Bài thuộc thể loại: Tùy bút
Lần đầu tiên, tôi biết đến Hoàng Ngọc Tuấn qua một truyện dài mang tên “Tuổi trẻ hư không” in nhiều kỳ trên tạp chí Bách Khoa (không rõ vì sao truyện này sau đó không in thành sách). Nội dung truyện chỉ quanh quẩn nói về tâm trạng một chàng trai trẻ vừa rời bỏ lục tỉnh đến Sài Gòn…
Tôi thường gặp những thủy thủ đoàn hay công nhân xuất khẩu ở những trường bay đây đó, từng tốp, có khi từng đoàn vài ba chục, đồng phục của công ty thuê mướn hay mang nhãn dễ nhận của tổ chức IOM (International Organization for Migration). Họ từ tứ xứ đến, tứ xứ đi…
Sau này, tôi mới biết là Má một thân một mình, hai tay cắp hai mảnh gỗ kéo từ trại cưa về nhà, kể cả những khi mưa dầm trên con đường đất sét. Đường đất sét trời mưa đi rất trơn. Muốn không té thì phải đi chân không, hai ngón chân cái phải bấu quặp xuống đất để không bị ngã. Có khi tôi đi học về, trường học ở mãi ngoài bến đò…
Năm 2006, nhiều phụ nữ Kayan tháo bỏ vòng đeo cổ để phản đối họ bị lạm dụng văn hóa vào việc kinh doanh du lịch. Năm 2008, các cô gái trẻ cũng tháo bỏ vòng đeo cổ trước khi vào trại tỵ nạn tại Mae Hong Sorn. Cùng năm đó, Liên Hợp Quốc kêu gọi chính phủ Thailand hãy để bộ tộc này sống tự do…
Thái Lan là đất nước duy nhất ở Đông Nam Á, và thứ hai tại châu Á (nước kia là Nhật Bản) không rơi vào ách thực dân trong hơn 400 năm qua. Trước những hạm thuyền phương tây dữ dằn vào thời đó, Băng Cốc dang tay chào đón, không im lìm bất hạnh như Đà Nẵng hay Thượng Hải. Đế quốc Siam biết mình phải thay đổi.
Nhưng như Ben Trần, như Andrew Lâm, như Lê Thị Diễm Thúy, chúng tôi nói về quá khứ với những tinh thần khác. Chúng tôi không phải là những cái loa phường. Và những cái loa này thì không nói năng như chúng tôi.
Tôi cố đi cho hết đồi cát để nghe mấy em trải lòng ra với trời cao cùng biển xanh thăm thẳm. Bên ni đồi cát ngó qua bên tê đường lộ, biệt thự khách sạn tương tự như dinh thự của vua chúa ngày xưa nhìn quá cao sang mượt mà dưới nắng gió. Từ đây đến đó các em đi một đời người không tới.
Người Chămpa đa phần ở đây theo đạo Hồi, thờ thánh Allah. Năm lần trong một ngày, sáng sớm hừng đông, trưa ngọ, xế chiều, hoàng hôn và khuya họ đến giáo đường trong xóm đi lễ. Họ quay mặt về hướng Tây, hướng thánh địa Mecca đọc kinh Koran cầu nguyện.
Ước mơ của cháu là gì? Ông hỏi …. Tôi nói không suy nghĩ: Cháu sẽ bay vào vũ trụ khám phá các vì sao. Ông bật cười sang sảng, tiếng cười ông ngân vang, òa vỡ trên từng lớp sóng. Sóng uốn đến tận giải ngân hà. Đó là ước mơ can đảm nhất mà ông từng nghe. Ước mơ của tôi vỡ tan sau tiếng cười của ông ngày ấy.
