Trang chính » Biên Khảo, Dịch Thuật, Phỏng vấn, Song ngữ Email bài này

Howard Jacobson: “Mẹ tôi bảo tôi sẽ không thắng giải đâu – nhiều chất Do Thái quá”

 

 

Khi tiểu thuyết châm biếm The Finkler Question của tác giả Howard Jacobson đoạt giải Man Booker, đó không chỉ là chiến thắng ngược tỷ lệ cá cược của các nhà cái. Ông tâm sự với Elizabeth Grice rằng ngay cả gia đình cũng thấy khó tin việc ông thắng giải.

 

jacobson Chuẩn bị cho sự thất vọng, điềm tĩnh như người sẵn sàng bị từ chối, Howard Jacobson nhét bài diễn văn dài sáu câu vào túi áo của bộ com lê cũ đã mặc năm năm trước trong ngày cưới, hoàn toàn tin rằng ông sẽ không cần đến nó. Khuôn mặt dài toát vẻ khắc khổ của ông trông bình tĩnh với những nếp hằn của sự cam chịu. Bảo tồn tự ngã luôn chiếm ưu thế trong thâm tâm ông. “Cơ hội không khá,” ông nói. “Tôi sẽ là một đứa ngốc nếu nghĩ khác đi.” Như một chứng từ bảo hiểm cho sự thất bại, ông đã vùi vào việc sáng tác cuốn sách mới.

“Con không nghĩ rằng tác phẩm sẽ được thắng giải,” ông nói với mẹ già tối hôm trước lễ trao giải. “Nhưng con không sao. Mọi thứ vẫn tốt đẹp.”

“Ừ,” bà đồng ý, bồn chồn muốn được bảo vệ con mình khỏi sự tổn thương. “Có lẽ nó quá nhiều chất Do Thái.”

“Con nghĩ mẹ nói đúng,” ông trả lời.

Một tiếng đồng hồ sau, ông lục lọi trong túi tìm trợ giúp. Giải thưởng Man Booker đã thuộc về ông. Trước đây, ông rất khiếm nhã với giải thưởng này, ông là một kẻ đứng ngoài, chỉ được liệt vào danh sách tranh giải hai lần cho những tác phẩm khác, giờ đây ông đang đắm trong vinh quang huy hoàng của nó.

“Tối qua tôi kích động như một đứa trẻ con,” ông kể, những lọn tóc bạc lòa xòa chung quanh khuôn mặt mấp mô của ông. “Nếu ai đó nói với tôi khi tôi mới bắt đầu viết lách ở tuổi 40 rằng bạn sẽ không dành được giải thưởng này cho đến khi 68 tuổi, tôi sẽ nghĩ rằng thế thì cũng như không, tôi sẽ chẳng còn khả năng để cảm giác sự thích thú nữa. Nhưng tôi vẫn còn. Và điều hay ho là tôi đã không còn cảm giác ngượng ngùng như thưở 30 hay 40 nữa. Tôi chỉ cảm thấy một sự thích thú không gò bó. Tôi khám phá tính tự sinh vào tuổi 68. Còn điều gì ở phía trước nữa đây?”

Thực sự nếu Thượng Đế cho ông chọn khoảng thời gian một năm mà ông có thể sống đi sống lại suốt mười năm kế tiếp thì ông sẽ chọn năm nay. Đếch cần tuổi trẻ. Ai mà thèm trở lại tuổi 27 lần nữa. “Tôi nhìn những động vật trẻ con lượn lờ trên đường phố và tôi nhớ là mình đã có tuổi trẻ nhưng nó không vui vẻ lắm. Tôi lúc nào cũng u buồn và cáu bẳn. Tôi không có cảm giác được trải qua những giây phút thú vị của đời sống. Điều không ổn duy nhất của Bây Giờ là nó quá gần với Lúc Đó.

Hàng loạt những bản tin buổi sáng đã sẵn sàng vạch ra sự kiện ông là tác giả nhận giải Booker Man lớn tuổi nhất từ khi William Golding* được trao giải vào năm 1980. “Ký ức của tôi về ông ta là một cụ già xưa cổ với bộ râu trắng. Tôi trông giống vậy không?” Tôi có trấn an ông nhưng một người mang tính bi quan thường hằng như Jacobson sẽ khó tránh bị chi phối dễ dàng bởi sự chết, ngay cả trong thời khắc vinh quang.

