Mẹ là thân nữ nhận hưởng mà thật sự chỉ là nhận chịu những vui thỏa của người nam để hoài thai và thoát sinh con cuộc đời cùng số phận … chỉ cầu mong đời sau lên khỏi đời trước- cái mặt phẳng tưởng là bệ phóng mà kỳ thực chỉ là nền địa ngục nối truyền không dứt … nếu không chuyển niệm được chân tính của mẹ.

Cây trăm năm đã hiếm, cây chết trong rừng trăm năm mà vẫn còn ghi lại dấu vết màu thời gian càng hiếm biết bao! Bạn có thấy thân gỗ mục ấy có nói gì đâu, nhưng những bài học từ những thân gỗ im lìm ấy đã nói với bạn biết bao điều !

Nhưng tấm lưới lại có một kẽ hở không ngờ: ĐỨA CON. Đứa con chính là kẽ hở của tình mẹ … nó chính là … đòi hỏi sống động không ngừng về tình mẹ. Tấm lưới mẹ có quăng ra cùng khắp bầu trời, khả năng “con xa mẹ” đã tiềm ẩn nơi đôi chân vừa thành hình trong lòng mẹ.

“Đại bác đêm đêm dội về thành phố, người phu quét đường dừng chổi lắng nghe.” Ca từ kia là đời sống thật của người dân Hội An một thời, là một tuổi thơ dữ dội của chính tôi, của … những người chưa đủ lớn để tham gia chiến tranh nhưng đã trải qua những ngày đội bom đạn đi học.

Năm 1975, tôi 16 tuổi. Ngày miền Nam sụp đổ rơi đúng vào ngày sinh nhật của tôi. Trong góc tối của căn phòng ngủ, ba tôi ngồi như pho tượng, mắt nổi gân đỏ, uất ức và đau đớn. Mẹ tôi kéo nhẹ tay tôi, thì thầm bảo để cho ba tôi yên. Hai mẹ con lang thang ra đầu ngõ…

Sắc đẹp là vũ khí, và như một vũ khí sắc bén ….[khi có] một vụ trao đổi tình dục không có sự thỏa thuận của người phụ nữ, người đàn ông, dù hiểu lầm hay cố ý, có thể dùng sự mập mờ ấy bào chữa cho hành động của mình. Đàn ông, vẫn tin là tất cả phụ nữ mang sắc đẹp làm mồi nhử họ ….

Bề ngoài ngôn ngữ mang đầy chất phồn thực, lớp lớp những khoái cảm của tính dục là “những khắc khoải, thao thức về thân phận, khát vọng làm người của một con người” như Âu thị Phục An đã từng tâm sự.

Các nhân vật của Chinh Ba vừa là người mà không phải người, vừa là bóng ma mang khuôn mặt quỷ nhưng lại là con người thật đang hiện hữu giữa mộ huyệt sâu, không rõ tự bao giờ và tại sao phải như vậy, không tên không tuổi, vật vờ …

Hành trang của một nhà văn lưu vong, bất cứ ở đâu, lúc nào cũng lỉnh kỉnh vấn đề …. Với tôi, nỗi niềm của ông ta “hương xa” hay “toàn cầu tính” không phải là vấn đề hàng đầu, mà là khả năng truyền đạt bằng phuơng tiện dịch thuật.

Trong vai trò vừa là người sáng tạo vừa là người dịch thuật, tôi có nhiều lợi điểm. Tôi hiểu rõ những gì tôi viết. Tôi không nhất thiết bám sát văn bản gốc. Tôi tự cho mình cái quyền sinh sát, mà không ngại ai trách cứ. Ví như người thợ may sửa lại tấm áo cho những đứa con tinh thần ra đời nơi đất khách…

Khi chiếc ghe đưa chúng tôi trở lại Ghat thiêu người, khoảng mười giờ tối, xác người đàn bà quấn vải trắng không còn nằm trên bờ sông nữa. Bà có thể vừa hay đang được hỏa thiêu. Giàn hỏa là một lò lửa thấp chất đầy những thanh củi lớn, khi đó đang bốc lửa đỏ rực.

Không hiểu cớ sao nền văn minh huy hoàng đã một thời gieo ảnh hưởng toàn cõi Nam Á và Đông Nam Á, chợt dừng lại ở biên cương Đại Việt? Đoàn quân viễn chinh trang bị vũ khí tâm linh Ấn-độ giáo, Hồi giáo, Phật giáo cùng văn hoá ẩm thực cà-ri từ đại lục Ấn tràn qua Tích-lan, Miến-điện, Xiêm-la, Mã-lai-á, Chiêm thành, Ai-lao, lại không xâm nhập vào lãnh thổ Việt?

