Trang chính » Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 09, Dịch Thuật, Phỏng vấn, Sang Việt ngữ Email bài này

Orhan Pamuk: Nối liền hai thế giới


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 21.10.2006

Elizabeth Farnsworth

  

 

 

NewsHour online phỏng vấn Orhan Pamuk
nguồn: http://www.pbs.org/newshour/conversation/july-dec02/pamuk_11-20.html

 

 


Elizabeth Farnsworth: Nhà văn hàng đầu của Thổ Nhĩ Kỳ, Orhan Pamuk, làm việc ở một vùng ngoại ô thủ đô Istambul nằm trên bờ eo biển Bosphorus, vùng nước lớn phân chia Âu châu và Á châu.

Truyện của ông được truyền sức sống và hầu như bị ám ảnh bởi khu vực địa lý đầy ấn tượng và lịch sử đôi khi khủng khiếp của mảnh đất này. Istambul đã từng là trung tâm của Thiên Chúa Giáo và Hồi Giáo và tác phẩm của Pamuk thường được xây dựng dựa trên sự gặp gỡ của hai tôn giáo này.

“My Name Is Red” (Tên tôi có màu Đỏ) truyện dài mới nhất (1) được dịch sang Anh ngữ, là một tiểu thuyết trinh thám, một câu chuyện đa tầng đề cập đến sự trả thù và đố kỵ phát triển vào khoảng thời gian đế quốc Ottomans suy tàn và sự vươn lên của Thiên Chúa Giáo Tây phương. Tôi nói chuyện với Orhan Pamuk tại phòng làm việc của ông, nơi nhìn xuống thành phố Istambul.


Elizabeth Farnsworth
: Tuyệt thật, từ đây ta có thể nhìn thấy mọi thứ.

Orhan Pamuk: Vâng. Đây là Điện Topkapi, nơi mà mọi tình tiết của My Name Is Red diễn ra, còn đây là chiếc cầu của tôi được xây dựng 30 năm trước.


Nối liền Đông và Tây


Elizabeth Farnsworth
: Chiếc cầu bắc qua eo biển Bosphorus nối liền hai phía Âu Châu và Á châu của Istambul. Pamuk xem chiếc cầu là một ẩn dụ cho chính ông bởi vì nó không thuộc về bên nào hết, nhưng chân cầu lại nằm trên hai lục địa. Ông hiểu rất rõ phương Đông và phương Tây, ông đã sống hầu hết đời mình ở Thổ Nhĩ Kỳ đồng thời học viết và học văn chương ở Hoa Kỳ.

Orhan Pamuk: Tôi muốn mình là một chiếc cầu với cảm giác là chiếc cầu không thuộc về một lục địa nào hết, không thuộc về một nền văn minh nào hết và chiếc cầu lại có cơ hội độc đáo là được nhìn thấy cả hai nền văn minh và đồng thời lại nằm ngoài chúng. Thật là một đặc ân kỳ diệu!


Elizabeth Farnsworth:
Các nhân vật chính trong My Name Is Red là những nghệ sĩ làm việc ở trong Điện Topkapi, trung tâm quyền lực của Đế Quốc Ottoman vào cuối thế kỷ 16. Vị quốc vương ra lệnh cho các nghệ sĩ phải lén lút học cho được những kỹ thuật hội họa Tây Phương hơn là cứ tiếp tục vẽ những “bức tiểu họa” (miniatures) rất đúng quy cách là loại tranh được cho phép dưới chính quyền Hồi Giáo.

Vị quốc vương muốn các họa sĩ học vẽ chân dung, vẽ cho giống người thật, loại tranh không được cho phép dưới chính quyền Hồi Giáo. Đối với Pamuk, các bức tiểu họa lại mở đường để khám phá sự khác biệt giữa Đông và Tây.

Orhan Pamuk: Tôi thực sự mê những bức họa này và tôi muốn ca ngợi nét đẹp khá lãng mạn của những bức họa giấu kín này – đó là cách chúng nói chuyện với linh hồn, với con mắt. Tất cả những họa sĩ này đều đã chết. Chẳng ai còn nhớ đến họ. Bởi thế tác phẩm đề cập đến cái đẹp đã mất đi đó.


Elizabeth Farnsworth:
Nếu cái đẹp đã mất đi của những bức tiểu họa này cho ông một cảm quan – tôi rất ghét dùng thuật ngữ này -, phải chăng nó chỉ cho ông cảm quan về linh hồn và đôi khi cảm quan về chính ý nghĩa của phương Đông?

