Trang chính » Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 20 Email bài này

Tách riêng

diễn từ Nobel
Elfriede Jelinek
Nguyễn Khánh Long chuyển ngữ

Viết có phải là khả năng uốn mình theo thực tại, nép mình vào? Hẳn ai chẳng muốn nép mình, nhưng rồi cái gì xảy đến cho tôi? Cái gì xảy đến cho những ai không thực sự biết thực tại? Thực tại tóc rối vô cùng. Chẳng lược nào chải cho mướt được. Các nhà thơ đi xuyên qua và khốn khổ gom tóc mình thành kiểu, kiểu tóc rất mau ám ảnh họ ban đêm. Nó không hợp với diện mạo. Vén khéo, tóc vẫn có thể đuổi khỏi ngôi nhà những giấc mơ của nó, nhưng nó không thuần thục nữa. Hay lại sụp xuống và bây giờ bám vào mặt như cái mạng, khó khăn lắm mới làm chủ được. Hay là dựng đứng trên đầu, khiếp hãi trước những gì không ngớt diễn ra. Không phải nó chỉ không để ta chải. Nó không muốn. Dẫu ta có chải hoài với cái lược đã gẫy vài cái răng — nó nhất thiết không muốn. Bây giờ lại còn tệ hơn. Lời viết, khi nói về những gì diễn ra, chạy trốn dưới bàn tay như thì giờ, và không phải chỉ thì giờ, trong ấy nó đã được viết, trong ấy nó đã không được sống. Chưa ai vuột mất cái gì, khi cái đó đã không được sống. Người sống, cũng như thì giờ đã giết, và người chết lại càng không. Thì giờ, khi ta còn đang viết, đã thẩm thấu tác phẩm những nhà thơ khác. Bởi là thì giờ, nó có thể đồng thời làm đủ hết: thẩm thấu công việc của chính mình và công việc của người khác, những kiểu tóc rối bù của người khác, nó qua như ngọn gió mát, dù là gió độc, đã nổi lên, bất chợt và bất ngờ, từ thực tại. Một khi nổi lên rồi, có lẽ nó không lặng mau lắm đâu. Ngọn gió điên giận thổi và bứng hết theo nó. Và nó bứng hết, đến đâu cũng thế thôi, nhưng không bao giờ trở lại nữa với cái thực tại phải miêu tả. Khắp nơi, trừ nơi đó. Thực tại là những gì vào dưới tóc, dưới váy và đúng thế: bứng đến một cái gì khác. Làm sao nhà thơ biết được thực tại, nếu chính thực tại qua nơi mình và bứng mình đi, luôn luôn tách riêng. Từ đó, nhà thơ một mặt thấy rõ hơn, mặt khác chính nhà thơ không thể đứng lại trên con đường của thực tại. Ở đó, nhà thơ không có chỗ đứng của mình. Chỗ đứng của nhà thơ bao giờ cũng ở bên ngoài. Chỉ những gì nhà thơ nói từ bên ngoài mới có thể được nhận, và như thế, bởi nhà thơ nói những lời nước đôi. Và rồi nổi lên ngay hai sự thích đáng, hai sự thực nữa, nhắc nhở rằng không có gì diễn ra cả, hai đằng hiểu nó theo những hướng khác nhau, gìày vò nó cho đến nền chông chênh của nó, nền từ lâu nó thiếu vắng chẳng khác lược mất mấy răng. Trong hai phải chọn một. Đúng hay sai. Chuyện ấy thế nào cũng phải tới, bởi chưng nền đất để xây cất dẫu sao rất là bất cập. Làm sao xây cất trên một cái hố không nền? Nhưng cái bất cập, rơi vào mắt nhìn các nhà thơ, đủ cho các nhà thơ sản sinh một cái gì đó mà họ cũng rất có thể bỏ rơi. Họ có thể bỏ rơi, và họ cũng bỏ rơi. Họ không giết nó. Họ chỉ nhìn nó bằng đôi mắt tối của họ, nhưng nó không trở thành tùy tiện vì cái nhìn chẳng mấy sáng ấy. Cái nhìn chạm tới rất chính xác. Cái được cái nhìn ấy chạm tới vẫn nói lúc sụp đổ, dẫu nó chỉ được nhìn thoáng qua, ngay dẫu nó còn chưa bị phô ra trước cái nhìn sắc bén của công chúng, cái được chạm tới không bao giờ nói rằng nó cũng rất có thể là một cái gì khác, trước khi thành nạn nhân của sự miêu tả ấy. Đích xác nó có nghĩa là cái chẳng nói lên thì hơn (vì người ta có thể nói lên nó hay hơn?), cái lẽ ra nên cứ mờ tối và vô bằng. Quá nhiều người đã sa lầy ngập đến bụng trong đó. Ấy là cát di động, nhưng chẳng di động cái gì hết. Không đáy, nhưng chẳng phải không nền. Tùy tiện, nhưng chưa bao giờ được yêu thích.

