Trang chính » Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 21, Dịch Thuật, Sáng Tác, Sang Việt ngữ, Thơ Email bài này

Chim lồng và thi sĩ

0 bình luận ♦ 13.01.2007

Trần Mộng Tú chuyển ngữ

“Tôi được công nhận là người khôn ngoan, đôi khi tôi nghĩ là tôi biết. Rất nhiều khi, tôi thấy tôi muốn được biết. Tôi không bao giờ thấy tẻ nhạt trong đời sống mình.”

Đó là câu phát biểu của thi sĩ da đen Maya Angelou vào ngày sinh nhật 75 tuổi của bà.
Sinh vào tháng 4 năm 1928, tại St. Louis, Maya Angelou đã trải qua nhiều giai đoạn sống trong đời. Bà được biết đến nhiều nhất là một người cầm bút nổi tiếng. Bà có rất nhiều tập thơ đã xuất bản. Bài thơ đưa bà đến danh vọng là bài “Tôi Hiểu Tại Sao Chim Hót Trong Lồng” (“I Know Why the Caged Bird Sings”). Tháng Hai vừa qua bà đoạt giải Grammy cho cuốn truyện đọc Bài Hát Đã Ném Lên Thiên Đàng (A Song Flung Up To Heaven). Bà từng được đề nghị cho giải National Book Award và Giải Pulitzer. Bà đã nhận trên 30 chứng chỉ danh dự cho công việc sáng tác của bà. Sau Thi sĩ Robert Frost, đọc thơ trong ngày đăng quang của Tổng Thống John. F. Kennedy, Thi Sĩ Maya Angelou là thi sĩ thứ hai đọc thơ của mình, bài “Mạch rung của buổi sáng” (“On the Pulse of Morning”), trong ngày đăng quang của Tổng thống Bill Clinton.

Những sáng tác của bà gồm có:

Thơ và đoản văn: And I Still Rise, Now Sheba Sings the Song, I Shall Not Be Moved, Son to Mother, Old Folk’s Laugh, Just for a Time and Many, Many More, Gather Together in My Name, Life doesn’t Frighten Me, Wouldn’t Take Nothing for My Journey Now, All God’s Children Need Traveling Shoes, My Painted House, My Friendly Chicken and Me, Oh Pray My Wings are Gonna Fit Me Well, The Heart of a Woman, Even the Stars Look Lonesome, Black Pearls, I Know Why the Caged Bird Sings, và A Song Flung up to Heaven.

Con người thi sĩ này đã trải qua một đời sống đầy sóng gió lúc ấu thơ cũng như thời thanh xuân. Bà được bà nội nuôi mình thay vì thân mẫu. Thời gian ít ỏi được ở với mẹ lại là thời gian bất hạnh. Lên 8 tuổi, Maya bị hiếp bởi chính người bạn trai của mẹ mình. Người đàn ông này bị bắt, được thả ra và sau đó anh ta bị đánh cho tới chết. Maya cho rằng, chính bà phải chịu trách nhiệm cho cái chết đó, vì Maya đã tố cáo tội của ông ta. Bà tịnh khẩu trong nhiều năm. Người anh duy nhất của bà, Bailey, là người đã thuyết phục được bà tìm lại tiếng nói của mình, anh đã mất cách đây 2 năm. Hiện tại Maya có một người đàn ông thứ hai trong đời mà bà hết dạ thương yêu là Guy Johnson, 57 tuổi, con trai của bà. Anh là tác giả của cuốn tiểu thuyết Vọng Âm của một Mùa Hè Xa (Echoes of a Distant Summer).

Là một người phụ nữ da đen, bà luôn luôn nghĩ xã hội nhìn mình với cặp mắt khắc nghiệt. Mình sẽ phải chết mỗi ngày nếu mình không chứng tỏ được một điều gì đó. Điều chứng tỏ của bà là: “Tôi được công nhận là người khôn ngoan, đôi khi tôi nghĩ là tôi biết. Rất nhiều khi, tôi thấy tôi muốn được biết. Tôi không bao giờ thấy tẻ nhạt trong đời sống mình.”
Bà vươn lên bằng thi ca:
Anh có thể bắn tôi bằng lời nói
Cắt tôi bằng mắt nhìn,
Giết tôi với lòng thù ghét
Nhưng, như không khí, Tôi sẽ bay lên
Bằng đắng cay và dối trá
Anh hạ thấp tôi trong lịch sử
Anh kéo lê tôi trên mặt đất
Nhưng, như bụi, tôi sẽ bay lên
(“Still I Rise”)
Tuy phải sống với bà nội từ nhỏ, nhưng bà không hề oán hờn mẹ. Bà kể:

Mẹ của tôi là một người giầu có, bà ở trong một ngôi nhà 14 phòng và có người giúp việc, bà có nhiều nữ trang vàng bạc, bà làm chủ khách sạn, và những chiếc nhẫn kim cương. Nhưng tôi không nhận bất cứ cái gì của bà. Bà bỏ rơi chị em tôi từ nhỏ nhưng tôi biết những lúc tôi được ở cạnh bà, và những lúc tôi được gặp bà, bà cho tôi thấy là bà rất thương yêu tôi. Mỗi người yêu thương con một cách khác nhau. Khi chúng tôi còn nhỏ thì mẹ chúng tôi thật là chẳng ra sao. Nhưng khi tôi lớn lên và có vấn đề thì chính bà là người hướng dẫn tôi. Khi biết tôi có bầu, bà hỏi: “Con có yêu nó không?” Tôi nói không. “Nó có yêu con không?” Tôi nói không. “Thế thì chẳng có lý do gì mà hủy đi cả ba đời sống. Chúng ta sẽ giữ em bé cho mẹ con mình.” Thế là nhờ bà, tôi có thằng con trai.

