Ghi chú bên lề

Số phận nhắc nhớ với cú liếc mắt đưa tình
Lắm lúc tôi giả vờ quên
Nàng điên tiết nện tôi liên tiếp nhiều nhát búa.

Trò chơi tẻ nhạt

Mải mê chạy theo ảo ảnh tình yêu vây quanh
—Tôi làm thơ,
Và tìm cách đưa vào trang viết cái vũ trụ vô hạn.

Việc đời

Sung sướng thay nếu bạn có thể hét to lên:
“Bao kẻ hãnh tiến ngập mặt trong bữa tiệc máu,
còn tôi đây đứng lặng nghe chim hót và người ăn xin van vỉ”.

.

Elizabeth Taylor (1912-1975). Sinh ra và sống trọn cuộc đời tại Anh Quốc. Bà bắt đầu viết từ khi còn rất trẻ, đề tài của bà xoay quanh đời sống gia đình của giới trung lưu Anh Quốc.

Bỗng nhiên nước mắt trào ra từ mắt cô. Cô áp trán lên bàn tay mẹ và để nước mắt đầm đìa khăn trải giường.

Thưa ông Wilcox, cô bắt đầu; bởi tâm trí cô luôn luôn soạn thảo những tờ thư. Tôi sẽ không thể có mặt ở cửa tiệm trong vòng bốn ngày sắp tới, vì mẹ tôi mới mất và tôi sẽ chỉ đi làm trở lại sau đám tang. Mẹ tôi qua đời một cách êm ả…

Cô y tá bước vào. Cô ta cầm cổ tay người bệnh một lát, rồi đặt xuống, dời một bình tử đinh hương nở ép ở bên cạnh giường đi như thể chúng không còn cần thiết nữa, và bước ra ngoài.

Quỳ bên giường, cô gái ngẩng lên.

Thưa ông Wilcox, cô tiếp tục, mặt cô cúi xuống khăn trải giường. Mẹ tôi mới mất Tôi sẽ trở lại làm ngày kia. Thành thật cám ơn, Lucy Mayhew.

Cha cô đến muộn. Cô tưởng tượng ông vội vã rời chỗ làm, khom lưng đạp xe luồn lách, xuyên qua những con đường tối tăm, bùn lầy văng lên từ hai bánh xe. Mẹ cô nằm bất động. Cô gõ nhẹ bàn tay có chiếc nhẫn vàng lỏng lẻo, có lòng bàn tay chai sạn, có những ngón thuôn dài của mẹ. Rồi cô gượng gạo đứng lên, đầu gối cô bầm tím vì quỳ trên nền nhà chùi xi bóng, và đi về phía cửa sổ.

Bông tuyết rơi uể oải, dạt xuống những mảnh vườn bệnh viện, Bốn giờ chiều, mà ngày như sắp tàn. Có thật ít những âm thanh đến từ cái thế giới mất màu và bị bưng bít này. Trong bệnh viện là sự yên lặng sâu thẳm.

Ý nghĩ đến với cô thành lời, như thể đầu óc cô nói ra trước, rồi mới hiểu ý nghĩa của chúng sau. Cô cố nghĩ tới tuổi thơ của mình: những khung cảnh nhỏ bé cô chọn lựa để chứng tỏ bố mẹ yêu thương nhau như thế nào. Những cảnh khác, nhất là trận cãi cọ tuần trước, cô chọn để quên, không hay biết rằng trong phút giây này cô xua chúng đi mãi mãi. Chỉ còn lại sự tử tế thân yêu.

Nhưng chẳng thay đổi được gì, những hình ảnh không thể dung thứ vẫn lọt qua – mẹ cô bên chậu rửa chén bát; mẹ cô ủi quần áo; mẹ cô đứng giữa những tấm màn ren, nhìn đăm đăm ra con đường ảm đạm bằng cái nhìn đầy tổn thương trong mắt; mẹ cô buộc cũng những tấm màn ấy bằng dây băng màu vàng; mọi cố gắng tạo sự linh hoạt, vui tươi, chẳng đi đến đâu; mẹ cô ôm con mèo đen to xù của bà vào ngưòi, vùi mặt bà vào bộ lông của nó, và bà buông ra một tiếng thở dài não nuột – của nỗi tuyệt vọng, của sự nhàm chán.

