Trang chính » Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 12, Dịch Thuật, Giới thiệu tác phẩm, Sang Việt ngữ Email bài này

Pronek được chiếu sáng


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 21.11.2006

 

 

Một cuốn tiểu thuyết giang hồ theo bước phiêu du của một lãng tử tị nạn Bosnia
NGƯỜI KHÔNG NƠI CHỐN
Những Hoang Tưởng Của Pronek.
Tác giả: Aleksandar Hemon.
242 trang, New York: Nan A. Talese/Doubleday

Trọng tâm của cuốn sách đầu tiên kỳ tuyệt của Aleksandar Hemon, Câu Hỏi Của Bruno (2000), là “Chàng Josef Pronek Mù & Những Linh Hồn Chết,” một truyện vừa, gần như hoàn hảo, mang đến cho chúng ta một trong những chàng trai trẻ lạc lối quyến rũ nhất trong văn chương kể từ khi Augie March chệnh choạng lê bước khắp Bắc Mỹ tìm kiếm một cuộc đời cho chính mình. Giờ đây Hemon đã cho chúng ta nguyên một cuốn sách về Josef Pronek, tị nạn Bosnia chính cống, và anh chẳng gọi nó là tiểu thuyết mà cũng chẳng là tập truyện, mà cho nó một cái tựa đề phụ mơ hồ là “Những Hoang Tưởng Của Pronek” (“The Pronek Fantasies”).