Ấn-độ là thánh địa cho muông thú. Rất nhiều giống thú được dân Ấn thánh hoá: Thần Hanuman là hoá thân khỉ, thần Ganesha là voi (thường đồng hành với chuột), và bò, hổ, rắn, chim công, lạc đà … Mỗi loài … được coi như linh thú thân cận với một vị thánh trong Ấn-độ giáo.

Trước năm 1979 Quốc Hội Hoa Kỳ không hề có đường lối rõ rệt của đảng phái về vấn đề phá thai. Theo Greg Adams, một nhà khoa học chính trị, cho tới những năm cuối thập niên 80, người của phe Cộng Hòa thường ủng hộ phá thai nhiều hơn phe Dân chủ.

Nếu một trứng thụ tinh có quyền hợp hiến thì phụ nữ không thể có quyền bình đẳng với đàn ông. Tuy nhiên đây lại chính là điều mà không ai muốn nói tới, vì nó phức tạp, và vì nó chứng tỏ là người ta dễ dàng sử dụng vấn đề cho mục tiêu chính trị.

Trên tàu việc đầu tiên chúng tôi làm – trước khi quyết định xem mình sẽ thích ai hoặc không ưa ai, trước khi nói với nhau mình từ đảo nào tới, và vì sao mình phải ra đi, ngay cả trước khi hỏi tên nhau – là so sánh những bức hình chụp chồng của chúng tôi.

Chúng tôi đến Accra lúc ở đó đang bừng lên không khí chống Mỹ với biểu tình hàng ngày trước toà đại sứ Hoa Kỳ. Từ vài năm qua, sau khi Trung úy Jerry Rawlings lên nắm quyền lãnh đạo bằng đảo chính, tình hình chính trị trở nên bất ổn với nghi ngờ có người Mỹ nhúng tay.

Vành tai đứt Van Gogh bay vi vút

cánh diều chọn màu trời lý tưởng cho em ….

Theo tự điển, chữ rồng cái (dragon lady) có hai nghĩa: (1) Một phụ nữ mạnh mẽ, hống hách, ngang ngược; (2) Một phụ nữ nguy hiểm và quyến rũ (“femme fatale”). Theo ngôn ngữ thông dụng, “dragon lady” là những phụ nữ Á Đông có cá tính mạnh, dựa vào chồng con để tham gia quốc sự.

Lang thang trong Quảng Trường Thiên An Môn, tôi cảm giác như đi vào một quá khứ thụt lùi nhanh chóng. Có lẽ cũng vì mùi than cháy nồng trong không khí Bắc Kinh, một thứ mùi mà cho tới ngày nay tôi vẫn kết hợp với thứ Chủ Nghĩa Cộng Sản mà tôi nhớ được từ chuyến thăm viếng Tiệp Khắc thuở ấu thơ.

Chúng ta có thể “đi” nhờ vào con mắt và cái nhìn người khác , như qua phim ảnh, tài liệu, tra khảo…, nhưng cái “đi” và nhìn của mỗi người mới thật sự mang thêm cho chính mình những cảm xúc, suy nghĩ cùng kinh nghiệm sống. Chúng có những giá trị riêng, khó có thể thay thế bằng sách vở.

Sông Nho Quế
Chợ Đông Văn
Phố cổ Đông Văn

Chúng tôi đi về hướng chỉ tay của tượng Chúa đến khi chạm bờ biển rộng. Ở đó mỗi ngày mặt trời cắm lên mặt nước. Bãi cát trải dài những bố cục nhô nhấp tròn và những người đàn ông miệng dính đầy muối mặn.

trong khi những người làm thơ, những người bạn tôi yêu từ xa
nói về chính trị và những cuộc thảo luận nảy lửa về thơ
thì tôi ca hát nhảy múa và nói về tình yêu

Khái niệm rộng, hẹp, xa, gần, hàm chứa trong tựa đề Oku của Basho cũng có thể áp dụng cho hành trình dịch thuật. Các đôc giả thấm nhuần văn chương Đông Phương có lẽ sẽ cảm thấy gần gũi khi đọc thơ Basho. Ngược lại, các độc giả … như người dịch, vì lớn lên ở ngoài nước – sẽ ngạc nhiên và thích thú khi tìm thấy trong Basho nét sáng tạo rất hiện đại.

Chỉ lâu lâu, khi tiếng súng săn vịt trời vọng lên đâu đó chung quanh, hay một cuộc tranh chấp nào đấy diễn ra trong bầy chim, vài con hạc, hay nhiều hơn thế, vụt bay lên, vẽ thành một đường cong lảo đảo, rồi dần dần thành một chữ v chao lượn.