Orhan Pamuk: Các bức tiểu họa của tôi nhìn thế giới xuyên qua đôi mắt của Thượng Đế, đó là một thế giới sống tập thể bằng các luật tắc có sẵn, nơi thời gian là vô tận. Từ thứ quan điểm đơn lẻ, tất cả quấn quíu lấy nhau, mang không khí thời trung cổ hay tính cách Hồi Giáo này mà chuyển sang quan điểm phương Tây đa dạng, giàu có, có lẽ dễ tóm lược thành vài điều như tôi đang làm bây giờ, nhưng lại đầy thống khổ. Vì điều đó có nghĩa là phải loại bỏ toàn bộ truyền thống, loại bỏ toàn bộ cách nhìn sự vật.

Bởi thế, tôi bi kịch hóa cuộc đụng độ giữa những cách nhìn thế giới khác nhau này, tôi thích bi kịch hóa tính chất đông của phương Đông và tính chất tây của phương Tây. Những nhân vật họa sĩ của tôi, rốt cuộc, chẳng thể học được những cách nhìn, một bức chân dung thời hậu-phục hưng…chẳng thể học được thứ nghệ thuật vẽ chân dung.


Elizabeth Farnsworth:
Với phép phối cảnh và các bóng chiếu.

Orhan Pamuk: Vâng, với phép phối cảnh, các bóng chiếu, tất cả. Thế rồi họ thất bại và bắt đầu giết nhau. So sánh với những họa sĩ của tôi, những người không thủ đắc được cái mà họ muốn là phương pháp nghệ thuật phương Tây, thì tôi may mắn hơn, tôi viết tiểu thuyết bằng cách học hỏi từ phương Tây nhưng viết theo cách của tôi.


Elizabeth Farnsworth:
Tôi xin đọc một trích đoạn từ My Name Is Red của ông: “Có những khoảng khắc trong đời vào đúng lúc chúng ta trải nghiệm qua chúng, khi chúng ta nhận biết rằng chúng ta đang sống qua những biến cố mà chúng ta sẽ không bao giờ quên dù rất lâu sau đó”. Ông có cảm thấy rằng ông đã từng sống qua những biến cố như thế năm vừa qua không ? (2)

Orhan Pamuk: Có chứ, nhưng mặt khác, biến cố 9/11 không phải là điều duy nhất, cũng không phải là thời gian duy nhất mà tôi trải nghiệm qua cái gọi là sự đụng độ Đông Tây hay sự đụng độ giữa các nền văn minh. Tôi nói ngay rằng tôi không tin tưởng vào cuộc đụng độ đó, cho dù là nó đang diễn ra. Khi biến cố đó xảy ra, khi tôi thấy tòa tháp đôi…


Elizabeth Farnsworth:
Khoan đã, khoan đã. Ông không tin vào cuộc xung đột ngay cả cho dù ông nói nó đang diễn ra?


Một cuộc đụng độ văn hóa?

Orhan Pamuk: Vâng, bởi vì tôi cho rằng cái cách đặt tên, cái cách hiểu của người phương Tây về sự đụng độ là sai lầm mà cách hiểu của người phương Đông, một phần thế giới của tôi, cũng sai lầm. Trong truyện của tôi, tôi cố gắng đảo ngược điều này… tất cả những điều này…”tất cả những điều khái quát về Đông và về Tây đều là khái quát. Đừng tin gì ở chúng, đừng thừa nhận chúng”.

Do khái quát, Đông hay Tây gì cũng hiện hữu cả, nhưng nếu ta tin vào chúng quá nhiều, thì ta sẽ tạo cơ hội cho chiến tranh mà thôi. Tôi cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ đã phá hoại nền dân chủ của nó nhiều năm trời bởi vì tầng lớp trí thức của nó, ngành truyền thông của nó, báo chí của nó quá tin tưởng vào tính cách tây của phương Tây và tính cách đông của phương Đông.


Elizabeth Farnsworth:
Dù ông ta là một người chủ trương thế tục hóa nhiệt tình, Pamuk phê phán cách mà Thổ Nhĩ Kỳ đối phó với sự khác biệt Đông-Tây trong 80 năm vừa qua. Người thành lập nên Cộng Hòa Thổ Nhĩ Kỳ, ông Kemal Ataturk, muốn làm cho TNK càng ngày càng tây phương hóa và hiện đại hóa một cách tuyệt vọng, còn Pamuk thì cho rằng cách làm của Ataturk quá chống tôn giáo, khiến cho nhiều người bối rối và lạc đường.

Orhan Pamuk: Khi TNK được tây phương hóa, thì cũng như mọi nơi khác, các thành phần chậm tiến nhất của xứ sở này – tức là những kẻ bảo thủ, những người nghèo khổ, những kẻ vô giáo dục và các giai cấp thấp kém – đứng lên chống đối công cuộc hiện đại hóa vì rằng tôn giáo bị thiếu đi không gian trong đời sống hàng ngày. …Họ muốn duy trì cuộc sống truyền thống. Một số người vẫn làm như thế khi có hiện đại hóa, điều đó là bình thường.

