Năm 1975, tôi 16 tuổi. Ngày miền Nam sụp đổ rơi đúng vào ngày sinh nhật của tôi. Trong góc tối của căn phòng ngủ, ba tôi ngồi như pho tượng, mắt nổi gân đỏ, uất ức và đau đớn. Mẹ tôi kéo nhẹ tay tôi, thì thầm bảo để cho ba tôi yên. Hai mẹ con lang thang ra đầu ngõ…

[Trong] một truyện ngắn của Lê Văn Thiện trên tạp chí Bách Khoa trước 75, có tựa “Xuất ngoại bằng trực thăng võ trang” có đoạn viết đại ý: Không biết quốc vương Shihanouk có ngồi ỉa như tụi mình?… Sao cứ bắt ra trận đánh nhau hoài? Muốn tranh bá đồ vương thì lãnh tụ hai bên chọn bãi đất đẹp, hai người tha hồ quần thảo, kẻ thắng thì được, ai thua thì mất hết. Sao lại bắt dân đen phải hứng chịu?

Thuận như một con thú say mồi. Một tên lính lê dương. Toàn bộ bản năng của anh ta bộc lộ. Nó hữu hiệu, tràn trề, tự nhiên. Luôn luôn là một cuộc hiếp dâm không hơn không kém. Mọi nơi. Đâu cũng có thể là chỗ của Thuận. Giường. Bàn. Ghế. Trên sàn nhà. Trong phòng tắm. Ngoài sân sau. Khi đang làm bếp. Khi rửa chén. Khuya, sáng, trưa, chiều, tối.

30. 4, với chúng ta, dù mừng vui hay đau đớn, thì đó cuối cùng vẫn là một kết thúc. Nhưng nghĩ cho cùng, có nỗi mừng vui nào trong kiếp người Việt ở cái thời hiện đại này trọn vẹn là mừng vui không nhỉ? Khi nỗi mừng này lại hàm chứa nỗi đau kia, ràng rịt lấy nhau, dù thù hận thế nào cũng vẫn cứ bị trói vào với nhau trong một phần số lịch sử chung.

Một chiếc tủ được đóng bằng thùng đạn pháo binh, trên để những tạp chí. Ðó cũng là bàn viết. Ðó là gia tài của một cây bút trẻ. Làm sao những người độc giả của tôi hiểu được, để đổi lấy những trang giấy đầy bom đạn, sôi sục căm hờn, lờn vờn cõi tử, nóng hổi tiếng gào rú, tiếng nổ, là tác giả của chúng đã phải đổi lại bằng chính sinh mạng của mình…

Tuy nhiên, sự phản bội không chỉ giới hạn trong việc buôn bán phụ nữ và trẻ em nay đã thành nạn dịch. Thật ra, nó đã trở thành câu chuyện của chính Việt Nam …. [C]huyện bị lừa phỉnh, bị phản bội, vẫn tiếp tục đóng khung lịch sử đất nước Việt Nam.

Họ, những người chiến bại cùng giòng máu ấy, sau khi, “tiếng ồn ào của những cuộc xung sát đã im bặt” (cách nói của Bảo Ninh), tiếp tục hứng chịu khổ nạn: khổ nạn hòa bình. Người lành lặn thoát chết thì đi ở tù, người tàn tật thì, cho đến bây giờ, 35 năm sau, vẫn còn là những công dân … không-có-hạng trên đất nước của mình!

I’ll give you twenty endless years
Twenty years seven thousand nights of artillery
Seven thousand nights of artillery lulling you to sleep
Are you sleeping yet or are you still awake

Trong giấc mơ một bạn gái tôi chia sẻ, chị nè, một buổi sáng nào thức dậy, cờ vàng rợp trời, tôi cà rỡn và sởn tóc gáy, vậy cờ đỏ bỏ cho ai, chị bạn nổi giận, bao nhiêu máu xương mỗi người đã đổ xuống, tôi và chị còn chưa hết giận hờn nhau sao? Cũng hay, nếu loài người tự cho mình vốn cao cấp hơn nên ký ức biết thù dai hơn loài thú?

Sau một thời gian, nhiều người không thể nào thoát được tình trạng nghiện-chiến-tranh này và theo đuổi nó như tự đi tìm cái chết. Ngay cả khi họ về với đời sống dân sự họ vẫn không thể nào trở lại cuộc sống bình thường. Họ bị ám ảnh bị mê hoặc bởi cơn nghiện. Chiến tranh đã mang cho họ cảm giác hối hả thúc giục cũng như lẽ sống của cuộc đời.