Nguyễn Mộng Giác sinh năm 1940, tỉnh Bình Định. Anh tốt nghiệp thủ khoa ban Việt Hán ở Đại Học Sư Phạm Huế. Năm đầu tiên mới ra trường (1963), anh dạy ở trường Nữ trung học Đồng Khánh Huế. Năm đó, tôi thuộc vào lớp tuổi học trò của anh.
Hỡi những hình dạng vô nghĩa, những đường gỗ mốc ngoằn ngoèo. Chúng mày muốn nói điều gì? Không có gì để nói cả! Những giọt mưa mùa đông chảy ngoằn ngoèo trên những tấm ngói cũ lăn theo sức nặng không do mình có, không cần biết sẽ lăn đi đâu.
Bạn đọc có thể thắc mắc tại sao trong thư Hà không nhắc gì đến ba cả. Hà vẫn nhớ ba, thương ba, phục ba. Nhưng trước khi đi, má dặn nếu có viết thư, đừng nhắc gì đến ba hết. Sợ công an kiểm duyệt thư đọc được, sẽ bắt ba đi học tập trở lại. Má bảo thế.
Rồi sẽ có một ngày, anh, nhà nghiên cứu lịch sử văn học Việt Nam đương đại, sẽ không phải ngần ngại quay trước quay sau khi thừa nhận sự tồn tại của dòng văn học Việt ở nước ngoài, đề cao những giá trị nó mang lại cho sự phát triển của chữ nghĩa Việt. Hiện thực ấy khi anh đề cập sẽ được tranh cãi, nhưng trên bình diện học thuật chứ không phải chỉ trên những bình diện ngoài khoa học văn chương.
Nguyễn Mộng Giác, trong đánh giá của tôi, là một nhà văn có chiều sâu và có bản sắc. Ông chiếm lĩnh tâm hồn người đọc bằng cách bước vào trong cái thế giới tâm hồn ấy và để lại một ngọn đèn cứ còn chong sáng mãi cái ngọn lửa siêu hình—nhưng lại tràn đầy hơi ấm nhân sinh—của nó trong lòng hắn.
Ở góc quán, chỗ gần bụi trúc La Ngà trơ trụi già nua, chỉ có hai người khách. Người mang kính đen từ lâu ít nói, mỗi lần nói lại quá nhỏ; nên từ xa, có cảm tưởng người gầy ốm tóc muối tiêu đang phân trần với một pho tượng. Pho tượng ngồi thu cả hai chân lên nệm ghế nhung, hai tay ôm lấy gối, nhìn mãi về phía chiếc xe đạp thồ dựng ở gốc trúc cỗi.
Nếp nhà khiêm tốn nép mình bên một con đường nhỏ yên tĩnh, cạnh một trong những đại lộ náo nhiệt nhất của thị trấn Westminster, mệnh danh là thủ đô của nguời Việt tị nạn. Tôi muốn nói đến nhà của anh Nguyễn Mộng Giác.
Dẫu vậy, ở đây, khác hẳn với khái niệm về một anh hùng nông dân, Nguyễn Huệ xuất hiện trong nhân dáng và nhân cách của một nhà trí thức bình dân, sống một đời sống tương đối đầy đủ, vì có một người anh có tiền, lại cũng có quyền. Nguyễn Huệ không hề có những nỗi cay đắng, phẫn uất của một nông dân bị áp bức.
Chúng tôi thấy vui khi thấy có một nhà văn đã dám bỏ nhiều công phu, tâm huyết và tài năng để dựng một bộ tiểu thuyết trường thiên về một người anh hùng dân tộc, về một thời đại lịch sử mà chúng ta mãi yêu mến, tự hào và luôn luôn muốn hiểu biết sâu thêm. Và có thể nói rằng tác giả đã thành công.
“Tôi đã nói là tôi không muốn ‘làm thầy đời.’ Tôi viết SCML trong giai đoạn gần như tuyệt lộ, viết để tạo ra một thế giới riêng và sống tung tăng trong thế giới đó hằng ngày, để quên chuyện trước mắt. May mà nó còn chút giá trị, qua được thử thách của thời sự và thời gian.”
Chờ cho vệ binh đi tìm bóng mát, vài người lén lượm những viên đá căm thù đó lên, tâm trạng cay đắng như tử tội muốn được nằm ngửa để nhìn lần cuối lưỡi máy chém. Không phải đá! Chỉ là những bức thư chữ viết chi chít, nhiều lá còn nguyên các ngấn lệ, gói bên trong một hòn cuội nhỏ tròn trĩnh.
Anh sống đời thường, ăn, ngủ như tất cả những người khác, nhưng đã là nhà văn chắc chắn anh có thế giới riêng của anh, thế giới của nhà văn không ai giống ai cả, mỗi người suy tưởng khác nhau. Nhưng những nhà văn lưu vong hầu như có một mẫu số chung: thế giới văn chương của họ cũng chính là quê hương họ. Với nhà văn lưu vong, viết tức là đang sống trong quê hương.
Tôi gọi Giác và hỏi một câu trực diện:
“Giác ơi, nếu phải (hay được) viết lại tác phẩm mình, Giác có viết khác đi không?”