Bà không còn thở dài nữa. Bà nằm thật yên tĩnh và thỉnh thoảng hớp một ngụm không khí. Hai cánh tay xếp ngay ngắn hai bên thân người. Suốt ngày dài đôi mắt bà đổi qua màu tử đinh hương trắng, và đã khép lại. Xương gò má nhô lên nhọn hoắt từ khuôn mặt tím bầm, kiệt sức. Người bà thoang thoảng tỏa ra mùi rượu.

Một cánh tử đinh hương nhỏ trôi bồng bềnh trong ly sâm banh, bỏ trên mặt bàn bên cạnh gường bà.

Rượu sâm banh, thứ mà người ta hy vọng kéo dãn sợi chỉ cuộc sống bà từng phút một; hoa tử đinh hương; căn phòng của riêng bà, đến với bà ở cuối một cuộc đời đầy sự buồn tẻ và sự phủ nhận, như thể, dọc con phố tồi tàn nơi họ sống, cái chết và người chết có thể lấy đi cả một đời tằn tiện của tang quyến.

Lúc đứng bên giường, Lucy nghĩ, Bà không còn đó nữa.

Suốt ngày mẹ cô đã nhìn chằm chặp những bông hoa tử đinh hương trắng; bây giờ bà đã ra đi. Bên ngoài, xa hơn những khu vườn bệnh viện, sương đục giăng mờ thị trấn, nhòe ánh đèn đường.

Cô y tá trở lại với bà quản lý bệnh viện. Lucy đứng thẳng lên, cho ra vẻ đàng hoàng tử tế. Trong thâm tâm cô tin mẹ cô chết mà không làm cô hoảng sợ, và khi người quản lý bệnh viện, khéo léo xoay đầu Lucy qua để tựa trên vai bà, nói bằng giọng điềm tĩnh, “Bà ấy đi rồi,” cô cảm thấy mình đã đi được một nửa đoạn đường khốn khó.

Một chút hối hả dấy lên, những bước chân vội vã dọc những hành lang trống, và trong khoảnh khắc người ta bỏ cô lại lẻ loi với người mẹ quá cố của cô. Cô rụt rè đặt bàn tay lên mớ tóc đen mềm của mẹ, vẫn thường được mầy mò, chơi với khi cô còn là bé gái nhỏ đứng trên chiếc ghế sau lưng mẹ, lúc bà may vá.

Vẫn còn mùi rượu và mùi bệnh viện. Căn phòng bắt đầu tối. Cô bước về phía bàn trang điểm và lấy chiếc túi xách tay của mẹ cô, cũ mòn, bóng loáng, và một cuốn sách, cuốn sách của thư viện mà cô đã chọn thật cẩn thận cho mẹ, tin là bà sẽ đọc nó.

Rồi cô uống vội một ngụm đầy sâm banh tử chiếc ly thủy tinh trên bàn, thứ mà trước đây chưa bao giờ cô nếm qua, rồi mang cái vẻ bị tổn thương và xa vắng, cô đi xuôi giữa hành lang, cảm giác như những người y tá đang ngã dạt sang hai bên.

Đẩy những cánh cửa kính mở ra những khu vườn ngập tuyết, cô nghĩ nó giống đoạn cuối một cuốn phim. Nhưng không có âm nhạc dâng lên nuốt trửng lấy cô. Thay vào đó là cha cô bước qua những cánh cổng. Ông dựng xe đạp vào tường và bắt đầu lính quýnh chạy băng qua lớp sỏi ướt.

Nguồn: The First Death of Her Life trong The Storyteller: Short Stories from Around the World. Nelson Canada xuất bản 1992.

