Trang chính » Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 04 Email bài này

The Journey of Vaan Nguyen /Hành trình của Vân Nguyễn (van de)

ghi chép
Nguyễn Hoàng

Xem The Journey of Vaan Nguyen (Hành trình của Vân Nguyễn)

    Phim Israel, Vietnam
    Màu, đen trắng, video, 84 phút
    Đạo diễn: Duki Dror
    Liên Hoan Phim Do Thái Melbourne, trung tuần tháng 8, 2006

Những phim tài liệu gần đây về những chuyến đi Việt Nam cúa một thế hệ người Mỹ, người Úc trẻ, gốc gác cha mẹ là người Việt có một mẫu số chung, ấy là sự sử dụng những đoạn phim cũ quay trong thời chiến, những footage đen trắng quay bởi những phóng viên chiến trường đã tới với Việt Nam trong thời chiến.

Nam, 1963 có lửa trùm lên một vị sư đang trụ kiết già. 1965, những chiếc tàu há mồm thả ra bãi Đà Nẵng những người lính thủy quân lục chiến Mỹ không biết có nữ sinh áo trắng trung học đang ngượng ngập chờ với vòng hoa trên tay. 1968, Chợ Lớn, Mậu Thân, người đặc công nhăn nhúm, quần cộc, vừa bị bắt, tay trói khuỷu ngoặc ra sau, bị điệu ra giữa đường, viên tướng chỉ huy áo giáp đầu trần chĩa súng lục vào màng tang. Ống kính quay. Một người bi bắn vào màng tang máu vọt ra sao.

1968, Huế, những bóng người từ bưng biền xuất hiện đi gõ cửa một khu phố tả ngạn đóng cửa. Một bãi cát ở ngoại thành, những xác người vừa được quật lên còn nguyên quần áo tết nhất. 1968, Khê Sanh, chiến hào sau một trận pháo, lính Thủy quân lục chiến co cụm. Ống kính quay. Một vũng bùn bê bết, cái chết vừa thấy có thể truyền đi vào một living room trong bản tin chiều hôm sau.

1975, Sài Gòn, chiếc trực thăng cuối cùng cất thẳng từ sàn sân thượng toà Đại Sứ Mỹ, ngoài khơi Thái Bình Dương, một chiếc trực thăng bị xô ngược khỏi bìa một chiếc tàu hạm đội. Ống kính quay. Những chiếc xe cam nhông chở bộ đội vào một thủ đô chờ đợi cái kết cuộc, giờ cuối cùng, đã tuyệt đối chấm hết mọi kháng cự. Ống kính quay. Một chiến xa đâm thẳng vào Dinh Độc Lập, nó húc vào chiếc cửa lẽ ra là không nên đóng lại.

Giừa những đoạn phim ấy, người ta không quên footage quay cảnh Kim Phúc chạy ra với hai em bé khác đứa còn quần áo, đứa trần truồng, ống kính cho thấy đằng sau là một hậu cảnh làng mạc chìm trong bom xăng, Kim Phúc tiếp tục chạy, ống kính dõi theo, bắt chụp một chiếc lưng cháy mà trở thành biểu tượng mãi mãi của the Vietnam War.

Hành trình của Vân Nguyễn sử dụng một số những footage không thuộc kho footage quen thuộc này. Sự sử dụng footage cũng gắn bó mật thiết với diễn biến của phim hơn những phim tài liệu Việt Nam khác. Nó nằm như hậu cảnh trí nhớ của hai nhân vật chính của phim, Vân và người cha, ông Nguyễn Nguyễn. (Người Do Thái biết tới Vân và Ông Nguyễn qua hai cái tên hơi khác chút gì: Vaan Nguyen và Hoimai Nguyen).

Đây là phim thuộc thể loại documentary (tài liệu), được trình chiếu ở độ dài như phim truyện. Tài liệu nghĩa là không hư cấu, là bắt chụp hiện thực khách quan, càng khách quan càng tốt. Những đoạn footage chiến tranh là tài liệu. Đi xem Hành Trình – (được liệt kê là) Phim tài Liệu – tôi cứ e lại thấy lại nghe những gì đen trắng và xám, và buồn. Nhưng không, Hành Trình của Vân Nguyễn là một bất ngờ lớn.

Ống kính quay Hành Trình là một xử sự rất biết điều. Nó biết lặng lẽ, trầm tĩnh. Nó biết biến đi, có lúc. Để Vân, để ông Nguyễn đứng lại với phân vân của họ. Những chỗ đi tới trong hành trình là hoàn toàn không dự đoán trước được. Vân không là diễn viên Ông Nguyễn cũng không là diễn viên. Ho chỉ là người đi, journeyman, journeywoman. Những gì chờ đợi họ có đủ những bi hài, những bi hài thuộc loại khó lòng dự đoán, không cần biên kịch.

Quá khứ của ông Nguyễn nhiều người Việt tỵ nạn chia xẻ được, ở Vân, họ khó hình dung hơn nhiều. Một cô gái sinh ở Do Thái, lớn lên trong xã hội Do Thái, nói tiếng Do Thái, sinh hoạt (bên ngoài) như những cô gái Do Thái, nhưng không thấy tương lai cúa cô trong đất nước ấy. Tất nhiên là có những xung đột trong cô, điểm khởi đi của hành trình. Nhưng những xung đột ấy là gì ? Nó là riêng của cô, hay nó cũng nằm trong cả cái mà người ta gọi là ‘xung đột văn hóa’ ở thế hệ thứ hai, thứ ba?

