Trang chính » Dịch Thuật, Sáng Tác, Thơ, Từ Việt ngữ Email bài này

Theatre At Cồn Market

♦ Chuyển ngữ: 0 bình luận ♦ 29.07.2011

Lời dịch giả: Tôi rất thích bài thơ “Rạp Xi nê Chợ Cồn” của nhà thơ Thường Quán (đăng trên Da màu ngày 15 tháng 7, 2011). Nó làm tôi nhớ đến phim Cinema Paradiso (1988) của nhà đạo diễn Ý Giuseppe Tornatore. Trong Cinema Paradiso, khán giả một khu làng nhỏ ở Sicily khi đi xem phim đến những đoạn “gợi cảm” (thường là cảnh close-up của đôi tình nhân hôn nhau) thì phải chịu đựng vấn nạn phim bị cắt vì rạp chiếu phim theo chỉ thị của cha xứ trong làng cấm chiếu những cảnh cổ vũ “sự đồi trụy luân lý.” Trong bài thơ của Thường Quán, những cảnh bị cắt trong phim chiếu ở rạp xi nê Chợ Cồn không phải là những đoạn erotic mà là những cảnh “thứ dữ,” và nhà thơ không cho biết tại sao chúng lại bị cắt. Thế giới của “bọn lỏi tì” trong thời chưa chiến chỉ có sự sáng tạo “điền vào chỗ trống” của những đoạn phim bị cắt, mà không có chết chóc, hay âm thanh của tiếng súng cà-nông. Trái với thông điệp “feel good” chiều theo thị hiếu của Tornatore,Thường Quán, như Anthony Burgess qua tiểu thuyết A Clockwork Orange (được Stanley Kubrick dựng thành phim cùng tựa đề năm 1971), cho ta thấy rằng nghệ thuật không giúp con người chiến thắng cái ác. Thậm chí nghệ thuật cũng dửng dưng và mang chiều hướng bôi xóa như cái ác, như cái chết âm thầm của Icarus trong tranh Brueghel, qua bài thơ Musée des Beaux Arts của W.H. Auden. Chỉ có  sự thật của trải nghiệm (“mùa lạnh, ngày lạnh, nhớ như vậy”) mới có thể xoay chuyển quá trình bạo tàn của lịch sử.

Tuy present tense được áp dụng cho hai phần đầu của bản dịch, past tense được dùng trong đoạn cuối để phân biệt khoảng cách trong cái nhìn của người kể chuyện trong bài thơ. Past tense ở đoạn cuối vừa là sự khẳng định (về chuyện cái ác đã xảy ra) vừa là niềm hy vọng và cách đọc thơ của người dịch: mong ký ức về cái ác sẽ không lập lại trong hiện tại.

“Con cọp” trong nguyên bản của Thường Quán biến thành con sư tử trong bản tiếng Anh, có lẽ vì tôi liên tường đến phim Androcles and the Lion (1951) với Jean Simmons và Victor Mature.

“Chợ Cồn” sang tiếng Anh trở thành “Con Market” – tôi thấy như vậy cũng hay hay, vì “con” từ chữ “confidence” trong tiếng Anh, ám chỉ chuyện lừa lọc dựa trên sự nhẹ dạ cả tin của đối tượng. Rạp xi nê là “ngôi đền” của trẻ thơ giữa hiện thực trái ngược của dòng đời. -DTBT-


Translator’s Notes: I love “Theatre at Con Market” (“Rạp Xi nê Chợ Cồn”), a poem by our resident poet Thuong Quan (appeared on Da Mau July 15, 2011).  The poem reminds me of the film Cinema Paradiso (1988) by Giuseppe Tornatore. In Cinema Paradiso, movie-goers from a small Sicilian village are subject to cut-away shots whenever they are about to witness kissing or erotic scenes in romantic films. The village priest in the film has pressured the theater’s projectionist to cut all “morally unsuitable” scenes from any film shown. In Thuong Quan’s poem, the scenes cut from films shown at the Theatre at Con Market are not erotic scenes but “hardcore predicaments” precipitating bodily harm. The verb “skip” used in my translation is intended to be more neutral than “cut”—since cutting implies deliberate censorship (as in the case of the village priest in Cinema Paradiso), whereas the notion of “film skipping” implies a more random act, i.e., a technical flaw.