Trong thê thiết cũi lồng
chàng họa sĩ  vẽ đường bay của chim
bằng đôi mắt kẻ tử tù trong ngục thất
Chim nhẹ cánh bay

Vẽ bầu trời rực sáng trên đầu ngọn cờ
Con vật tưởng phải hy sinh bó gối chịu chết
cuối cùng đã trườn bò qua vực bằng hai đầu gối biết xếp lại của nó
Nó thanh thản tự do

Chàng họa sĩ tiếp tục vẽ cành hồng, mọc từ trong lớp rào kẽm gai
cố lượn mình, lượn chui khỏi lưới mắt cáo
lại cố lách mình bươn khỏi sợi thép gai cuối cùng
Cành hồng vươn mình, chắt chiu hết nhựa bình sinh, nở nụ tự do thơm ngát

Chàng họa sĩ bỗng bật ngồi dậy nửa khuya
tựa lưng mình vào bức tường loang lổ bốc mùi
Cố hết sức bằng đôi mắt đã lạc thần để vẽ một cụm mây ốm nhách
Từ căn phòng tù hãm nầy cụm mây len lỗ châu mai ra ngoài
Hí hửng hít thở, phình to bụng bay lên tầng trời bao la

Và buổi sáng sớm hôm sau
người ta đã bắt gặp chàng họa sĩ tài hoa ấy
chết treo cổ trong xà lim . . .

.

xa chỗ trọ quen thuộc 
đêm thứ nhất lúc màn đêm buông xuống tôi tưởng tượng
cô ngổ ngáo chồm chồm trên người
dù chỉ trong ảo mộng
chưa bao giờ ngừng ý nghĩ chạm vào phần mềm
ấm nhất của cô [xét cho cùng thì đã xảy ra chuyện gì chứ!]

và chúng tôi ôm nhau
thường
lăn trở nhiều vòng [luôn sợ trời sáng lên]
tôi đặt tuyền lời mật ngọt nơi lưỡi cô 
đặt nỗi khao khát đầy ắp nơi ánh mắt cô nhìn 

thực táo bạo tôi còn ngụy tạo được hơi thở mình
lướt cùng khắp thịt da cô
[thứ hơi thở gần như đọt cây xanh trồi
nhú
lúc sớm mai]

ôi
sự tưởng tượng bao giờ cũng vượt ngoài khuôn khổ
không sao kiểm soát
đêm thứ hai đã khiến đột nhiên sợ hãi
cảnh cáo mình nghiêm khắc
ngăn chặn hết sức những ý tưởng táo tợn
nẩy nòi nhưng vô hiệu tôi cứ tưởng tượng
mình đương mút đôi gò má nóng hôi hổi
cùng tấm thân hoạt bát mê hồn của cô

để khi thực sự về lại chỗ trọ quen thuộc
ngày ngày
tôi đi liên tưởng giọng nói cô
lúc nào cũng sẵn sàng lọt thỏm vô vòm họng
khiến cảm thấy vừa hạnh phúc vừa hèn hạ
[đau đớn lắm!]

chỉ còn biết hi vọng
tôi sẽ hoàn toàn thay đổi
. . . chẳng bao lâu nữa . . .

.

Tôi sinh ra đời dưới một ngôi sao xấu (1). Mồ côi cha mẹ từ lúc còn nhỏ, tôi được một người chú họ mang về nuôi dưỡng. Ông chú giao cho tôi mấy con trâu. Cả làng đều gọi tôi là thằng… chăn trâu. Sau này mấy con trâu của chú tôi đạp phải mìn bẫy của mấy ông giải phóng chết hết, tôi chả còn trâu để chăn, buồn tình đi phá làng phá xóm, trộm ổi trộm xoài, người ta bèn gọi tôi là thằng… mất dạy. Khi vào lính, tính ngổ nghịch vẫn còn, bạn bè cùng đơn vị thấy tôi cứ ở mãi trong chuồng cọp làm bằng kẽm gai bèn đua nhau gọi tôi thằng. .. ba gai. Năm bảy mươi lăm mấy ông giải phóng đưa tôi vào tù, gọi tôi là thằng… ngụy. Đến được Mỹ, người ta gọi tôi bằng cái tước vị nghề nghiệp — tạm bợ và nhiều vô kể — của tôi. Thằng… bồi, thằng… cu li, thằng… cắt cỏ, vân vân và vân vân. Có một thời gian ngắn tôi sống chung với một người đàn bà, chả hiểu tôi đã làm gì nên tội mà một hôm cô ấy gọi tôi là thằng … phản bội rồi đuổi tôi ra khỏi nhà. Từ đó, tôi trở thành thằng… ma cà bông.