Tôi thoáng nghĩ rất nhanh là nếu Giác cường điệu thì cũng khỏe vì khỏi phải viết phần phê bình … Nhưng không, bên kia điện thoại tiếng Giác mang tôi về hiện tại:
‘Tất nhiên là sẽ viết khác chứ…’
“Con khùng xóm Chài hay con khùng ngoài chợ?”
“Cả hai đứa là một. Nó là con gái ông câu gõ. Cha nó chết cách đây mấy năm. Nó xin ăn ngoài chợ, và hễ cứ đến mùa trăng là nổi cơn.”
Tân nghe được câu chuyện, lịm người không dám nhìn về phía trước.
Với tâm trạng một người vừa thoát khỏi cuộc sống đè nén của chế độ cộng sản, các vết thương từ cuộc sống ấy hãy còn mới mẻ, với cảm giác được tự do, tôi bắt tay ngay vào việc viết lách. Bây giờ nhìn lại, tôi thấy thời gian hai tháng trên đảo Kuku này là thời kỳ hoàng kim trong đời viết văn của mình.
Vượt biển tị nạn năm 1981 qua ngả Nam Dương, đến định cư tại Hoa Kỳ cuối năm 1982.
Chủ bút tạp chí Văn Học, California, Hoa Kỳ, từ 1986 đến tháng Tám /2004.
Hiện định cư tại thành phố Westminster thuộc quận Orange, California, cùng với gia đình.
Giberson and Miller là những con người chín chắn có thiện chí. Ðọc tác phẩm của họ, ta thấy thiếu vắng sự thuyết phục và chân thành thường có từ các bài viết của những nhà sáng tạo luận khác, vốn thường bây bẩy chối bỏ hầu hết những thực tại hiển nhiên về thực chất cho những nguyên nhân đức tin của mình.
Viết cho ai, viết cái gì, viết như thế nào… là những câu hỏi dù ông không cố ý phạm tội, tiềm thức ông ngày càng đặt ra nhiều. Như thể, trước khi đưa ra mỗi entry, ông phải trả bài trước mặt thầy giáo tiềm thức – một vị thầy rất khó tính trong môn nghệ thuật thu hút đám đông.
bày ma trận
lỗ tai thứ ba
cười
hút
hút
Tôi đã nói trong những ngày hiện diện nơi đây: thời hạn tôi sắp hết rồi. Tôi đã nuốt hết hơi thở cuối cùng và tôi phải khăn gói bước đi để hồi phục lại mọi thứ. Lúc đó tôi mới biết được rằng, tôi có tiếp tục chờ nữa hay không, tôi có tiếp tục đến nhìn họ như thế kia?
Mỗi ngày khi chiều rũ xuống thì lửa bừng lên, như thế. Nó chờ một giờ khắc chập chùng nhất của một đời người để mà hực lên – hay chính vì những giờ khắc ấy mà lửa nghe được lời kêu gọi, hãy đốt đi, đốt hết đi, những mồi lửa này, để chẳng còn sầu muộn nữa.
Ngồi một mình đọc sách
Ngồi một mình làm thơ
Ngồi một mình ngắm ngiá
Hạnh phúc dễ sợ!
Đó phải là một không gian cho những kẻ thích đi tìm cực điểm và không bao giờ hé môi than phiền. Không gian của những chiều muộn, lỡ tách biệt quá xa khỏi đời sống, chỉ để nằm im chờ người kia đưa mình vào thế giới khác.
Tôi biết đây là thi sĩ Nguyễn Đức Sơn, thấy ông nhiều lần, phục sức xuề xòa, y phục của ông thầy chùa đang ở trong chùa. Ông thầy chùa đội nón lá, đi chiếc xe đạp cọc cạch, vào một ngõ hẻm đường Trần Quang Khải: chùa Vạn Thọ hay một ngôi chùa nào đấy, ở trong ngõ hẻm đó.
nơi đây: im vắng, cafe, hoa sắp chết, rượu, sách, nhạc, giấy, bút, những bức dang dở và màu mè lặng ngắt: cùng với cuộc sống đẹp, mùi hương nơi này không bao giờ quên nổi.
Thơ tôi bỗng mọc
Một quả chuông linh từ
Đời sống là ngôi chùa nhỏ
Tôi thức vang mỗi ngày
Phương cách phổ biến nhất để hòa giải giữa tôn giáo và khoa học là xác định rằng chúng khác nhau nhưng bổ sung lẫn nhau các phương cách để am hiểu thế giới. Nghĩa là, tôn giáo và khoa học mang lại những “chân lý” khác nhau mà, nếu sử dụng chung, sẽ trả lời được mọi câu hỏi về chính chúng ta và vũ trụ.
Tôi nhớ mãi cái khoảng khắc tĩnh mịch đó, khi tôi ngồi trước đền mộ D.H. Lawrence, nghĩ về K., về tương lai chúng tôi, về những đứa con của tôi sau này, và cảm nhận một điều, vừa là khuyến khích, vừa là thử thách, làm sao để sống trung thực với sự xa lạ của chính mình? Làm sao để có hạnh phúc mà không phải thương lượng?
Trong Dòng Cảm Thức Văn Học Miền Nam
biên khảo văn học
Trần Văn Nam
Tác giả xuất bản – California - 2006