Nhưng nhà nước TNK và nhiều chính phủ khác nhau của nó đã phản ứng bằng cách dội bom lên đầu họ, khinh bỉ họ, xem họ là thành phần văn hóa thấp kém thay vì giải thích với họ và thông cảm nỗi tuyệt vọng của họ khi họ bị đánh mất quá khứ. Tôi cho rằng sau biến cố 11/9, Hoa Kỳ và Châu Âu và các nước phương Tây lại đang rơi vào, lại đang phạm phải thứ lỗi lầm mà TNK đã phạm trong suốt 80 năm vừa qua.


Elizabeth Farnsworth:
Sau 9/11, ông viết rằng Hoa Kỳ cần phải hiểu rằng “phương Tây không những chỉ tìm ra kẻ khủng bố nào chuẩn bị tấn công nhưng phải hiểu cái mà những người nghèo khổ và đa số những kẻ bị miệt thị và bị đối xử bất công, những kẻ không hề cảm thấy họ thuộc về thế giới này, cái mà họ muốn, cái mà họ cảm thấy”. Có đúng thế không?

Orhan Pamuk: Có lẽ đa số người trên thế giới đang sống mười lần …trong một hoàn cảnh mười lần tệ hơn các xứ phương tây. Điều đó không nhất thiết có nghĩa rằng họ sẽ trở nên giận dỗi hay trở thành mồi ngon cho những kẻ trọng căn (3), lẽ ra những vấn đề này nên được Âu Châu và Hoa Kỳ mang ra xem xét.

Nếu ta muốn một thế giới hòa bình thì nhất thiết ta phải quan tâm đến những ai không được hưởng lợi từ cách họ sống, từ nỗi giận dỗi của họ, từ cách mà họ cảm thấy rằng họ bị bạc đãi, từ nỗi cuồng nộ của họ. Không nên gọi họ là những kẻ trọng căn, những kẻ cực đoan, Hồi Giáo…nghĩa là bất kỳ tôn giáo nào mà họ thuộc về. Không nên khinh miệt những điều đó bằng thứ ngôn ngữ hạ cấp, không nên miệt thị chúng.


Elizabeth Farnsworth:
Ông xem xét những điều đó như thế nào? Ông khuyên các nhà lãnh đạo phương tây nên xem xét những điều đó như thế nào?


Con đường đưa đến cảm thông

Orhan Pamuk: Tôi là một nhà văn. Tôi không có giải pháp nào cho những điều này, nhưng mỉa mai thay, truyện của tôi – được viết trong vòng 25 năm vừa qua – có lẽ đã nêu lên vấn đề là tất cả chúng ta đều có những câu hỏi chung chung này – câu hỏi về căn cước, về nền văn minh mà mình lệ thuộc, về sự kiện là một số người nói với ta rằng các nền văn minh không thể chung sống với nhau, hoặc có những người như tôi dùng văn chương để nên lên những vấn đề này và nói với độc giả rằng cái quan trọng không phải là văn minh mà là đời sống con người, là những điều vụn vặt trong đời sống hàng ngày – những mùi vị, những màu sắc linh tinh và không khí đời sống hàng ngày và những câu chuyện lỉnh kỉnh trong cuộc sống chúng ta.


Elizabeth Farnsworth:
Bây giờ đây nếu ông có cơ hội để nói với người Mỹ một cách trực tiếp, thì ông sẽ nói những gì với họ? Loại sứ điệp căn bản nào muốn đưa ra?

Orhan Pamuk: Tôi chẳng có nhiều điều đâu và tôi sẽ lập lại những gì tôi đã từng nói với độc giả TNK của tôi trong 20 năm qua, …tôi đã nói với độc giả tôi rằng cái quan trọng không phải là sự đụng độ của các phe phái, các nền văn minh, các nền văn hóa, đụng độ giữa Đông và Tây hay bất cứ cái gì đại loại như thế. Nhưng hãy nghĩ rằng những người khác trong các lục địa khác và nền văn minh khác đều rất giống quý vị và quý vị có thể học hỏi điều này xuyên qua văn chương. Hãy chú ý đến thứ văn chương tốt đẹp và những tiểu thuyết hay và đừng tin gì vào những nhà chính trị.


Elizabeth Farnsworth:
Cám ơn ông rất nhiều đã nói chuyện với chúng tôi, ông Orhan Pamuk
Orhan Pamuk: Cám ơn

(*) Elizabeth Farnsworth là xướng ngôn viên đài truyền hình PBS trong chương trình “NewsHour with Jim Lehrer”

    (1) Bài phỏng vấn được thực hiện năm 2002
    (2) Biến cố September 11, 2001
    (3) Tạm dịch từ chữ fundamentalist. Đó là những phần tử tôn giáo bảo thủ và cực đoan.

bài đã đăng của Elizabeth Farnsworth


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)