Dường như hoang tưởng là một cái tên đặt có phần lầm. Mãi tới cuối cuốn sách này, óc sáng tạo ma mãnh hiện diện trong cuốn sách trước đã phải nhường chỗ cho một phương pháp nghiêm túc, đưa vào nhiều tư liệu hơn cho cuộc đời và thời đại của Pronek. Kinh nghiệm tị nạn được trình bày như một chuyến viễn du hài hước của những kẻ bị đày xuống hỏa ngục, được tóm gọn bởi những di dân đồng xướng trong một lớp Anh văn ở Chicago:
“Tôi chưa bao giờ đọc Moby-Dick.
“Tôi chưa bao giờ thấy Grand Canyon.
“Tôi chưa bao giờ tới New York.
“Tôi chưa bao giờ giàu.”
Nhận xét của Hemon ít khi sai trật, và ngôn ngữ vẫn là bạn thân nhất của anh. “Xe lửa quả là quá mặn,” anh viết về ngành du lịch hỏa xa Xô-viết. Kiến trúc Xô-viết trông “như một giấc mơ được mơ bởi một giấc mơ khác.” Tổng thống Bush (thứ 41, không phải 43) bước lên một sân khấu “trong những bước đi dài ngờ nghệch của một người có đường đi luôn luôn an toàn.” Như bất cứ nhà văn Ðông Âu tài ba nào, Hemon biết một cái nách có mùi giống cái gì, với những mô tả đi từ một “miếng băng ướt” tới kết hợp đáng nhớ của “quế và nước muối dưa cải bắp kiểu Ðức.” Ðiều then chốt là Hemon không thể viết được một câu nhàm, và tiếng Anh (ngôn ngữ mà anh chọn ở tuổi đã lớn) được giàu hơn nhờ đó.
Người Không Nơi Chốn dõi theo Pronek từ tuổi thơ yên bình ở Sarajevo qua một kỳ nghỉ lạ lùng ở Kiev năm 1991 tới một chuỗi những công việc thú vị lương thấp ở Chicago, kể cả một chân nhân viên Greenpeace đi xin chữ ký, công việc viển vông nhưng mở mang trí óc. Chiến tranh ở Bosnia rình rập đàng sau gần như tất cả các sự kiện này, nhưng được cái là Hemon đã không tách cuốn sách thành hai phần có thể đoán trước là “trước” và “sau” (chiến tranh).
Tuổi thơ của Pronek ở Sarajevo được diễn tả với cả lòng trìu mến lẫn vẻ ranh mãnh. Một bà nội như chiếc “tàu chiến” đan áo len cho bé Pronek và che chở em trước bọn trẻ quá hoạt náo ở sân chơi. Sau khi tuổi dậy thì nổ ra, nhân vật chính của chúng ta dành hết ngày và đêm cho công việc cổ truyền là cởi bỏ trinh tiết của mình. Những cảnh thuở thiếu niên này cũng khá điển hình (mặc dù ngôn ngữ của Hemon đẩy chúng vượt lên trên sự thông thường), và qua đó Pronek tỏ rõ là một gã trai mạnh sinh lý. Thực tình mà nói, thì cuốn sách này đề cập đến cương cứng và thủ dâm nhiều đủ để một tay táy máy bản thân thượng thặng phải khớp. Hemon cũng có công phá tan nhận thức rằng lớn lên ở một xã hội độc tài toàn trị (cứ cho là, nước Nam Tư khá tự do so với tiêu chuẩn Cộng Sản) nhất thiết phải là địa ngục cho trẻ em. “Sarajevo trong thập niên 80 là một nơi đẹp cho tuổi trẻ,” một trong những người kể chuyện của Hemon cho ta biết như vậy. “Tôi biết vì khi ấy tôi còn trẻ.”
Cuốn sách bắt đầu mất đà trong đoạn về Kiev, được kể bởi nhân vật Victor Plavchuk, một người Mỹ gốc Ukraine chung phòng trọ với Pronek. Nhân vật chính của chúng ta, cũng một phần Ukraine, đang chờ cho qua những sôi sục đầu tiên của cuộc chiến Balkan tại một ngôi trường ở Ukraine, nơi anh nghe một cách thờ ơ về gốc gác của mình và ăn nằm một cách phủ phê với một phụ nữ trẻ người Mỹ. Pronek đáng yêu đủ để người đọc mừng cho anh mỗi khi anh gặp may, nhưng, không như nhân vật chính đầy sức sống, phần này của cuốn sách không hẳn là biết làm gì với chính nó. Vấn đề có lẽ là người kể, Plavchuk, không bao giờ phát triển thành nhân vật gây thiện cảm và chú ý cho chúng ta. Những chi tiết về cuộc đời anh này – một người cha thô lỗ, một người anh chết ở Việt Nam, tình yêu lớn dần và không được đáp trả của anh dành cho Pronek – chỉ hất người đọc ra khỏi cái mùi ẩm nồng tươi tốt của Pronek. Bất kể những thất bại, đoạn viết về Kiev suýt được cứu chuộc bằng cuộc gặp gỡ kỳ khôi của Pronek với ông Bush cha ở đài tưởng niệm Babi Yar dành cho nạn nhân Holocaust, nơi tổng thổng nói với anh:
‘Chỗ này là đất thiêng. Này con, cầu Thượng Ðế phù hộ cho đất nước của con.’
‘Ðây đâu phải nước tôi,’ Pronek nói.
‘Phải mà,’ Bush nói, và vỗ vai Josef. ‘Hãy đánh cuộc bằng mạng sống của con rằng đây là đất nước con. Nó là của con tới mức nào con muốn nó là.’

‘Nhưng tôi là dân Bosnia….’

Và anh đúng là như vậy. Cuộc khủng hoảng căn cước tiếp diễn trong những phần ở Chicago của cuốn sách, nơi Người Không Nơi Chốn tìm thấy linh hồn của nó. Trong cảnh dựng tóc gáy nhất của cuốn sách, Pronek, làm việc cho một thám tử tư Chicago, được giao cho mang giấy tờ toà án tới cho một người Serb hoàn toàn mất trí (và vũ trang đầy đủ). “Anh là người Serb hay người đạo Hồi?” chủ hỏi anh trước khi Pronek lên đường thi hành nhiệm vụ. Pronek trả lời: “Tôi phức tạp.”