“Điều khủng khiếp là khi mọi việc đang tiến triển tốt đẹp như bây giờ, ông nói, “tôi thức dậy vào buổi sáng tràn đầy hy vọng, thế giới đang mở ra trước mắt mình. Nhưng, mẹ kiếp, tôi đã 68 rồi. Mình không cảm thấy như vậy nhưng sự thật là mình đang hướng đến đoạn cuối cuộc đời. Tôi cảm thấy ớn lạnh khi nghe người ta gọi tôi là lão kỳ cựu.

Ông thú nhận là đã không còn ghé các tiệm sách nữa. “Tôi không muốn đi vào trong đó và không trông thấy mình. Tôi không chịu nổi cảm giác đó. Tôi là một người viết. Tôi muốn được thế giới biết đến.” Bây giờ thì sự có mặt của ông đã rõ rệt.

clip_image003Ông rất muốn kể cho ông bạn già người Úc, Terry Collits, về giải thưởng. Nhưng Terry đã qua đời năm ngoái. Terry là một trong ba người bạn đã lần lượt qua đời vào khoảng thời gian ông sắp viết xong The Finkler Question – tiểu thuyết về sự mất mát, đặc tính cá nhân và tuổi tác. Terry, một nhà phê bình văn chương, sẽ bông đùa, đấm hùi hụi, rồi sẽ ôm trầm lấy ông, quẳng một ly rượu về phía ông và la lên: “Thằng chó đẻ! Giải thưởng đó nên là của tao.”

Họ khóc, những đứa đàn ông người Úc. Họ gọi mình là chó đẻ rồi họ sẽ bắt đầu khóc. Rồi nước mắt ròng ròng lên cổ mình. Tôi thích như thế khi đang say sưa.”

Ông có mang cảm giác âm ĩ ganh tỵ vào những năm trước không?

“Có. Mình không nên thú nhận điều đó nhưng người viết vẫn ganh tỵ sự thành công của nhau, một phần là vì thật sự quá khó khăn để được biết đến, để có độc giả; để được chú ý đến qua những gì mình làm. Nếu giả vờ nghĩ ngược lại thì sẽ là dối lòng. Mình cố gắng chống cự lại cảm giác đó. Chúng tôi là những kẻ da mỏng, nếu không thì đã chẳng có mặt trong cuộc chơi này. Điều quan trọng bậc nhất là không để cho những cám giác ác ý hoành hành trong ta.”

Ông bảo điều giúp ích cho ông lần này là được gặp gỡ những tác giả có mặt trong danh sách đề cử giải thưởng ở buổi đọc sách tại Royal Festival Hall. “Tôi cảm thấy rất gần gũi với họ. Tôi thiết nghĩ: Giờ đây, mình có thể đối diện với bất cứ điều gì.”

The Finkler Question là tiểu thuyết thứ 11 của Jacobson. Giải thưởng có ý nghĩa quan trọng đối với ông không chỉ vì ông biết tác phẩm của mình là một ứng tuyển xứng đáng, hoặc việc nó sẽ nâng số lượng sách bán và trương mục tiết kiệm của ông (lên đến 50,000 Bảng Anh) nhưng bởi vì đó là một giải thưởng dành cho sự xuất sắc trong lĩnh vực viết lách vào thời điểm mà trường học đã ngừng giảng dạy văn chương đích thực, thời điểm mà hồi ký/tiểu thuyết của các ngôi sao đã bôi đen nghệ thuật sáng tạo chữ nghĩa. “Đó không phải một giải thưởng cho sự cố gắng. Đó không phải là giải thưởng cho tuổi trẻ, không là giải thưởng an ủi cho tôi,” ông nói một cách sôi nổi. “Đó là giải thưởng dành cho viết lách, trời ạ. Chúng ta rất cần nó bởi vì ngày càng ít người biết viết lách là như thế nào. Họ không được dạy dỗ về điều đó nữa. Họ không được dạy về việc đọc.