Bên ngoài giúp cho cuộc sống chính thị không ở đấy, không thế tất cả chúng ta sẽ chẳng ở ngay giữa, trong sự tràn đầy, trong cuộc sống tràn đầy của con người, và nó giúp quan sát cuộc sống bao giờ cũng ở nơi khác. Nơi ta không có đó. Tại sao thoá mạ một ai đó, vì người ấy không tìm lại được con đường của chuyến đi, của cuộc sống, của chuyến đi của cuộc sống, nếu người ấy đã bị lưu đày – và lưu đày không phải là lưu đày cùng một ai khác, cũng chẳng phải là đem đi, chỉ là tình cờ bị lưu lạc tựa bụi trên đôi giày bị bà nội trợ kiên quyết săn đuổi, cho dẫu chút nào ít kiên quyết hơn là người ngoài bị người bản địa săn đuổi. Tựa bụi là thế nào? Có phải bụi phóng xạ hay chỉ là tự nó tác động, tôi hỏi thế thôi, vì nó để lại cái vệt sáng kì lạ trên đường? Con đường có phải là những gì chạy nơi ấy bên lề và không bao giờ tái hợp nữa với người viết, hay người viết là kẻ chạy bên lề, trong cái tách riêng kia? Khác, người viết chưa khác, nhưng trong đơn độc thì đã rồi. Từ đấy, người viết thấy những người khác với mình, nhưng cũng khác nhau nữa, trong sự phức tạp của họ, để miêu tả họ trong sự đơn giản, khiến họ thành hình, vì hình là cái quan hệ nhất, từ nơi ấy người viết thấy họ rõ hơn. Nhưng người ta hận người viết vì thế, thế thì những vạch phấn chứ không phải những hạt chất sáng đánh dấu con đường của viết sao? Dẫu sao, đấy là một dấu đồng thời phơi tỏ rồi lại che khuất và cẩn thận bôi đi cái vết chính nó đã để lại. Ta hoàn toàn không hiện diện. Nhưng ta vẫn biết, những gì đã diễn ra. Cái đó đã được nói phía trên màn ảnh, do những khuôn mặt nhăn nhúm vì đau đớn, bê bết máu, những khoé miệng hớn hở phấn son, phồng lên để điểm tô hay những khoé miệng khác đã trả lời đúng cho một câu đố vui, hay những người sinh ra là miệng, những người nữ phải chấp nhận số phần và chẳng có gì khác thêm vào, đã đứng lên cởi áo, phô ra cho máy quay phim bộ ngực họ vừa mới cứng lên, đã từng cứng lên và đã thuộc về bọn đàn ông. Từ hằng hà cổ họng thốt lên những tiếng hát như một hơi thở hôi hám, lại còn cao hơn. Đó là những gì có thể thấy trên đường, nếu ta còn đấy. Ta theo đường của mình ngoài con đường. Có lẽ ta thấy từ xa, nơi ta một mình và rất tự nguyện, vì con đường, ta muốn thấy nó chứ không theo nó. Nẻo ấy giờ đây có để lại một tiếng động? Chẳng phải nó muốn qua những tiếng động, chứ không phải chỉ những ánh sáng, khiến những kẻ la thét, những ánh sáng chói lói, chú ý đến nó sao? Con đường ta không thể theo, có phải nó sợ chẳng ai theo, cái con đường tuy thế biết bao tội lỗi đã theo không ngớt, tra tấn, giết người, trộm cướp, những cưỡng bách hà khắc, sự hà khắc cưỡng bách, để tạo nên những định mệnh đáng kể trên thế giới? Chẳng đáng kể gì cho con đường. Nó mang hết trên mình nó, rất kiên quyết, dẫu vô căn cứ. Không nền. Trên lớp đất đã mất. Tóc tôi dựng đứng trên đầu, như tôi đã nói rồi, và uốn nếp thế nào cũng không sao làm xẹp chúng xuống được nữa. Thế nên không có nếp vững nơi tôi. Không có trên tôi, không có trong tôi. Nếu ta đứng tách riêng, ta phải luôn luôn sẵn sàng nhảy, nhảy mãi, vào trong cái Không Gì ở bên cái tách riêng. Và cái tách riêng đã tức thì đem đến cái bẫy tách riêng luôn luôn sẵn sàng, hé mở nó, để lôi kéo ai đó xa hơn nữa. Lôi kéo, tức là kéo vào trong. Thưa các ngài, giờ đây tôi không muốn mất hút con đường ấy, con đường không có tôi trên đó. Tôi cứ muốn diễn tả nó, thật hay và nhất là thật đúng và thật chính xác. Nếu tôi diễn tả nó rồi, thì cái đó phải giúp ích cho một cái gì. Nhưng con đường không chừa gì cho tôi hết. Nó không để lại gì cho tôi hết. Thế thì tôi còn