Ngày tôi đi học xa, cũng là ngày mẹ chị hoá điên. Sự trùng hợp ấy mãi sau tôi mới biết. Người đàn bà đã từng bị ruồng rẫy, bị phụ tình để rồi có một đứa con côi ấy đã không còn giữ được sự tỉnh táo khi đối mặt với chúa, với đời. Người ta đã thấy bà cười, sau một tràng cười ngất như chưa bao giờ được cười, từ đó tiếng cười và tiếng khóc trộn với nhau…
Ôi! Dân Tạng chỉ có hơn một triệu nên phải chịu cảnh mất nước đã đành, còn dân Việt chúng ta có hơn tám chục triệu cũng đành chịu trở thành dân mất nước? Chẵng lẽ ngay trong cuộc đời trước mắt, chúng ta đứng yên để thấy những đảng viên cộng sản trở thành cai nô, người dân Việt Nam trở thành nông nô, tổ quốc Việt Nam là một ngôi sao nhỏ nằm chung với bốn ngôi sao nhỏ khác trên lá cờ Trung Cộng?
Không, nó không hề tàn tạ, chỉ là cảm giác về bệnh tật, về cái chết thoáng qua khiến nó trở nên tàn tạ mà thôi. Tôi hỏi về những chiếc giường trống, cái tên mà tôi hỏi đương nhiên là không có. Tôi muốn đi, nhưng cái mùi vẫn bám riết lấy tôi, riết róng và chờ đợi…
Maldives, cô ta bảo. Tôi cũng muốn đi Maldives. Nhưng phụ nữ ở nước anh coi rất đẹp, mặc cái áo coi sexy thật.
Mà lại kín đáo rất khiêm nhường, chẳng kém gì burqa Afghanistan cả.
Vậy là sao?
Phụ huynh chúng em, những người nhà quê chân đất bùn lầy mà lòng luôn mang đầy lòng biết ơn các bậc ân sư. Có được cái nề nếp ấy là do cái nền tảng Nho phong, cái “văn hoá làng” mà ngày nay giáo sư Nguyễn Hưng Quốc bên Úc Đại Lợi đã viết bài cổ vũ nên “từ giã văn hoá làng” trên trang nhà VOA.
Tham lam viết là tham lam muốn khám phá, muốn hiểu, muốn đạt được. Ý tưởng của nghệ nhân tạo ra pho tượng bốn mặt nhìn ra bốn phía là khát vọng muốn nhìn được muôn vẻ của cuộc đời bốn phương tám hướng trọn vẹn, pho tượng trăm tay nghìn mắt phải chăng là nghệ thuật khát khao chới với…
Bạn có nhớ lúc nhỏ cũng đã từng ước mơ cất cánh bay lên bầu trời xanh kia không? Nhìn đàn chim di thê sải cánh bay qua những vùng đất vùng trời, lòng những người trẻ rộn rang với ước mơ được như chim kia đi tìm hiểu thế giới bên kia đường chân trời.
Nhìn Gã là thấy nụ cười …. Trong nhà thờ, nhìn thấy Gã, tôi thấy tôi bớt buồn hơn. Cũng cảm thấy an tâm hơn. Tôi thấy tôi cười nhiều hơn. Như hoàn cảnh Gã mà còn cười được, thì tại sao mình phải khóc?
Trang giấy ngày xưa dù vàng ối, cũ mèm, chữ của ông cũng vậy, cũng nghiêng ngửa trong hơi thở hụt hẩng và sợ hãi âu lo nhưng nó vẫn còn được giữ gìn qua bao nhiêu chập chùng của lịch sử. Chỉ có ông là quá đổi vô tình. Ông đã quên những nụ bông tươi đẹp nhất, quí giá nhất, để chạy đuổi theo đến mê mệt, hụt hơi hai tiếng áo cơm này đến buồn muốn khóc.
Như cái bến phà Mỹ Thuận vậy đó, tôi đã đi qua lần đầu đâu thuở chín mười tuổi rồi cứ nhớ hoài mặc dầu sau này, lớn lên đã qua không biết bao nhiêu là bến đợi khác. Có một cái gì lạ lắm như nối kết tôi, thằng con trai sinh ra và lớn lên ở bên này sông cứ nhìn ngó bên kia sông như chót đỉnh của một giấc mơ phiêu lãng.
Họ đi rồi, bỏ lại dở dang ta, những hồi mơ xuân hiếm muộn.
Jorge Luis Borges. Tâm hồn thi sĩ có bao giờ thôi ước hẹn với thanh xuân.
Khi những ngôi sao bắt đầu tắt lửa, vòm trời giống y như một cõi lòng trống trơn.