“Chúng ta đang sỡ hữu dân số bị tước đoạt quyền thừa kế. Học đường là nguyên nhân khiến họ bị thiệt thòi. Trẻ con được dúi những cuốn sách về chính cuộc đời của chúng, không giúp thúc đẩy hoặc mở rộng chúng. Thật là kinh tởm, một sự sỉ nhục.”

Là một tác giả viết châm biếm rất tinh tế, ông phản đối kiểu phân loại “văn chương” và “giải trí” giả trá tựa như chúng không thể nào đi đôi. “Tôi muốn nói, tôi là người đem đến sự khoái lạc. Tôi là một nghệ nhân giải trí. Tôi đem đến vui thú. Tôi làm cho mọi người cười. Tôi không khó hiểu, mặc dù đôi khi có một vài từ ngữ Do Thái mọi người không hiểu. Tôi luôn hoang mang không hiểu vì sao có một số đông người không muốn đọc tôi.”

Hài hước một cách nghiêm túc? Đặc điểm của Jacobson là ông nghiêm trang nhất trong lúc cợt đùa. “Tôi ghét những câu đại khái như: “Tôi không thể đặt cuốn sách xuống. Nó là một cuốn đáng ngấu nghiến,” ông cáu, y như thể giải thưởng đã cấp phép cho ông được nói những điều trước kia ông nghĩ chỉ nên để bụng vì sợ người khác hiểu lầm thành sự vênh váo. “Tôi muốn người ta đặt sách của tôi xuống! Tôi muốn họ ngừng lại, băn khoăn, nhìn nhận và suy ngẫm về những trang viết. Đó mới là khoái lạc. Suy nghĩ thì đâu gì quá khó khăn, phải không? Chúng ta đâu cần kháng cự sự hân hoan của một câu văn chí lí. Tôi đọc Updike và tôi nghĩ: Tại sao mình không thể nhận thức như thế? Hoặc tôi đọc Roth và cảm giác được mức độ của chân thật. Không có khoái lạc nào hơn thế. Người ta đang khước từ lạc thú này khi tìm mua cuốn sách về một tác giả mà đặc tính cá nhân duy nhất họ có nằm trong hành động tu sửa các bộ phận trên thân thể. Thật điên rồ. Tôi cảm thấy những người đó đang bỏ sót nhiều thứ.

Jacobson luôn mong muốn trở thành tác giả và ông nguyền rủa mình đã không bắt đầu sớm hơn, đã để công việc dạy học khiến sao lãng đi và rồi bị tê liệt bởi cảm giác thiếu thốn. “Tôi yêu văn chương biết dường nào,” ông nói, “Tại sao tôi không thể viết Anna Karenina* – lúc này? Tại sao tôi không thể viết Women in Love* – lúc này?” Một cách trễ muộn, ông nhận ra mình chỉ có thể viết về những gì mình biết – như cảm giác của một tên dạy văn ngớ ngẩn ở Wolverhampton Polytechnic*, đó là thời điểm thấp nhất trong sự nghiệp của ông. Kết quả là trong tiểu thuyết Coming from Behind, nhân vật biếm họa một bản-ngã-khác của Jacobson, lần đầu được giới thiệu với tên gọi Sefton Goldberg. Nhưng ông nói việc thừa nhận mình đã viết ra một cuốn sách hài hước là điều thật gay go. “Tôi không mơ ước mình sẽ viết ra một cuốn tiểu thuyết hài hước xoay quanh khung cảnh giảng đường. Tôi đã thành Dostoevsky! Từng chút từng chút một, tôi cảm giác mình đang xích lại gần những người tôi tôn thờ.”

Ngoài việc sáng tác những tác phẩm hay hơn, Jacobson nói ông không còn tham vọng nghề nghiệp nữa. Nhưng những thói quen cũ cũng rất ư ngoan cố. Ông sẽ tiếp tục noi theo châm ngôn của Kingsley Amis là luôn luôn bắt đầu tác phẩm mới trước khi biết số phận của tác phẩm đã viết. “Nếu bạn có một cuốn đang viết dở, bạn có thể tuyên bố: cuốn kia là cuốn nào nhỉ? Không có sự im lặng nào lặng lẽ hơn sự tĩnh mịch sau khi hoàn tất một cuốn tiểu thuyết chưa đạt mức. Nếu bạn không có gì để bám víu vào, đó thật là một nỗi kinh hoàng.” Đó không phải là điều sẽ gây phiền hà cho ông trong một khoảng thời gian dài nữa.