lại gì? Ngay trên đường, cũng là tắc nghẽn cho tôi, tôi khó khăn lắm mới di chuyển được. Tôi ở xa trong khi tôi không ra đi. Và ở đấy vì an toàn tôi muốn được bảo vệ trước sự nghi hoặc của chính tôi, và cả sự nghi hoặc của lớp đất dưới chân tôi. Nó chạy, ngôn ngữ của tôi, vì an toàn, không phải chỉ để bảo vệ tôi, bên tôi, và kiểm soát tôi diễn tả thực tại đúng hay không, diễn tả sai thực tại đúng hay không, bởi thực tại luôn luôn phải diễn tả sai, không thể khác được, nhưng sai đến mức mỗi người đọc nó hay nghe nó ngay tức thì nhìn ra sai lạc của nó. Nó dối trá! Và cái ngôn ngữ chó má để bảo vệ tôi ấy, chính vì thế mà tôi có nó, bây giờ nó ngoạm lấy tôi. Kẻ bảo vệ tôi muốn cắn tôi. Kẻ duy nhất bảo vệ tôi khỏi bị diễn tả, ngôn ngữ mà, ngược lại, có đấy để diễn tả một cái gì, cái không phải là tôi — chính vì thế mà tôi viết đầy bao nhiêu trang giấy, kẻ duy nhất bảo vệ tôi quay lại chống tôi. Tôi có nó có lẽ chỉ để nó, mượn cớ bảo vệ tôi, nhảy chồm vào tôi. Bởi tôi đã tìm sự bảo vệ trong viết lách, cái hữu thể vận hành ấy, ngôn ngữ, mà trong chuyển động, lời nói, tôi đã tưởng như nó là một chỗ ẩn thân chắc chắn, quay lại chống tôi. Chẳng có phép màu nào. Mà tôi đã đề phòng ngay đấy chứ. Cái nguỵ trang ấy là cái gì vậy kìa, khiến ta không trở thành vô hình, mà luôn luôn đọc ra mỗi lúc mỗi rõ hơn?

Ngôn ngữ đôi khi lầm mà đến trên con đường, nhưng nó không ra ngoài con đường. Đấy không phải là một tiến trình tuỳ tiện, lời nói của một ngôn ngữ, mà vô tình tuỳ tiện, dẫu ta muốn hay không. Ngôn ngữ biết nó muốn gì. Cái gì tốt cho nó, quả thực tôi không biết, và tôi không biết các danh từ. Sự dông dài, thuyết ngôn giờ đây ngày càng dông dài hơn, bởi đó luôn luôn là một ngọn trào thuyết ngôn, không đầu không đuôi, nhưng đó chẳng phải là một lời nói. Cái đó dông dài phía bên kia, nơi bao giờ những người khác cũng ở đó vì họ không muốn ở đó, họ quá ư bận rộn. Ở đó, phía bên kia, là nó. Không phải tôi. Nó, ngôn ngữ đôi khi lìa xa tôi, vì người ta, không phải những người khác, mà những người có thực, những người thực, xa lìa phía đó trên con đường đầy đủ cọc tiêu (ai mà lạc lõng ở đây mới được chứ?), nó theo họ không thiếu một động tác nào tựa cái máy quay phim, để ít ra nó, ngôn ngữ, biết được cuộc sống thế nào và là gì, bởi vào đúng lúc đó, đó không phải là cuộc sống, cái nó là, và lại còn phải miêu tả cái nó không là. Ta hãy dông dài về sự kiện ta đã phải đi khám ngừa bệnh một lần nữa. Nhưng bất chợt, ta thình lình nói, hết sức nghiêm túc, tựa kẻ được quyền lựa chọn cả không nói. Dù gì xảy tới, duy ngôn ngữ thoát đi từ tôi, còn chính tôi lánh mặt. Ngôn ngữ đi. Tôi ở lại, nhưng xa. Không phải trên đường. Tôi bị cắt đứt với ngôn ngữ của tôi.

Không, nó vẫn còn đấy. Tự bao giờ nó vẫn đấy chăng, nó có suy nghĩ nó có thể suy nghĩ những gì chăng? Bây giờ nó đã nhìn ra tôi và tức thì nó cảnh cáo tôi, cái ngôn ngữ ấy. Nó đã đánh liều lên mặt ông chủ với tôi, nó đánh đòn tôi, nó không yêu thích tôi. Nó rất muốn yêu thích những kẻ dễ thương trên con đường, những kẻ bên họ nó chạy như con chó là nó đấy thôi, giả bộ ngoan ngoãn nữa. Thực ra, nó cứng đầu, chẳng phải riêng với tôi, mà cả với hết mọi người khác. Nó biết có nó thôi. Nó la trong đêm, bởi người ta đã quên đặt bên bờ đường ấy những ngọn đèn, những ngọn đèn chẳng có mặt trời thắp và không còn cần một dòng điện nào, để đặt một tên đường cho xứng với đường. Thế thì, nẻo đường có cơ man nào là tên đến nỗi cố gắng đến mấy ta cũng không bắt kịp những cách đặt tên ấy. Tôi la trong cô đơn, bước đi nặng nề trên mồ những kẻ chết, bởi tôi chạy bên