chút đỉnh. Sau đó, tôi về nhà và ăn quá nhiều.”

[Theo tiểu sử tác giả ở trang nhà của HarperCollins]

 

 

thanhha_lai_inside_out_and_back_again1

 

 

 

Trứng

 

Anh Khôi
giận mẹ
vì Mẹ lấy
trứng
gà anh nuôi.

Gà đẻ
một quả trứng
cách ngày rưỡi.

Chúng tôi
thay phiên
ăn trứng gà.

Anh Khôi
nhất định không ăn
trứng,
anh ấp từng quả trứng
dưới đèn
mong trứng nở.

Tôi thương anh, vì
anh hiền nhất nhà,
nhưng tôi thích ăn bánh
mì chấm lòng đỏ.

Mẹ nói
nếu giá trứng
không bằng giá gạo,
nếu giá gạo
không bằng giá xăng,
nếu giá xăng
không bằng giá vàng,
thì chắc chắn
thằng Khôi
sẽ được phép cho
trứng nở.

Mẹ xin lỗi.


17 Tháng Ba 1975

 

 

 

Chờ Thời

 

Tôi học quyển tự điển
Vì cây cỏ ngoài kia
không mọc nhanh hơn
cho dù tôi
hau háu nhìn.

Tôi kiếm
chữ Jane: không có
sees: để mắt vào
spot: vết nhơ
run: di động nhanh
Toàn câu có nghĩa là: ______để mắt vào vết nhơ
di động

Tôi vứt quyển tự điển,
quay hỏi anh Quang.

Jane là danh từ riêng,
không có trong tự điển.

Spot là tên thường gọi
một con chó

(Đứa con gái tên) Jane nhìn (con chó tên) Spot
đang chạy
.

Tôi không biết đọc
một quyển sách nhi đồng

Có ai tin rằng
tôi đã đọc
Nhất Linh?

Nhưng rồi ai
đây biết
ông là ai?

 
27 tháng 8 1975

 

 

 

Cầu vồng

 

Tôi đối diện lớp học
Cô giáo Scott nói gì đó
Học trò cùng lớp cũng nói
gì gì đó

Tôi không hiểu
nhưng tôi thấy.

Tóc lửa trên da lấm tấm những vệt loang
Tóc xoăn trên da láng như sơn mài
Tóc khoai lang trên da nước cốt dừa
Bím tóc trên da cà phê sữa
Tóc trắng trên thằng da hồng
Tóc mật ong thắt ruy băng cam trên
da trong như bánh tráng
Tóc cài kẹp muôn sắc trên
da màu đồng

Tôi là đứa con gái duy nhất
với mái tóc thẳng, đen
trên da màu ô liu.

 
2 Tháng Chín 1975

 

 


Chiến Tranh và Hòa Bình

 

Cô giáo Scott
cho cả lớp xem
hình

Một bé gái bị phỏng
trần truồng
chạy khóc
trên con đường đất

Đám người lấn hét
cố chen vào máy bay trực thăng
cuối cùng
rời Sàigòn

Những thuyền nhân trơ xương,
dồn chèn
trên thuyền đánh cá sắp chìm,
tay chới với trời cao
kêu cứu

Đụn giày nhà binh
bỏ chơ vơ bởi nhóm lính
thất trận

Cô Scott giảng cho cả lớp
về nơi sinh của tôi

Đáng lẽ cô cũng nên biết
chút gì về
Tết và đu đủ.

Sẽ không ai tin rằng
có những lúc tôi thà
sống trong
thời chiến ở Sàigòn
hơn
thời bình ở Alabama.

 
29 tháng 10 năm 1975

 

 

 

.

bài đã đăng của Thanhha Lai


2 Bình luận »

  • “Vietnamese is so lyrical, and 80% percent of it is derived from Chinese, which is a language built from pictures not words.” (Publishers Weekly)
    Tiếng Việt rất trử tình, và 80% là nó có nguồn gốc từ tiếng Hoa, vốn là một ngôn ngữ tượng hình chứ không phải hài thanh.

    Tui thấy đây thường là sự sai lệch đáng tiếc của không ít người ngoại quốc hoạt động trong giới văn học. Đối với họ thì sao cũng được, nhưng với người Việt thì mỉa mai quá. Có điều khôi hài là họ nói được, tui không chắc là họ chứng minh được: tiếng Việt có nguồn gốc 80% từ tiếng Tàu(?)