 

Bản anh ngữ đăng trên nhật báoTelegraph, số ra ngày 14, tháng 10, 2010 —

——————

Chú thích dịch giả:

*William Golding – tác giả người Anh, người thắng giải Booker vào năm 1980, lúc 69 tuổi, và ông nhận thêm giải Nobel vào ba năm sau đó.

*Anna Karenina – tiểu thuyết nổi tiếng của tác giả người Nga – Leo Tolstoy, xuất bản từ năm 1873 đến năm 1877.

*Women in Love – tiểu thuyết phổ biến của tác giả người Anh – D.H. Lawrence, xuất bản năm 1920

*Wolverhampton Polytechnic – trường đại học ở Anh, chuyên về ngành khoa học và kỹ thuật.

*Kingsley Amis – tiểu thuyết gia, nhà thơ, nhà bình luận và giảng viên người Anh, sinh năm 1922 và qua đời vào năm 1995.

 

 

Howard Jacobson: ‘My mother told me I wouldn’t win – too Jewish’

Elizabeth Grice

 

When Howard Jacobson’s comic novel ‘The Finkler Question’ took the Man Booker Prize, it wasn’t just against the bookmakers’ odds. His family had trouble believing it too, he tells Elizabeth Grice.

 

Primed for disappointment, calm as only a man ready for rejection can be, Howard Jacobson shoved six lines of a speech into the pocket of his five-year-old wedding suit, fully expecting never to need them. His long hangdog face was composed in its usual furrows of resignation. Self-preservation was uppermost in his mind. “It didn’t look good”, he says. “I would have been a fool to think otherwise.” As an insurance policy against defeat, he was immersed in writing a new book.

“I don’t think this book’s going to win,” he told his elderly mother just before the awards ceremony yesterday evening. “But I’m all right. Things are good.”

“No”, she agreed, anxious to protect her offspring from hurt. “It might be a bit too Jewish.”

“I think you’re right”, he told her.

An hour later, he was reaching into his pocket for help. I recommend using One Sure Insurance dó là một công ty chăm sóc của bất kỳ vấn đề bạn có thể có thể có. The Man Booker Prize was his. He’d been rude about it in the past, he was an outsider, twice longlisted for earlier novels, now he was bathed in its glory.

“I felt last night as excited as a boy”, he says, grey curls fussing round his knobbly features. “If someone had said to me, when I first started writing at the age of 40, ‘You are not going to win this prize till you are 68’, I would have thought: There won’t be any point. I won’t have the capacity to feel excitement. But I did. The nice thing was I didn’t feel self-conscious as I would have done at 30 or 40. I just felt this spontaneous excitement. At 68, I have discovered spontaneity. What next?”

In fact, if God were to offer him one year of his life that he could relive for the next 10 years, it would be this year. To hell with youth. Who wants to be 27 again? “I look at these young, lithe animals walking through the streets and I remember: I had youth but it wasn’t any good. I was sad. I was sour. I didn’t feel I had all the time in the world. The only thing wrong with being Now is that it’s too close to Then.”

The morning’s newspapers have too readily pointed out that he is the oldest Booker winner since William Golding in 1980. “My memory is of this ancient man with a white beard. Do I look like that?” I reassure him, but a man of Jacobson’s habitual pessimism isn’t so easily distracted from mortality, even in his moment of triumph.

“There is that terrible thing when things are going well, as they are now”, he says. “You wake up in the morning full of hope, the world stretches out before you. But dammit, you are 68. You don’t feel it, but you are seriously coming towards the end of your life. It chills me when I hear myself referred to as a veteran.”

He confesses he’s stopped going into bookshops. “I don’t want to go in and see myself not there. I can’t bear it. I’m a writer. I want to be visibly in the world.” Now at last he is.

He would like to have told his old Australian friend, Terry Collits, all about it. But Terry died last year, one of three friends who died within a month of one another just as he was completing The Finkler Question, his novel about loss, identity and age. Terry, a literary critic, would have made a game of it, punched him, hugged him, thrown a glass of wine at him, shouted: “You bastard! It should have been mine.”