lề kia mà, tôi làm sao tránh những gì tôi đạp lên, những gì tôi đè bẹp, tôi chỉ muốn tới nơi ngôn ngữ của tôi đã tới và bây giờ, nhạo báng, cười khẩy tôi. Nó biết hễ tôi thử sống nó sẽ đòi tôi phải trả giá tức thì. Nó sẽ đòi tôi trả trước, nhưng trả một cái gì mặn chát. Được rồi. Nếu tôi còn trải muối trên đường người khác đi, tôi tất tung sang phía bên kia, muối để trải ấy, cho băng giá của họ tan ra, cho thật vững nền của ngôn ngữ. Khi mà nó chẳng còn nền từ lâu rồi. Một sự xấc xược tự nó khôn dò! Nếu tôi không đứng trên một nền vững chắc, thì tất ngôn ngữ của tôi cũng thế. Đáng đời cho nó! Cớ sao nó không ở lại bên tôi, tách riêng, cớ sao nó tách lìa tôi? Nó muốn thấy nhiều hơn tôi ư? Trên con đường lớn, đấy, phía bên kia, nơi có nhiều người hơn, nhất là lại ngọt ngào hơn, nói chuyện với nhau thật dễ thương? Nó muốn biết nhiều hơn tôi ư? Nó biết, hơn tôi rồi đấy chứ, nhưng cứ phải biết thêm. Nó sẽ tự tử vì nuốt chính mình cho mà xem, ngôn ngữ của tôi. Nó sẽ nuốt trợn nuốt trạo thực tại. Đáng đời cho nó! Tôi đã khạc nó ra, còn nó chẳng khạc ra gì hết, mà nó cũng chẳng béo ra chút nào. Ngôn ngữ của tôi gọi tôi tách riêng ra, nó cứ ưa gọi tách riêng ra, để khỏi phải lo nhắm cho đúng, nó đâu cần như thế bởi dẫu sao nó đạt mục đích bằng cách chẳng nói nhăng nói cuội, mà nói bằng sự “nghiêm ngặt của Tự tại”, như Heidegger nói về Trakl1. Nó gọi tôi, ngôn ngữ, ngày nay ai cũng thế cả, bởi ai cũng luôn luôn đem ngôn ngữ của mình bên mình trong một cái máy con con thì mới nói được — vậy họ học nó để làm gì? — nó gọi tôi nơi ấy, cái bẫy trong ấy tôi sa vào, và la và giãy, không, không đúng, không phải ngôn ngữ của tôi gọi tôi, nó ở xa tôi mà, tôi đã bị cắt đứt với ngôn ngữ của tôi, cho nên nó phải gọi, nó thét vào tai tôi, dù bằng máy gì, máy tính, điện thoại di động, buồng điện thoại, nó gào trong tai tôi rằng diễn đạt một cái gì là chuyện vô nghĩa, chính nó làm việc ấy, tôi chỉ phải lập lại những gì nó gà cho tôi; bởi lại còn vô nghĩa hơn nữa khi thổ lộ ruột gan với một người thân yêu, có đấy đúng lúc và ta tin cậy được, vì kẻ ấy ngã rồi và không thể đứng dậy ngay và chẳng thể đuổi theo tôi mà chuyện trò dăm câu. Chuyện đó vô nghĩa. Những lời của ngôn ngữ của tôi nơi ấy trên con đường ngọt ngào (tôi biết nó ngọt ngào hơn con đường của tôi thực chẳng phải một con đường, nhưng tôi không sao thấy rõ nó được, tuy tôi biết rằng cả tôi cũng sẽ thoải mái ở đấy), những lời của ngôn ngữ của tôi, tách lìa tôi, tức thì trở thành những phát biểu. Không, không phải những giải thích cho một ai đó. Những phát biểu. Nó tự nghe chính mình lúc phát biểu, ngôn ngữ của tôi, nó tự sửa chính nó bởi một phát biểu có thể cải tiến hoài hoài; đúng thế, nó luôn luôn cải tiến được, nó có đấy chính là để cải tiến và tìm ra những quy luật ngôn ngữ mới, nhưng chỉ để cợt ngạo chúng, những quy luật ấy. Thế là chúng trở thành con đường mới đi đến giải tán, tất nhiên tôi muốn nói giải pháp. Một con đường không lối thoát. Này, hỡi ngôn ngữ thân yêu, ngươi không muốn nghe ít ra một lần trước đã? Để ngươi học được một điều gì, để ngươi cuối cùng học được những quy luật phát biểu… Ngươi la gì nơi đó, ngươi lải nhải gì? Ngươi làm thế, hỡi ngôn ngữ, để ta vui lòng với ngươi ư? Ta cứ tưởng ngươi chẳng cần ta nữa! Ngươi chưa hề tỏ dấu mong trở lại với ta, điều đó sẽ phi lí, bởi ta sẽ chẳng hiểu ra dấu ấy. Bộ ngươi đã trở thành ngôn ngữ chỉ là để thoát khỏi ta và khiến ta như thế yên tâm ta đã tiến bộ? Không chắc đâu. Nhất là do ngươi, ngươi như ta biết. Ta chẳng chút nhận ra ngươi. Thực ngươi muốn trở lại với ta ư? Ta