Rồi một hôm tôi gặp nàng. Nàng trẻ trung, xinh đẹp, ăn mặc hợp thời trang, nói năng dịu dàng. Nàng gọi tôi bằng… anh. Ôi chao là ôi chao (2). Nàng đã gọi tôi bằng anh. Không những vậy, nàng còn bỏ công săn sóc cho tôi nữa. “Anh vào đây gội đầu,” nàng bảo. Tôi theo nàng đi vào phía trong, nằm lên chiếc ghế dài mà phần tựa lưng có thể bật ngửa ra, lại có cả đồ gác chân. Tôi nằm duỗi dài trên đó, đầu lọt thỏm vào cái chậu sứ đựng nước, mắt mở trừng trừng nhìn lên trần nhà. Cả thân hình tôi run như run thần tử thấy long nhan (3) khi những ngón tay nuột nà có những chiếc móng dài sơn đỏ rực rỡ chà xát đầu tóc tôi. Nàng bỗng cất tiếng trách móc tôi một cách âu yếm, “Đã bao lâu rồi anh chưa gội đầu?” Tôi thật tình không nhớ rõ đã mấy ngày rồi mình chưa tắm gội. Tôi chỉ biết đầu tóc mình hiện đang chứa khoảng nửa kí lô hợp chất gồm bụi, đất, và đủ thứ keo xịt tóc.

Gội đầu xong, nàng nâng tôi dậy, dìu tôi ra phía trước. Tôi bước những bước nhẹ tênh, đầu óc lâng lâng như người đi trên mây (4). Chả gì thì đầu tóc tôi cũng đã mất đi một khối lượng không nhỏ bụi và rác (5). Nàng choàng lên người tôi một tấm khăn lớn làm bằng những mảnh vải đỏ tím vàng sặc sỡ. Trông tôi oai vệ như một vị hoàng đế vừa đăng đàn. Tôi hỏi nàng có phải đây là lá cờ của một quốc gia mới thành lập hay không. Nàng chỉ cười, không trả lời. Tôi thích nụ cười rạng rỡ của nàng quá đi nên tôi tiếp tục hỏi nàng những câu hỏi ngu xuẩn khác để nàng có dịp cười mãi. Tôi hỏi nàng về những đồ vật trong tầm mắt tôi: những chiếc lược đủ kiểu, chiếc “tông đơ” nhỏ xíu, chiếc kéo sáng loáng, chiếc máy sấy tóc xinh xắn, chiếc áo dễ thương, mái tóc dài óng ả, chiếc mũi thanh tú, đôi mắt long lanh, cặp môi mọng đỏ, bộ ngực nhỏ xinh đẹp. Ồ không! Tôi không dám hỏi nàng điều đó, tôi chỉ nghĩ như thế thôi, tôi xin thề. Tôi ngồi cứng đơ trên ghế, nhìn nàng đôi chân thon bước những bước ngắn nhún nhẩy, hai cánh tay trần múa lượn chung quanh tôi như đang biểu diễn một vũ điệu của loài công (6). Những vụn tóc đen, tóc bạc, tóc muối tiêu lả tả rụng xuống, và ngắn dần trong tôi những sợi muộn phiền.