Vân lớn lên trong một môi trường có những thử thách đặc biệt của hoàn cảnh di dân, lại là di dân không chọn lựa. Phần ngôn ngữ bị chìm khuất là thứ ngôn ngữ của truyện kể ấu thời, của hình dung, của tưởng tượng. Đạo diễn phim, Duki Dror, không để cuốn phim biến thành một bình luận tâm lý học, hay văn hoá học. Ông thá rộng cho những tiếng nói miên man trở về: phần ngôn ngữ riêng của Vân và của ông Nguyễn, qua những trang viết hồi ức của Ông Nguyễn và những bắt chụp ý tưởng cuối ngày trước bàn phím email và internet cúa Vân.

Thế giới của một người hình thành từ nhiều thứ, gồm trong đó sự hình dung quê hương ngoài tầm. Trong quê hương ấy sự việc, con người, những khúc quành, những đổi thay, kẻ còn sống, người đã chết, người tốt, kẻ xấu. Kẻ đã dí súng vào đầu của ông Nguyễn ngày ông còn là một trang thanh niên hai mươi, với Vân, trong câu chuyện được cha kể đi kể lại trong thơ ấu, từ thơ ấu, là ‘the Bad Guy’, một mô mẫu cốt yếu của sân khấu bên trong cô. Vân và ông Nguyễn trở về, gặp lại the Bad Guy, nhưng the Bad Guy lại trở thành một ông già not-bad, thân thiện. Ông Nguyễn gặp lại the Bad Guy có nhắc lại ngày xưa bị dí súng vào đầu, nhưng rồi lại cười hiền lành (như ông vẫn cười), xí xoá.

Chỉ cần một chỗ rạn nứt (so với tâm tưởng) này thôi, một thế giới bắt đầu lung lay. Chuyện ruộng đất, cửa nhà, họ hàng, trên đất cũ của ông Nguyễn, ngày trở vê`, của ông, mỗi thứ, khẽ gõ vào đường rạn nứt thêm một nhát. Thế giới của Ông Nguyễn một nhát, thì thế giới của Vân Nguyễn có thể là hai, là ba (?). Những đoạn độc thoại của Vân vào cuối ngày, lúc ở Việt Nam, cho phép người xem thấy cái tỉ lệ này là không đơn giản và rất có thể trật trịa hoàn toàn.

Mặt kia của cuốn phim cho người xem những trở ngược về gần ba mươi năm của toàn bộ gia đình ông Nguyễn trên đất Do Thái . Một mái gia đình đầm ấm với năm cô con gái. Một buổi cơm gia đình có bạn bè Việt Nam tụ tập trước màn karaoke, góc sân chơi của cô con gái Út với bạn đồng lứa Do Thái, gốc Palestine, buổi tiễn đưa cô con gái đầu đi nghĩa vụ quân dịch; bếp sau nhà hàng nơi ông Nguyễn làm việc. Cánh trí đường phố Do Thái, bà Nguyễn và ông Nguyễn đi xe ra thăm mộ hai đứa con sinh non ở một nghĩa trang Á Rập (vì ông bà không có đạo Do Thái hay đạo Thiên Chúa).

Những footage buổi đầu nhập cư ngượng ngập, cả ở người tỵ nạn mới tới đất nước xa lạ, lẫn cho chủ nhà: những nhân viên di trú, những giáo chức dạy ngôn ngữ , những người hàng xóm. Sự làm quen và những điều không thể vượt qua. Đơn giản như sự đứng đi tách biệt của một chân dung Việt (của Vân) trên đường phố Jerusalem. Vân nói tới đôi mắt Á Châu của cô như một sự bất đồng dạng. Ông Nguyễn nói tới cảm nhận mang ơn, rằng ông đã quá may mắn so với ngày ra đi với “có độc một chiếc áo”. Sự tri nhận ơn nghĩa có lẽ đã khiến cho ông Nguyễn có một thái độ dung dị một khuôn miệng cười không diễn viên nào có được Nhưng quá khứ, tình cảm, sự gắn bó với đất ruộng, tổ tông, làng mạc khiến sự trở về của ông trở thành một thôi thúc kinh hồn . Ông sẽ thấy không phải chỉ ông, hay chỉ Vân trở về, mà là tất cá. Tất cả sẽ làm lại như từ đầu, ông nói với ông.

Đoạn cuối, ông Nguyễn đi về với cô con gái út trên đường phố Bình Định (hay Sài Gòn?). Ông hỏi đứa con có về với ông ở lại với Việt Nam luôn không? Đứa con út nói “Có lẽ không Cha à”. “Tại sao hở con ?” ông hỏi. “Bởi vì … bởi vì …”, cô nói bằng tiếng Do Thái. Ống kính quay. Hai cha con như đang đi trên một đường phố Do Thái, ông và Vân của 14, 15 năm về trước.

Với Vân, trong khi đó, Đất Hứa bắt đầu bị đẩy ra xa dần. Bây giờ một bữa cơm với cha me và năm chị em ngồi xuống cũng bắt đầu trở thành một dự phóng khó khăn. Ống kính quay thẳng vào cô, chút mệt mỏi, chút buồn bã. Cô mang khuôn mặt của hôm ngồi trên xe với ông Nguyễn, hôm nào the bad guy đột nhiên không còn bad, cô đeo vào tai nút loa nhỏ nghe nhạc.

Đạo diễn Duki Dror, sinh trưởng tại Do Thái, cha ông người Iraq, chạy qua Do Thái, sau năm năm ngồi tù chính trị. Thân phụ ông sau khi tới Do Thái, như một người tỵ nạn chưa bao giờ có cơ hội trở về lại Iraq.

bài đã đăng của Nguyễn Hoàng


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)