không thâu nhận lại ngươi đâu. Ngươi nói chi bây giờ? Đường thì xa. Xa không phải là đường. Thế thì dẫu đích thân cô đơn của tôi, thiếu vắng thường hằng của tôi, tách riêng liên tục của tôi đến đem ngôn ngữ trở về, để, an toạ trong tôi, à trong nhà, nó đạt tới một âm thanh ngọt ngào nó có thể phát ra, nó sẽ vẫn xô đẩy tôi hơn nữa, hoài hoài hơn nữa, tách riêng, bằng âm thanh ấy, tiếng thét chói tai, inh ỏi như còi hụ hút không khí ấy. Do phản ứng của cái ngôn ngữ mà chính tôi đã tạo ra và đã trốn khỏi tôi (hay tôi đã tạo ra nó với mục đích ấy? Để tức thì nó trốn trước mặt tôi vì chính tôi đã không kịp trốn tôi?), tôi sẽ luôn luôn bị đuổi xa hơn nữa về hướng không gian tách riêng kia. Ngôn ngữ của tôi khoái trá nằm lăn trong bùn nhơ của nó, nấm mồ nhỏ tạm bợ trên đường, và nó ngước dõi nhìn nấm mồ trên không, nó ễnh bụng mà nằm lăn ra, một con thú tự tin rất muốn làm thiên hạ vui lòng như hết mọi ngôn ngữ đứng đắn, nó nằm lăn, xoạc cẳng, chắc là để được vuốt ve, chứ sao nữa. Nó nghiện mơn trớn. Thành ra nó không thấy được những người chết mà tôi phải lo, bao giờ chuyện đó tôi cũng phải gánh. Chính bởi thế mà tôi đã không có thì giờ làm chủ ngôn ngữ của tôi giờ đây trơ trẽn nằm lăn trong tay kẻ vuốt ve. Có điều tôi phải nhìn quá nhiều người chết để lo được cho họ, từ ngữ kĩ thuật của nước Áo nhé, xử tốt với họ, nhưng ai chẳng biết chúng ta xử tốt với tất cả mọi người. Mọi người đã lo cho chúng ta rồi, đừng lo. Chúng ta đừng lo. Nhưng mời gọi nhìn họ, những người chết, càng rền vang, tôi lại càng không kiểm soát được những từ của tôi. Tôi phải nhìn những người chết, trong khi những kẻ thẩn thơ vuốt ve và nựng nịu cái ngôn ngữ ngon lành ấy, như thế chẳng khiến những người chết sống hơn chút nào. Chẳng ai có tội. Cả tôi nữa, rối bù như cái tôi và tóc tôi, tôi đâu có tội là người chết cứ chết. Tôi muốn cuối cùng ngôn ngữ thôi làm nô lệ cho những bàn tay xa lạ, dẫu cho những bàn tay ấy khiến nó sướng khoái, tôi muốn nó bắt đầu không đòi hỏi gì hết, nhưng chính nó cuối cùng là một đòi hỏi phải đặt ra, muốn nó trở lại bên tôi, không phải để mơn trớn, nhưng do đòi hỏi, bởi ngôn ngữ luôn luôn phải định vị, thường thì nó không biết thế và chẳng nghe tôi. Nó phải định vị, vì những kẻ muốn nhận nó làm con, nó xinh xắn biết mấy khi người ta cũng thương yêu nó, những kẻ ấy không định vị bao giờ, họ quyết đoán, nhưng họ không định vị, nhiều người đã tức thì huỷ lệnh kêu gọi giao tình của họ, xé bỏ nó, đốt cờ. Càng có nhiều người nhận lời ngôn ngữ của tôi mời gọi gãi bụng nó, một cái thứ để làm bù rối lên, âu yếm nhận sự tin cậy của nó, tôi càng tiếp tục vấp váp, tôi đã bỏ vĩnh viễn ngôn ngữ của tôi cho họ, họ xử tốt với nó hơn, tôi gần như bay, con đường tôi cần để chạy theo đâu mất rồi? Làm sao tôi đến tại sao ở đâu? Làm sao tôi lại đến nơi ấy, nơi tôi mở ra dụng cụ của tôi, nhưng thực sự tôi cũng có thể gói nó lại? Phía đó loang loáng một cái gì sáng dưới những cành cây, cuối cùng có phải là nơi ấy, nơi ngôn ngữ của tôi tôn nịnh họ, ru họ an lành, chỉ để chính mình được một lần âu yếm ru? Hay nó còn muốn cắn? Lúc nào nó cũng muốn cắn, tuy những người khác còn chưa biết, nhưng tôi, tôi quá biết nó, nó ở nơi tôi lâu rồi mà. Trước, thế thì người ta đã mơn trớn, hôn hít cái con thú tưởng như đã thuần mà, dẫu sao, họ đều có trong nhà, cớ gì họ lại phải tìm cho mình một con thú lạ nhà lạ cửa? Cớ gì ngôn ngữ này lại phải khác hơn những gì họ đã biết rồi? Và nếu nó khác, có lẽ đem nó về nhà không phải là không nguy hiểm. Có khi nó không thuận thảo với ngôn ngữ họ đã có rồi. Càng có nhiều người