Trong trường hợp này, sự phức tạp là một ưu thế của anh. Gã Serb, Brdjanin, nghĩ rằng Pronek là người Ukraine, và do đó là một tín hữu đạo Cơ Ðốc. Cho nên, thay vì bắn anh, Brdjanin phọt ra một câu chuyện của chủ nghĩa xét lại về những cuộc chiến vùng Balkan trong đó cuộc tàn sát có đầy đủ chứng liệu tại Srebrenica chẳng là gì ngoài tuyên truyền của người Hồi giáo. Cuộc gặp gỡ giữa Pronek và Brdjanin ngắn ngủi nhưng hùng hồn. Ðặt bối cảnh cách Balkan hàng ngàn dặm, nó truyền đạt một cách khó quên nỗi tuyệt vọng của vùng đất đó. Dù mối đe doạ bạo lực ở gần kề, Brdjanin không bao giờ rút súng ra bắn. Cuộc gặp gỡ của họ chấm dứt với gã người Serb khóc và anh chàng “phức tạp” Pronek cố an ủi gã. Bị nước Mỹ kỳ quái và xa lạ bắt phải đối đầu nhau, cả Pronek lẫn Brdjanin đều là, mỗi người theo một kiểu riêng của mình, những người đàn ông bị huỷ hoại.
Hemon chấm dứt cuốn sách trong phong cách cao. Công việc Greenpeace của Pronek cho tác giả cơ hội nhìn vào nhà những người dân ngoại ô Chicago, thường là với kiểu chiều sâu nhân chủng học mà Nabokov đã cho thấy xuyên suốt những hành trình trung lưu của Humbert Humbert. Chương cuối, bối cảnh ở Thượng Hải, trải dài những năm 1900 tới 2000, cung cấp cho người đọc một câu chuyện không tưởng chẳng kém gì vài chuyện trong số những điệp khúc lịch sử hay nhất của truyện Câu Hỏi của Bruno (The Question of Bruno). Tuy nhiên, trong khi cuốn sách có thể hài hước và khéo léo, người đọc thường đối đầu với câu hỏi sau: Pronek đúng ra là ai? Từ Sarajevo tới Kiev tới Chicago ta nhìn thấy anh từ những điểm nhìn khác nhau, mà chưa bao giờ anh đạt tới sự toàn vẹn của nhân vật Pronek trước đây, nhân vật chính của truyện vừa “Chàng Josef Pronek Mù & Những Linh Hồn Chết.” Nhu nhược và vĩnh viễn chưa trưởng thành, Pronek không tới được một định mệnh lớn hơn trong văn chương vì anh ít khi tra hỏi vai trò của mình trong vở bi hài kịch toàn cầu mà anh vô tình bị đẩy vào.

 

Gần cuối, anh giận dữ với cô bạn gái Mỹ kẻ cả và quăng lung tung một vài thứ đồ dùng nhà bếp và mấy trái lựu vô tội. Nhưng cảnh này thiếu vẻ duyên dáng của “Chàng Josef Pronek Mù & Những Linh Hồn Chết,” mà trong đó Pronek, trước khi bị đuổi việc ở tiệm bán xăng-uých vì không phân biệt nổi hai loại rau xà lách, đã hỏi một câu xứng với Bartleby, và chắc chắn cũng xứng với bất cứ một người tị nạn nào tới bến bờ Mỹ Châu ấm áp và bí hiểm: “Xà lách Romaine, xà lách iceberg, có gì khác nhau?”
Tuy nhiên, Người Không Nơi Chốn thành công thường hơn là thất bại và rất có thể sẽ làm cầu bật cho những thành quả lớn hơn nữa của trí tưởng tượng Aleksandar Hemon.
Gary Shteyngart là tác giả của cuốn sách Sổ Tay Của Người Mới Học Tiếng Nga, một tiểu thuyết.

bài đã đăng của Gary Shteyngart


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)