Cuối cùng rồi nàng cũng làm xong phần việc của mình. Tôi nhìn tôi trên vách (7), nơi có tấm gương lớn. Trong gương là một gã đàn ông mày râu nhẵn nhụi, áo quần… lôi thôi (8). Nàng cầm một chiếc gương nhỏ đặt vào phía sau gáy tôi rồi hỏi, “Anh xem có được không?” Tôi không buồn nhìn tôi nữa, tôi thì chả có gì để mà nhìn ngắm cả. Tôi thấy nàng trong gương, xinh đẹp, dịu dàng, âu yếm tựa vào chiếc ghế tôi đang ngồi. Tôi tươi cười và nàng cũng tươi cười như trong một bức ảnh… cưới. Tôi muốn nàng mãi đứng đó, mãi tươi cười, mãi tựa vào tôi. Trong đầu tôi bỗng dưng nảy ra một ước muốn kỳ quặc. Tôi mong một cơn băng giá khủng khiếp ập đến, ngay tại đây, ngay vào lúc này, làm đông cứng mọi thứ ở đây, người ngợm, chó mèo, cây cối, xe cộ, âm thanh. Nhưng lạnh bao nhiêu thì mới đủ? Mười độ dưới không? Chưa nhằm gì. Năm mươi độ dưới không? Có thể, nhưng chưa chắc ăn! Một trăm độ dưới không? Phải rồi, cơn lạnh một trăm độ âm sẽ làm đông cứng mấy người khách ở dãy ghế bên kia và những người thợ làm tóc, kể cả cái anh chàng thấp lùn tự nãy giờ vẫn nói oang oang như ở chỗ không người. Tôi lại mong trước đó những bông tuyết trắng nõn, phù phiếm sẽ bay vào, đậu lên áo nàng, biến nó thành chiếc áo cưới lộng lẫy; như vậy, chúng tôi sẽ có một tấm ảnh cưới tuyệt đẹp.

Chẳng có cơn băng giá nào cả. Ngoài kia trời vẫn nắng chang chang, người ta vẫn đi lại rộn rịp, tiếng nhạc xập xình vẫn vọng lại từ cửa hàng âm nhạc bên cạnh, và anh chàng thấp lùn vẫn nói oang oang. Nàng lại hỏi tôi, “Anh thấy thế nào?” “Đẹp lắm. Đẹp tuyệt vời,” tôi trả lời. Tôi chắc cả hai chúng tôi đều cảm thấy thích thú. Tôi chắc nàng nghĩ là tôi khen nàng cắt tóc đẹp. Tôi chắc là nàng không nghĩ tôi khen nàng đẹp. Tôi không chắc. Tôi bước ra khỏi tiệm hớt tóc, chuệnh choạng như người say nắng. Mà có lẽ tôi say nắng thật. Trời đang nắng chói chang, và trong tôi cũng… bừng nắng hạ (9).

Sau lần ấy, tháng tháng tôi lại đến tìm nàng. Đúng vậy, tháng tháng. Bởi vì tôi chỉ cắt tóc mỗi tháng một lần. Cái ngân khoản chật hẹp mà tôi có được hàng tháng không cho phép tôi hoang phí hơn. Trước khi đến gặp nàng, tôi cẩn thận vuốt thẳng những tờ giấy bạc nhàu nát tôi kiếm được bằng những công việc cũng… nhàu nát không kém. Lúc trả tiền ở quầy, tôi luôn luôn kèm theo một món tiền “típ” nhỏ xíu (bữa ăn trưa hoặc gói thuốc lá hàng ngày của tôi đấy nàng ạ), sung sướng và cảm động khi nàng mỉm cười dịu dàng cám ơn tôi.

Và cứ thế giòng đời trôi lặng lẽ (10). Tôi bây giờ đã trở thành khách quen của nàng. Tôi biết cả tên nàng, Châu. Tên nàng tiên của tôi chỉ có mỗi chữ Châu cụt lủn vậy thôi sao? Tôi tưởng tượng ra đủ thứ tên có kèm “Châu” trong đó để gọi nàng. Châu Á, Châu Âu, Châu Mỹ… La Tinh, Châu… Đốc? Tầm bậy! Hỏa Châu, Trân Châu, Bảo Châu, Ngọc Châu? Cải lương! Minh Châu? Phải rồi, Minh Châu. Hạt dạ minh châu tỏa ra những tia sáng rực rỡ, lấp lánh soi đời tôi u ẩn.