xa lạ dễ thương, biết sống, và dẫu thế không hiểu cuộc sống của họ bởi họ chạy theo những dự tính vuốt ve, vì lúc nào cũng phải theo đuổi cái gì đó, cái nhìn của tôi càng không đoán ra được con đường trở về với ngôn ngữ. Miles and more2. Ai khác đoán được, nếu không phải cái nhìn? Lời nói cũng muốn cáng đáng cái nhìn ư? Nó sẽ nói trước cả khi nhìn ư? Nó nằm lăn nơi ấy, được những bàn tay nắn, được những ngọn gió tru, được những cơn bão mơn, nhục nhã vì nghe cho đến khi hết còn nghe. Thế thì: ai cũng lắng nghe nhé! Kẻ không muốn nghe thì phải nói mà không được ai nghe. Hầu như tất cả đều không được ai nghe dù họ nói. Tôi được người ta nghe, dù ngôn ngữ của tôi không thuộc về tôi, dù tôi khó khăn lắm mới thấy được nó. Người ta nói về nó đủ thứ. Thế thì nó chẳng còn bao nhiêu để nói về chính mình, tốt thôi. Người ta lắng nghe nó, chậm chậm tự lập đi lập lại trong khi một nơi nào đó một ai đó bấm một cái nút đỏ gây nên tiếng nổ kinh hoàng. Chúng ta chỉ còn cách nói: Lạy cha ở3… Nó không thể suy nghĩ tôi như thế, dù tôi, kìa, là cha, nghĩa là: tôi là mẹ ngôn ngữ của tôi. Tôi là cha ngôn ngữ mẹ đẻ của tôi. Ngôn ngữ mẹ đẻ có đấy tự buổi đầu, nó trong tôi, nhưng chẳng có cha cho nó làm con. Ngôn ngữ của tôi thường thì chướng tai, người ta từng cho tôi hiểu rồi, nhưng tôi vẫn không muốn hiểu. Lỗi tại tôi. Người cha đã rời bỏ tiểu gia đình ấy cùng ngôn ngữ mẹ đẻ. Ông có lí lắm. Ở địa vị ông, tôi cũng sẽ chẳng ở lại. Ngôn ngữ mẹ đẻ của tôi đã đi theo người cha, giờ thì nó ở xa rồi. Nó, như tôi đã nói, ở nơi ấy, phía bên kia. Nó lắng nghe thiên hạ trên đường. Trên con đường của người cha đã bỏ đi quá sớm. Bây giờ, nó biết một điều gì đó mà ngươi không biết mà người cha chưa biết. Nhưng nó càng biết nó càng trở nên vô nghĩa. Nó không thôi nói một điều gì đó, nhưng nó vô nghĩa. Cô đơn cáo thoái. Nó chẳng được sử dụng. Không ai thấy rằng tôi còn đó, trong cô đơn. Người ta không chú ý đến tôi. Người ta nể tôi, có lẽ, nhưng không chú ý đến tôi. Làm sao nhỉ, tôi khiến được tất cả những từ đó nói lên một điều gì về tôi mà có thể nói lên một điều gì với chúng ta? Không phải trong khi tôi nói. Tôi hoàn toàn chẳng thể lên tiếng, ngôn ngữ của tôi rủi thay không có nhà. Nơi ấy phía bên kia, nó nói một điều gì khác hơn là những gì tôi cũng đã chẳng hề ngỏ với nó, nhưng ngay từ đầu nó đã quên những gì tôi yêu cầu. Nó chẳng cho tôi hay như thế, dẫu nó là của tôi. Ngôn ngữ của tôi không nói gì với tôi hết, thế thì, làm sao nó nói được một điều gì với người khác? Vậy mà nó không phải là vô nghĩa, công nhận điều đó đi! Nó càng nói nhiều vì nó xa tôi, chỉ bấy giờ nó mới dám nói điều nó muốn nói, bấy giờ nó dám trái lời tôi, cưỡng lại tôi. Khi nhìn, càng nhìn lâu ta càng xa đối tượng của mình. Khi nói, ta nắm được nó, nhưng chẳng thể cầm giữ nó. Nó thoát ra và muốn bắt kịp minh danh của chính nó, tất cả những từ tôi đã tạo ra và đã đánh mất. Trao đi đổi lại các từ thế đủ rồi, tỉ giá hối đoái lúc này tệ kinh khủng, và thế thì, nó chỉ còn là kinh khủng. Tôi nói lên một điều gì và quên ngay từ đầu. Cái ấy bị hút đi, cái ấy muốn ở xa tôi. Cái không thể nói lại được nói mỗi ngày, nhưng cái tôi nói, cái ấy lại chẳng nên nói. Cái Đã Nói thật bất công. Thật rất bất công. Cái Đã Nói chẳng muốn là của tôi nữa kia. Nó muốn thành sao để người ta có thể nói: hễ nói là thành. Tôi sẽ vui lòng, nếu nó chối không phải của tôi, ngôn ngữ của tôi, nhưng nó phải là của tôi đã chứ. Làm sao tôi tới được nó để ít nhất nó ràng buộc chút ít với tôi? Với những người khác, chẳng có gì ràng buộc nó cả, vậy thì tôi hiến tôi cho nó. Trả