The fabled world of Danang urchins – at once resembling Vittorio de Sica’s indolent neo-realist universe and Francois Truffaut’s restless New Wave vision, is pregnant with adolescent desire: the intense need to fill in the blank, to pierce through life’s mysteries. These youths have yet to experience death “because there are no artillery sounds during the pre-war years.” But unlike Tornatore who gave his mass audience a facile ending, Thuong Quan, like Anthony Burgess in “A Clockwork Orange” (which Stanley Kubrick made into a film with the same title in 1971), shows us that art does not help men to triumph over evil. Art can be as indifferent and forgetting as evil, like the death of Icarus in Brueghel’s painting, as depicted by W.H. Auden in Musée des Beaux Arts. Only the starkness of experience (“cold season, cold day, cold memory”) can withstand the ruthless march of history.

Vietnamese only has one tense – the present tense – thus temporal shifts are understood from context. In English translations from the Vietnamese, the use of appropriate verb tense(s) then become an interpretive issue. I have applied the present tense to the first two parts of the poem, but employed the past tense in the poem’s epilogue. The use of the past tense toward the end functions as confirmation (that evil had happened) and also as aspiration: that the memory of evil will help to prevent it from re-occurring in the present.

“The tiger” in Thuong Quan’s original poem becomes the lion in my English translation, perhaps because I am thinking of the film Androcles and the Lion (1951) with Jean Simmons and Victor Mature.

“Chợ Cồn” in English becomes “Con Market”—a serendipitous thing, because it also implies the idea of art being the “con man.” The theatre is a temple of illusion, momentarily insulating the urchins from chaos until the day when they are forced to witness the terrible legacy of Auschwitz.



Charlie Chaplin phỏng vấn diễn viên nhi đồng Jackie Coogan cho vai “con nuôi” của Charlot trước khi thực hiện phim câm The Kid (1921)



Movie-house or makeshift booth, you are the temple we urchins worship:
going to the afternoon shows with loose change
still reeking of scallions that our mothers thrust into our palms
The ticket collector would admonish
Don’t holler and cuss if the film skips
But ten times out of ten the film
always skips
at the climactic moment
Not the close-up of a lover’s kiss
here they don’t show love
only hardcore adventure themes
Western cowboys
Roman gladiators
At times the Little Tramp

Tarzan airborne while arrows are flying, skip
A cowboy drawing gun, flips its trigger guard round his index finger, skip
A gladiator trapped in a net as a hungry lion pounces, skip
A dozen pair of eyes swivel in the dark and
glare up at the mysterious black square window
behind them, shouting and cursing
What the f…! Drat! Money back! Money back!
But no one leaves
The projector’s whirring noise resumes
Turbid column of smoky light
The cowboy’s gun is back in his holster; Tarzan reaches the edge of the forest
The gladiator’s feet are back on the ground, his enemies’ corpses littered about the scene
Good triumphs over evil


The lights are on, the urchins file out of the theater
trying to fill in the gaps where the film skipped
The first attempt at creation, fill in the blank
Peanuts in pockets,
mouths forming expression,
eyes blinking, the kids take turns at connecting the plot
They will go home to eat dinner, by oil lamp, gas mantle, and if
from better households, neon light
They will gather on someone’s porch, resuming their film chat
not minding their younger siblings’ cries, or their elders’ mosquito slapping
(there are no artillery sounds during the pre-war years)


Theatre at Con Market, you were the Danang Winter
along with a ship’s sirens late at night
taking us on the farthest voyages
until the time of our parting
until our last film
in which there was no gladiator, no hero, no border saloon, no fighting arena,
no mountain, no jungle, no sidewalk, no bowler hat, no cane

A most unusual film
with military costumes full of glitter, high boots, swastika, open jeeps
German shepherds
A black and white film, boring
and sleep-inducing
A column of radon
A room
jam-packed with women
shaved and denuded
A room sealed tight
where upturned faces waited
under large shower heads situated
an arm’s reach away
No water
No water
Only the sound of gas
The only time
the film did not skip
the urchins went home sullen, mute
Cold season, cold day, cold memory.






bài đã đăng của Thường Quán

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

@2006-2022 ♦ Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Đăng nhập | Entries (RSS) | Comments (RSS)