Tôi còn biết được một số chi tiết về nàng. Nàng đến Mỹ từ một hòn đảo ở vùng cực Nam nước Việt, đảo Phú Quốc. Phú Quốc, nơi sản xuất loại nước mắm nhĩ độc đáo, chỉ cần nếm vào một chút đã muốn quên hết tên tuổi, nơi có những vườn tiêu xanh mướt làm tôi nhớ đến món cua lột xào tiêu xanh ngon đến nghẹn… ngào tôi đã có lần thưởng thức. Những hạt tiêu tròn trĩnh, xanh mướt, thơm tho và Minh Châu mảnh mai, trắng trẻo, thơm tho. Tôi những muốn làm con cua lột để được… xào chung với nàng, nhưng chắc không xong! Tôi chỉ là con cua đá sần sùi suốt ngày lẩn trốn trong hang hốc, đưa ra những càng những ngoe lởm chởm. Hay giỏi lắm tôi cũng chỉ làm được con dã tràng. Con dã tràng tôi kềnh càng thô kệch cũng học đòi xây hư tình trên cát.

Nàng chưa lập gia đình. Tôi vái van cầu nguyện Trời, Phật, Chúa, Satan, và tất cả các đấng toàn năng khác mà tôi có thể nghĩ ra đừng cho nàng đi… lấy chồng. Nếu nàng lấy chồng, nàng sẽ lấy bác sĩ, nha sĩ, nhạc sĩ, ca sĩ, văn sĩ, thi sĩ, … nhân sĩ. Hoặc nàng sẽ lấy kỹ sư, giáo sư, võ sư, vũ sư, … thiền sư. Hoặc nàng sẽ lấy chủ hãng, chủ tiệm, chủ nhiệm, chủ bút, … chủ tịch. Nghĩa là nàng sẽ không bao giờ lấy tôi. Tại sao nàng phải lấy tôi? Ngày thành hôn của nàng sẽ là ngày buồn thảm nhất đời tôi bởi vì những tia sáng rực rỡ của hạt dạ minh châu sẽ không bao giờ còn chiếu rọi đến tôi, và rồi chỉ còn lại trong tôi đêm dài một đời (11).

Tôi mải lo sợ, mải nguyện cầu. Cứ thế, mỗi tháng tôi có ba mươi phút hạnh phúc và ba mươi ngày lo âu. Nhưng tôi cũng đã mãn nguyện lắm rồi. Nếu tôi không lạc loài đến chốn này vào một ngày nắng trong, có lẽ sẽ chẳng bao giờ tôi gặp được nàng. Sẽ chẳng bao giờ còn nhớ đến món cua lột xào tiêu xanh. Sẽ chẳng bao giờ nếm được mùi hạnh phúc âm thầm. Và sẽ chẳng bao giờ dám mơ làm con dã tràng xấu xí. Cho nên, tôi cũng đã mãn nguyện lắm rồi. Who could ask for anything more? (12)

Tháng Tư 1995

________________________________________

Ghi chú

1. Vũ Trọng Phụng, Giông Tố, Tiểu thuyết

2. Phạm thị Hoài, Chín Bỏ Làm Mười, Truyện ngắn

3. Hàn Mạc Tử, Đêm Xuân Cầu Nguyện, Thơ

4. Nguyễn Xuân Hoàng, Người Đi Trên Mây, Tiểu thuyết

5. Nguyễn Xuân Hoàng, Bụi và Rác, Tiểu thuyết

6. Trần Diệu Hằng, Vũ Điệu của Loài Công, Truyện ngắn

7. Túy Hồng, Tôi Nhìn Tôi Trên Vách, Tiểu thuyết

8. Tập Kiều

9. Tố Hữu,Từ Ấy, Thơ

10. Nguyễn Bính, Ông Lái Đò, Thơ

11. Lê Tất Điều, Đêm Dài Một Đời, Tiểu thuyết

12. Toyota Corp., TV com­mercial