Maya là một phụ nữ trải qua nhiều bất hạnh trong đời, nhưng nhờ trí thông mình, sự phấn đấu và nhất là một tâm hồn đầy ắp thơ, bà đã vượt qua mọi hoàn cảnh và đưa bà đến chỗ tuyệt đẹp trong đời sống thi ca. Cuộc đời của bà làm ta liên tưởng đến câu thơ của Thi Sĩ Phùng Quán:
Có những giây phút ngã lòng
Tôi vịn câu thơ mà đứng dậy

Nhờ thơ mà bà đứng dậy và đứng vững. Dưới đây là những công việc bà đã làm trong suốt thời gian còn son trẻ: vũ công; diển viên kịch; tài tử phim ảnh; tranh đấu cho dân Quyền với Martin Luther King, Jr.; phóng viên ở Egypt và Ghana; lăn lộn trong giới buôn hương bán phấn; tài xế; người viết truyện phim cho đài truyền hình và Hollywood; đạo diễn phim; giáo sư đại học cho North Carolina University; diễn thuyết viên trong những talk show; gần nhất, viết lời cho những tấm thiệp của Hallmark.

Hiện tại, có lẽ vì tuổi tác, bà đã có những dấu hiệu giảm dần sinh hoạt trong các lãnh vực văn chương nghệ thuật.

Khi gấp lại những trang sách đời sống của bà, ta không khỏi có một chút ngậm ngùi cho con người tài hoa, gặp nhiều bất hạnh, nhưng ta cũng thấy một nỗi ấm áp trong lòng khi nhận thức được chính thơ văn đã đã vực bà đứng vững và thăng hoa đời sống bà,

Đây là một trong những bài thơ nổi tiếng của bà: “I Know Why the Caged Bird Sings,” được chuyển ngữ sang tiếng Việt. Chúng tôi rất thận trọng, cố gắng giữ nghĩa của nguyên tác, nhưng chắc không tránh được khiếm khuyết.

I Know Why the Caged Bird Sings
A free bird leaps on the back of the wind
and floats downstream till the current ends
and dips his wing in the orange suns rays
and dares to claim the sky.

But a bird that stalks down his narrow cage
can seldom see through his bars of rage
his wings are clipped and his feet are tied
so he opens his throat to sing.

The caged bird sings with a fearful trill
of things unknown but longed for still
and his tune is heard on the distant hill
for the caged bird sings of freedom.

The free bird thinks of another breeze
and the trade winds soft through the sighing trees
and the fat worms waiting on a dawn-bright lawn
and he names the sky his own.
But a caged bird stands on the grave of dreams
his shadow shouts on a nightmare scream
his wings are clipped and his feet are tied
so he opens his throat to sing.
The caged bird sings with a fearful trill
of things unknown but longed for still
and his tune is heard on the distant hill
for the caged bird sings of freedom.

Written by Maya Angelou

 
TÔI HIỂU TẠI SAO CHIM HÓT TRONG LỒNG
Con chim tự do soải trên lưng gió
Thả trôi mình lướt xuống cuối dòng
Nó nhúng cánh vào nắng hồng rực rỡ
Và nhận trời cao là thuộc riêng mình
Nhưng có con chim cuồng cẳng trong lồng
Không hình dung được mình ngoài then song
Cánh bị cắt ngắn, đôi chân bị cột
Còn sót tiếng ca trong cổ họng buồn
Tiếng ca chim lồng dội âm sợ hãi
Của điều không hiểu nhưng vẫn ước ao
Đồi ở xa xăm vọng nghe tiếng hát
Tiếng của chim lồng khao khát tự do
Con chim tự do nghĩ làn gió khác
Chú sâu béo tròn trên cỏ bình minh
Mùa gió đổi chiều hàng cây than thở
Gọi bầu trời cao là của riêng mình.
Đứng trên nấm mồ của những giấc mơ
Chiếc bóng chim lồng hét cơn mộng dữ
Cánh bị cắt ngắn, đôi chân bị cột
Còn sót tiếng ca trong cổ họng buồn
Tiếng ca chim lồng dội âm sợ hãi
Của điều không hiểu, nỗi lặng yên chờ
Đồi ở xa xăm vọng nghe tiếng hát
Tiếng của chim lồng khao khát tự do

Trần Mộng Tú chuyển ngữ

bài đã đăng của Maya Angelou

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)