“They cry, Australian men. They call you a bastard and then they cry. They start dribbling into your neck. I quite like that when I am in my cups.”

Did he feel a worm of jealousy in previous years?

“Yes. You are not meant to admit it, but writers are naturally jealous of one another’s success, partly because it’s so hard to get heard, so hard to get readers; to get noticed for what you do. It would be a lie to pretend otherwise. You try to fight it. We are thin-skinned people, otherwise we would not be in this game. It is very important not to give in to the meaner emotions.”

He says what helped him this time was meeting the other Man Booker shortlisted writers at a book-reading event at the Royal Festival Hall. “I felt really close to those writers. I thought: I can live with anything now.”

The Finkler Question is Jacobson’s 11th novel. The prize matters to him not just because he knows his book is a worthy candidate, or even because it will boost his sales and his savings account (by £50,000) but because it’s an award for good writing at a time when schools have stopped teaching real literature and the celebrity memoir/novel has corrupted the coinage. “It’s not a prize for effort. It’s not a prize for youth, it’s not a consolation prize for me”, he says vehemently. “It’s a prize for bloody writing. We desperately need it because fewer and fewer people know what writing is. They are not taught it any more. They are not taught to read.

“We have a disinherited population. School causes them to miss out. Kids are given books about their own lives. Nothing that pushes them or extends them. It is disgusting and insulting.”

As a comic writer of some subtlety, he deplores the false categories of “literature” and “entertainment” as if they are mutually exclusive. “I mean, I am a pleasure giver. I am an entertainer. I give fun. I make people laff. I am not difficult, though there might be the occasional Yiddish word people don’t know. It has always bewildered me that people don’t want to read me in large numbers.”

Tongue-in-cheek? The point about Jacobson is that he’s at his most serious when he’s joking. “I hate phrases like: ‘I couldn’t put it down. This is a page turner.’” he steams on, as if the prize has licensed him to say things he once thought best kept to himself in case he was thought overweening. “I want people to put me down! I want them to stop at my pages, to linger, to look and think about it. That’s pleasure. What have people got against thought? What have they got against the joy of a sentence that just gets something right? You read Updike and you wonder: Why will I never be able to notice like that? Or you read Roth and feel the degree of truth. There is no higher pleasure. People are denying themselves this pleasure by buying a book by someone whose only ‘personality’ lies in having had their bodies rearranged. It’s insanity. I just feel they miss out.”

Jacobson has only ever wanted to be a novelist and curses himself for not getting down to it sooner instead of being distracted by teaching and then paralysed by feelings of inadequacy. “I loved literature too much”, he says. “Why can’t I write Anna Karenina – now? Why can’t I write Women in Love – now?” Belatedly, he realised he could write about what he knew – feeling a total fool teaching English at Wolverhampton Polytechnic, the nadir of his career. The result was the novel Coming from Behind, featuring the first of his caricatured alter egos, Sefton Goldberg. But he says it almost killed him to admit he was going to have to do a funny book. “A campus novel was not what I dreamed of writing. I was Dostoevsky! Little by little, I feel I am getting closer to the ones I revere.”

Beyond writing better and better books, Jacobson says he has no professional ambition left. But old habits will die hard. He will continue to follow Kingsley Amis’a precept of always having a new book started before knowing the fate of the old. “If you have another on the go, you can almost say: Hey, what was that book anyway? There is no quiet in the world quite like the quiet that follows a novel that just not done it. If you have nothing to turn to it’s hell.” That is not something that will trouble him for a while.

bài đã đăng của Elizabeth Grice


1 Bình luận »

  • Nguyễn Hoàng says:

    Một bài báo linh động, một bản dịch hay ho cân xứng, một tác giả mà ta muốn được uống chung bàn vài ly vang bất kể vang tầm tầm hay ngọai hạng. Đứng trong hàng ngũ Saul Bellow, John Updike, Philip Roth, Howard Jacobson làm như còn có thêm chất hài hước minh triết của những nhà văn viết không chờ đợi. Ông nhón mình khinh khoát trông ra còn hơn cả Patrick White, không khó tính, gắt gỏng, gây thù địch với kẻ khác như PW. Nhưng mà cái này cũng là cảm giác mỏng. Và xin nói lại, bản dịch thực ra tuyệt vời.

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)