lời đi! Van ngươi trả lời đi! Nhưng không. Phía bên kia, trên đường, nó nghe được những bí mật mà tôi không được biết, ngôn ngữ của tôi, và nó kể lại cho những người khác những bí mật ấy, mà họ chẳng muốn nghe. Tôi, tôi rất sẵn sàng, quyền của tôi ấy chứ, bảo là giống tôi cũng được, nhưng nó không thôi và nói với tôi, nó cũng chẳng nói. Nó ở trong chốn trống không nổi bật chính vì thế và khác với tôi vì nhiều kẻ ở đấy. Trống không là con đường. Tôi tách riêng cả với trống không. Tôi đã lìa bỏ con đường. Trước nay tôi chỉ lập đi lập lại. Người ta nói về tôi đủ điều, nhưng đều sai gần hết. Tôi đã chỉ lập lại mà thôi, và nay tôi xác nhận rằng là thế đó, lời nói của tôi. Như tôi đã nói — nói quá nhiều! Người ta chưa từng nói biết bao điều như thế từ lâu rồi. Người ta không còn nghe được nữa dù rằng phải nghe mới làm được gì. Về điểm này, mà thực ra là sự quay mặt đi, quay mặt đi với chính tôi nữa, người ta không thể nói gì về tôi được, bởi lẽ, không có gì, nó chẳng đem lại gì. Tôi vẫn nhìn cuộc đời đi qua, ngôn ngữ của tôi quay lưng lại với tôi hầu ưỡn bụng ra cho những kẻ khác nựng nịu, một cách trơ trẽn, với tôi nó quay lưng lại, nếu có bao giờ nó quay một cái gì. Quá thường, nó chẳng ra hiệu gì cho tôi và cũng chẳng nói gì. Có khi tôi hoàn toàn chẳng thấy nó nữa, ở đó, phía bên kia, và bây giờ, ngay cả nói « tôi đã nói » tôi cũng chẳng nói được, tôi đã nói như thế quá thường, nhưng bây giờ, tôi không nói như thế được, tôi không tìm ra từ nữa. Có khi tôi trông thấy mu hay gan bàn chân chúng khiến chúng không đi cho đúng được, những từ ấy, nhưng vẫn nhanh hơn tôi, tự lâu rồi và vẫn thế. Tôi làm gì ở đấy? Có phải vì thế nó nằm dài xa tôi môt khoảng cách, ngôn ngữ thân yêu ấy? Như thế nó sẽ nhanh hơn tôi, vọt lên và chạy mất khi tôi sẽ từ Cõi Riêng của tôi đến tìm nó. Tôi không biết, vì sao tôi lại phải tìm nó. Để nó khỏi tìm tôi ư? Có lẽ, nó biết thế chăng, nó kẻ đã chạy trốn tôi? Không theo tôi? Bây giờ theo cái nhìn và lời nói kẻ khác, và thực sự không thể lẫn lộn họ với tôi được. Họ khác bởi họ là kẻ khác. Chẳng có lí do nào khác ngoài là kẻ khác. Thế là đủ cho lời nói của tôi rồi. Điều chính yếu, tôi tôi không làm: lên tiếng. Những kẻ khác, luôn luôn những kẻ khác, để tôi không phải là kẻ, chủ nó, ngôn ngữ êm đềm kia. Phải chi tôi nắm bắt được nó thì tôi cũng muốn ve vuốt nó lắm chứ, như những kẻ khác. Nhưng nó ở phía ấy, để tôi không nắm bắt được nó.

Khi nào nó sẽ lặng lẽ lủi đi? Khi nào nó sẽ lủi đi chút ít cho yên lặng ngự trị? Ngôn ngữ càng lủi đi ở đấy phía bên kia, người ta càng nghe nó lớn hơn. Nó ở khắp mọi cửa miệng, chỉ trong miệng tôi là không có nó. Tôi điên rồi. Tôi không vô thức, nhưng tôi điên. Tôi kiệt lực phải kiểm chứng ngôn ngữ của tôi tựa một ngọn hải đăng ngoài biển phải soi sáng và không ở trong ánh sáng, trong lúc quay luôn luôn cho thấy một thứ khác của bóng tối có đấy, dù người ta soi sáng nó hay không, đó là một ngọn hải đăng chẳng giúp ích ai dù người ta vô cùng ước ao không chết dưới nước. Tôi càng cố tắt nó, ngôn ngữ, nó càng bướng bỉnh không chịu tắt. Giờ đây, tôi dập tắt một cách máy móc ngọn lửa lời nói ấy, tôi bắt sang mồi lửa, nhưng tôi càng cố lấy gậy chụp cái tắt lên nó, cái tắt thuở tôi còn bé người ta vẫn dùng tắt nến trong nhà thờ, tôi càng tìm cách vùi dập ngọn lửa ấy, nó lại càng tỏ ra chẳng nghẹt chút nào. Nó càng la lớn, nằm lăn giữa ngàn ngàn bàn tay khiến nó sướng khoái, điều mà tôi rủi thay chưa bao giờ làm được, chính tôi tôi cũng chẳng biềt cái gì sẽ khiến tôi sướng khoái, vậy thì bây giờ nó la để ở xa tôi. Nó la với những