Hôm nay, lần đầu tiên Lan quay lưng với chúng tôi, bỏ sân chơi đi về nơi xa tắp. Tôi tin một điều, thần chết dù có cướp đi được thân xác của Lan nhưng chưa bao giờ cướp được sự an lành hạnh phúc mãi mãi có trong tâm hồn Lan. Đóa Chi Lan ngày nào của tôi vẫn nở.
Nhân chủng học là một môn đối với tôi khá là đơn giản. Ngoài màu da, màu tóc, màu mắt năm bảy loại đậm nhạt, phần phụ nữ tôi còn phân biệt ở tạng mông. Bộ phận cơ thể này cũng có thể phân loại gọi là …đậm nhạt…. Malta đa nguồn gốc … là nơi lý tưởng để thực tập con mắt, và nếu tôi đã tài, thì dây không phải là ký vặt mà đã là một bài viết nghiêm túc, “Nguồn gốc các dân tộc tại Malta, nhìn từ đằng sau phụ nữ”.
Tùy bút Những Giấc Mơ Trong Bệnh Viện được Phạm Chi Lan viết từ giường bệnh vào một ngày đầu năm 2009 và đã được ấn hành trên tạp chí Da Màu ít hôm sau đó. Vào lúc 5 giờ sáng ngày 21 tháng 9 năm 2009, Phạm Chi Lan từ giã đời sống ở tuổi 47. Chúng ta tin rằng Phạm Chi Lan đã đạt được cái mơ ước sau cùng, “Bình yên trong không gian của riêng mình, thêm một thời gian nữa thôi, bên cạnh những bạn bè người thân yêu nhất của mình.”
Ngày còn bé, cứ đến mùa Vu Lan, tôi thường lên chùa để được cài một bông hồng lên áo, để cảm thấy niềm hạnh phúc rằng mình đang còn Mẹ. Năm nay, lại thêm một mùa Vu Lan nữa mà tôi không được gần với Má tôi. Người vẫn còn đó ở nơi “quê nhà xa lắc xa lơ”, nhưng sao đến mùa Vu Lan năm nay, tôi lại có cảm giác nghẹn ngào như đang cài lên áo mình một đóa hoa màu trắng.
Xin chào các em nhỏ ở Huế, những đứa con được nuôi dưỡng trong một bầu khí đe dọa, bú mớm bằng thứ sữa thử thách, đầy cay đắng và kinh hoàng, các em sẽ lớn hơn mọi trẻ em trên thế giới vì các em có đủ căm thù để tranh đấu và đủ yêu thương để tha thứ và sống với kẻ khác.
Ngày xưa ai đáp tàu rời khỏi quê hương khi trở về phải theo nghi thức tẩy rửa mọi chất nhơ bẩn bằng cách tiêu thụ bốn chất lỏng từ con bò: nước tiểu, phân loãng, sữa và máu. Thời Gandhi khi đi học ở Anh Quốc đã bị xóa tên trong đẳng cấp. Bây giờ nhiều người rời quê hương, không ai bị khai trừ khỏi xã hội như xưa nhưng dù sao vẫn còn bị kỳ thị, coi như đã hoen ố.
Tôi không định về Việt-Nam rải truyền đơn, không định qua Căm bốt mua súng ống lập chiến khu; nhưng hãy cho tôi có quyền truy niệm một quá khứ ngậm ngùi. Và nói với thế hệ mai sau (như tôi đã viết trong cuốn truyện của tôi) rằng chính nghĩa không nhất thiết phải thuộc về kẻ chiến thắng.
Yaddo là trại sáng tác của hơn sáu ngàn khuôn mặt lỗi lạc trong các ngành âm nhạc, hội họa, văn học, thi ca, kịch nghệ, phim ảnh, v.v… Một điều thú vị xin được chia sẻ với bạn đọc là có hai nhà văn Hoa Kỳ gốc Việt Nam, Nam Lê và Monique Trương, cũng được mời gia nhập Yaddo. Trong thời gian ở Yaddo Nam Lê viết quyển The Boat (Con Thuyền) và Monique Trương viết quyển The Book of Salt (Sách Muối).
