Tôi xem phim Sleeping Beauty (2011), của nữ đạo diễn Úc Julia Leigh, thấy 4 lão già, từng gã một, vày vò em. Có kẻ nhìn như một giáo sư đại học, có kẻ nhìn như một nghệ sĩ lớn tóc búi, có ông như đại gia bắp thịt chắc, một gã như một cán bộ trung ương da nhão.

Mười năm trước, ít người tưởng tượng vào cuối thập niên này, người ra sẽ đọc tiểu thuyết trên điện thoại di động.
Nhà văn Nicholas Carr tự nghĩ mình suốt đời là một độc giả nghiêm túc, nhưng trong một bài viết trong tờ The Atlantic…

Khi Trần Thiện Đạo để bốn, năm tháng sau mới đưa ra quan điểm của mình, lại cho đăng tải nó trên một tạp chí in-trên-giấy, những độc giả đọc bài viết của ông sẽ không có được những cơ hội thuận tiện mà tôi đã vừa trình bày.
Thật sự, sự chọn lựa nào cũng thể hiện nơi nó một phong cách, một thái độ, hoặc một lối ứng xử đặc thù, xét từ một giác độ nào đó.

Chỉ sống ngây thơ cái sống hay chỉ đái hồn nhiên cái đái, ta còn gì để hạnh ngộ hay biệt ly, ta còn chi để quên và nhớ. Có thể nói, Sơn đã cưỡng bức cái “Gate, gate, paragate, parasamgate, bodhi svaha” (Chảy đi, chảy đi, chảy trôi đi, chảy trôi tất cả đi…) trong Bát nhã Tâm Kinh thành ‘đái đi em, đái nữa đi em, em chưa đái mà hồn ta đã ướt.’

Trong cái nhìn của kẻ đi chinh phục thì kẻ ngoan cố giữ bản tính, bản chất, bản sắc của mình là ngu ngốc, khó bảo, không vâng lời. Trong cái nhìn của kẻ tự vệ không muốn bị đồng hoá thì ngoan cường mới là khôn ngoan… mới là giá trị phải phát huy để sống còn và không bị tha hoá, mất chất.

Biết thế, các nhà nước toàn trị trị dân bằng chữ. Họ bắt người dân xài một số chữ và cấm xài một số chữ khác. Ở Trung Quốc, theo tin cho biết, người ta không thể google hai chữ “dân chủ” hay “nhân quyền.” Và nhất là ba chữ “Thiên An Môn.”

Lắm lúc, thêm một chữ thì chia lìa, bớt một chữ mà đoàn tụ.

Con gái tỉnh thành có nhan sắc, không túng thiếu vẫn tự bán mình, gạt gẫm đàn ông để có thêm tiền. Con gái quê, nhà nghèo, thất học bị lợi dụng, bị bán buôn như nô lệ. Con gái có cơ hội được học hành tới nơi tới chốn thì ích kỷ và bàng quan trước những tệ nạn xã hội, đất nước. Cứ như thế này mãi, đất nước Việt Nam sẽ đi về đâu?

Anh và các bạn đồng nghiệp cũng tổ chức hội thảo để bàn chuyện rộng lớn hơn trên thế giới. Phải tìm cách ngăn chận việc tùng xẻo mòng đốc của phụ nữ, chấm dứt chuyện bạt tai và đá đít vợ, không cho phép trói vợ bắt nằm ngoài đường, cấm tiệt chuyện đốt vợ mới cưới nếu không nộp đủ tiền hồi môn.

Nếu ngày xưa chúng ta phải tốn quá nhiều thời gian để tìm kiếm dữ liệu, thì giờ đây chúng ta lại phải tốn nhiều thời gian hơn thế nữa để tiêu hóa cả núi thông tin cho mỗi một vấn đề. Chiếc máy tính ra đời vừa góp phần vào sự bùng nổ thông tin, vừa như một công cụ để giúp con người xử lý vấn nạn này.

Trở lại với câu hỏi đầy tính thách thức của Virginia Woolf trong cuốn “Căn phòng riêng.” Woolf xem Shakespeare (và ở mức độ nào đó, Jane Austen) là đỉnh cao của nghệ thuật sáng tạo bằng chữ nghĩa. Theo bà, muốn như thế, đòi hỏi nơi người viết một tinh thần vô ngã như vị thánh.

Tôn giáo ngày càng đánh mất cái thẩm quyền kinh nghiệm về cận tử cũng như thấu thị về cảnh giới bên kia cõi chết của mình ngay khi nó nắm trong tay lưỡi gươm quyền lực, nhất là các tôn giáo có tổ chức như Do thái, Kitô giáo…

Chia tay nhau lũ người lận đận
Nhìn nhau buồn chẳng nói năng chi
Cùng một kiếp thương vay khóc mướn
Được thua gì rồi cũng phải đi
Cuộc thế trăm năm là vậy đó

Chu Vương Miện là một trong những người còn làm thơ văn trên đất khách, còn làm kiếp tằm ép xác nhả tơ vì con chữ quê nhà; anh là người giữ lửa đáng trân trọng. Có nhiều thi sĩ nổi tiếng thời trẻ, lớn lên họ im tiếng? Có lẽ họ đã thỏa nguyện. CVM ở tuổi 68 vẫn lặng lẽ chống chỏi với cơn đau trần thế một cách dũng cảm để viết và viết…

“Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời…”, mỗi lần nghe câu hát ấy là mỗi lần tôi lại phân vân tự hỏi, “Những ‘kẻ lạ mặt trong ngôn ngữ’ ấy có phải là ‘tiếng nước tôi’ (và những đứa cháu của tôi có phải ‘yêu’ chúng ‘từ khi mới ra đời’)?”

Vật Bảo Quốc Hộ Dân là gì? Trong TNS, đó là Nõn – Nường đặt ngược phép tự nhiên (âm-duơng), cái do tay phù thủy người Tàu tên Cao Biền trấn yểm để tiêu diệt sinh khí dân Đại Việt, và những kẻ đi tìm phải phá được thì mới hồi phục sinh khí cho dân tộc này. Thưa ông, ông nhắc một vấn đề sinh tử trong lịch sử, bởi cái thế địa-chính trị, và hẳn có ý vạch rõ một nguy cơ

Cho nên, bằng cách nào đó, những người có “liên đới trách nhiệm”, hoặc “liên lụy” tên tuổi với bài viết của Trịnh Cung, cá nhân tôi nghĩ họ cũng cần nói một điều gì đó. Bởi khi tất cả, hay từng “sự kiện” và “vấn đề” trong bài viết của Trịnh Cung được “đối chấp”, “làm rõ”… thì sử liệu về cuộc đời nghệ thuật của TCS sẽ thêm một vài tiểu mục đáng lưu ý và cần nghiên cứu kĩ càng hơn.