    + Tiếng Hoa là ngôn ngữ tượng hình?

    Đúng chỉ một phần. Không phải chữ Hoa nào cũng tượng hình. Tượng hình chỉ là 1/6 của cấu trúc Hán tự (tượng hình, hài thanh, hội ý, chỉ sự, chuyển chú, giả tá.

    + Tiếng Việt là 80% tiếng Hoa?

    Chắc là không đúng. Tui không rõ chính xác có bao nhiêu % từ ngữ gốc Hán trong tiếng Việt trên báo chí và văn bản chính phủ hiện tại trong nước. Tui có tò mò đọc và đếm thì thấy khỏang từ 60-65% lối nói và từ ngữ copy theo Trung Quốc. Còn trong dân gian có thể ít hơn. Nhưng con số phần trăm như vậy cũng đủ chóng mặt. Quá dầy đặc.

    Thời xưa, xưa tận thời Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương cũng không nhiều như vậy. Trái lại, thời đó chữ Nôm và tiếng Nôm lại rất ít dùng nhiều Hán Tự như hiện nay.(Dĩ nhiên không kể thể loại văn thơ chữ Hán, nhưng đó không phải là dụng ngữ thông tục trong dân gian.

    Thôi, thôi, thôi việc đã rồi
    Trăm nghìn hãy cứ trách bồi vào ta
    Nay mai dọn lại nước nhà,
    Bia nghè lại dựng trên tòa muôn gian.
    Cơ đồ họ Trịnh đã tan,
    Việc này cũng đừng đổ oan cho thằng Trịnh Khải!
    (Quang Trung Nguyễn Huệ)

    Tổng số chữ, trừ tên họ riêng, là 41. Tổng số từ gốc Hán ( trách, bồi, bia, tòa, tan, gian, cơ đồ, oan) là 9. Suy ra, có 23% từ gốc Hán trong đoạn thơ trên.
    Tui chọn bài thơ trên vì tui đoán là nó rất gần với khẩu ngữ dân gian thời bấy giờ.
    Ngoài ra, tui nghĩ, nếu trích bất cứ tài liệu văn chương chữ Nôm nào, cũng khó tìm đâu ra con số hơn quá 30% Hán Tự trong tiếng Việt.

    Ý kiến này hơi ngoài lề. Tui không định viết. Nhưng sự vụ 80% gốc Tàu của tiếng Việt thì khó thể bỏ qua hay ngó lơ. Nhứt là trên một diễn đàn văn học của người Việt như Da Màu.

    Xin cám ơn quý vị.

  • xem says:

    Rất cảm ơn Bích Thúy đã giới thiệu, đọc là yêu. Tác phẩm trong veo chữ, hình, và truyện, mà thấm sâu. Tuy vậy, về bản dịch “Trứng”, có thể Bích Thúy rời VN năm 1975, nên (may mắn) chưa trực tiếp trải nghiệm cái đói, và độ nặng của việc “chờ ăn”, chờ một ngày rưỡi gà mới đẻ một quả, bầy con nhỏ của mẹ phải chờ tới lượt mới được ăn, khi mọi thứ đều đắt như vàng và khan hiếm… Xin góp một bản dịch khác (khổ hơn), dựa trên bản của Bích Thúy. Trân trọng.

    Trứng
     
    Anh Khôi giận
    vì mẹ lấy
    trứng gà

    phần anh.

    Cứ một ngày rưỡi
    gà mới đẻ
    một quả.

    Chúng tôi phải chờ
    tới lượt
    mới được ăn.

    Anh Khôi
    
không chịu ăn phần mình,
    
anh đặt từng quả
    
dưới đèn
    
mong trứng nở
    gà con.

    Đáng lẽ tôi đứng về phía anh
    vì anh hiền nhất nhà,

    nhưng tôi cứ thèm ăn
    bánh mì chấm lòng đỏ.

    Mẹ nói

    nếu giá trứng
    
không ngang giá gạo,

    nếu giá gạo

    không bằng giá xăng,

    nếu giá xăng 

    không đắt như vàng,
    
thì chắc chắn
    thằng Khôi
    
cứ tha hồ 

    ấp trứng nở.

    Mẹ xin lỗi.

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)