người khác để họ rúc kèn và la như nó, cho lớn hơn nữa. Nó la rằng tôi không được lại gần nó. Thế thì không ai được lại gần người khác. Và điều nói ra cũng không được lại quá gần điều người ta muốn nói. Ta không nên quá gắn bó với ngôn ngữ của chính mình, ấy là một Sỉ Nhục, nó dư sức tự lập đi lập lại điều gì đó với chính mình, thật lớn để người ta không rõ rằng những gì nó nói, đều đã được gà trước cả. Nó còn hứa hẹn cả với tôi nữa, để tôi ở xa nó. Nó hứa với tôi đủ hết, nếu tôi không lại gần nó. Triệu triệu người có thể lại gần nó, tôi thì không! Mà nó là của tôi! Các ngài nghĩ sao? Tôi không thể nói với các ngài, là tôi nghĩ sao. Ngôn ngữ ấy đã quên khởi thuỷ của nó, không thế tôi không sao tự cắt nghĩa cho tôi được. Nó đã bắt đầu một cách khiêm tốn nơi tôi. Và nó đã lớn lên dường nào! Tôi hoàn toàn không nhìn ra nó. Tôi biết nó, hồi nó nhỏ xíu xìu xiu. Hồi thật bình yên, hồi ngôn ngữ còn là con tôi. Bây giờ, chớp nhoáng nó thành khổng lồ. Không phải là con tôi nữa! Đứa bé không lớn lên, nhưng nó lớn, nó không biết rằng nó chưa đủ lớn, nhưng, nhạy cảm thì nó nhạy cảm rồi. Nó nhạy cảm đến mức nó trùm lên mình tiếng la của nó, trùm cả những người khác la còn lớn hơn là ngôn ngữ. Thế là nó lên tới những đỉnh cao không tưởng tượng được. Tin tôi đi, cái đó, các ngài không muốn nghe nó chút nào! Tôi chẳng tự hào về đứa bé ấy đâu, xin các ngài tin tôi đi! Lúc đầu, tôi đã muốn nó cứ lặng lẽ như khi trước, khi nó chưa biết nói. Bây giờ cũng thế, tôi chẳng muốn nó quét sạch hết như một trận bão, khiến những kẻ khác gào thét còn lớn hơn nữa và vung tay và liệng đi những vật rắn mà ngôn ngữ của tôi hoàn toàn không còn nắm bắt được, bởi nó chưa bao giờ ham chuộng thể thao, do lỗi tôi. Nó không nắm bắt. Nó liệng đi, hẳn rồi, nhưng không nắm bắt được. Tôi vẫn bị nắm bắt ngay dù nó không có đó. Tôi là người tù của ngôn ngữ của tôi, ngôn ngữ của tôi là người canh ngục của tôi. Khôi hài — nó không canh chừng tôi! Vì nó tin chắc ở tôi? Vì nó hết sức tin chắc tôi sẽ không bỏ trốn, nó có nghĩ rằng nó trốn được tôi? Nhưng hễ ai đó đến, đã chết rồi, thế là người ấy nói với tôi dẫu rằng không phải là tiên liệu cho y. Y nói được, bây giờ rất nhiều người chết lên tiếng bằng giọng tắt nghẹn của họ, bây giờ họ dám vì ngôn ngữ của tôi không canh chừng tôi. Vì nó biết không cần thiết. Trốn tôi đấy, nhưng nó không mất tôi. Nó tha hồ sử dụng tôi, nhưng tôi đã mất nó. Tôi ở lại. Nhưng cái gì còn lại không phải là việc của các nhà thơ. Cái gì còn lại, thì xa. Bay bổng bị chặn lại. Không gì và không ai đã đến. Và nếu, tuy thế, trái với mọi chờ đợi, một cái gì, cũng chưa đến nữa, mà lại muốn ở lại chút ít, thì cái vẫn trốn lánh nhất, ngôn ngữ, tất biến mất. Nó đã đáp ứng một tuyển dụng mới. Cái gì phải còn lại, thì bao giờ cũng xa. Dẫu sao thì nó cũng không ở đấy. Còn lại gì cho chúng ta.

________________________
1 Trong « La parole dans le poème » [Lời trong thơ] của Heidegger, do J. Beaufret, W. Bockmier và F. Fédier dịch từ tiếng Đức (chú thích của Sirjacq). Martin Heidegger, triết gia Đức, 1889-1976, và Georg Trakl, thi sĩ Áo, 1887-1914 (chú thích của NKL).
2 Tiếng Anh/Mĩ trong nguyên tác, tên gọi các chương trình khuyến mãi của các hãng hàng không và du lịch: khách mua vé được thưởng điểm, đi nhiều thì số điểm tích tụ đem đổi thành vé miễn phí đi thêm. (NKL)
3 Câu kinh của Thiên chúa giáo: « Notre Père, qui êtes aux cieux… » (Lạy Cha chúng con ở trên trời…) (NKL)

theo bản tiếng Pháp của Louis-Charles Sirjacq

bài đã đăng của JelinekElfriede


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)