Carnets, sổ tay, theo định nghĩa, là một cuốn sổ, giống như một giấy thông hành, một hộ chiếu, một thứ giấy tờ chính thức cho phép bạn đi lại, đặc biệt cho phép bạn vượt qua các biên giới quốc gia. Với Carnets, Camus đã đưa ra những ghi nhận về mọi sự của cuộc đời, những cái nhìn xuyên quốc gia, để nhìn vào trái tim sự sống.

Nếu ai bị bệnh “nhớ cỏ”, đã từng chẳng thể quên “Cỏ non xanh tận chân trời”, thậm chí hoài cổ đến tận “Độ đầu xuân thảo lục như yên” …. Thế nhưng, cỏ từ Nguyễn Du đến Mai Văn Phấn đã rối bời suốt hai trăm năm ….

Nỗi lòng ưu uất của Đặng Kim Côn… dàn trải bằng chất liệu ngôn ngữ đa cảm… dẫn người đọc lần theo những cảm xúc chân thật có phần bỡn cợt “Ta muốn nhảy xuống hồ tự tử / Nhưng hồ nhỏ quá e hồ đau.”

Văn chương theo đất nước rẽ vào những nhánh sông đổi mới, tuy chưa ra biển lớn …. Giòng nước buồn thiu hoa bắp lay từng là thân phận của “Đây thôn Vĩ dạ”, ngày nay, đã được giảng dạy trong chương trình trung học phổ thông.

Nhìn chung, sách dịch hôm nay ở quốc nội không quá bê bối, nghĩa là từ đọc được đến hay đến đáng khen, chí ít là vì đã cό bản dịch Cervantes, Proust, Simon, Faulkner… những tác phẩm nhiều trang, nặng ký không dễ dịch. Nhưng tiếc thay, các bản dịch cuốn nào cũng như cuốn nào…

Theo Đỗ Lai Thúy, phê bình văn học Việt Nam, cũng như sáng tác văn chương, thường chậm hơn thế giới …. Nó phải đi trên chuyến tàu tốc hành để đuổi bắt thế giới. Các phương pháp phê bình, vì thế, không tuần tự nối tiếp, mà gối tiếp nhau … như những đợt sóng, cái trước chưa qua thì cái sau đã xô tới … tạo ra sự không thuần nhất.

Đọc thơ Nguyễn Đức Sơn, có lúc tôi như thấy hai thế cực Đông/Tây của mình được phối hợp. Đó cũng là một hạnh phúc không nhỏ cho những con người trong thế hệ “bị xẻ đôi” của chúng tôi.

Theo nhà phê bình Đỗ Lai Thúy, “Liệu có phải đặc trưng riêng của Hoàng Ngọc Hiến là chủ nghĩa độc đáo? Hay lỳ lợm? Có lẽ người làm phê bình ở Việt Nam ít nhiều cũng buộc phải lỳ lợm? … Chính sự chống lại lược thuật một cách hệ thống, chống lại lối tư duy kinh viện con tằm ăn lá dâu rồi nhả ra tơ… này tạo ra sự độc đáo [của] Hoàng Ngọc Hiến …

Hoài Ziang Duy viết cứ như là chuyện thật trong đời ông, người đọc thấy được những xung đột trong nội tâm của nhân vật. Khi đã quen với cách viết của tác giả, độc giả dễ quí mến những ưu tư trăn trở của các nhân vật trong truyện của ông, vì họ là những mẫu người có thật…

[Trần Vũ] rất thích quan niệm sáng tác “vũ trụ song trùng với thời gian song hành” của Cortázar ― có nghĩa là tất cả diễn ra song song trong cùng một thời điểm: tuy một mà hai và tuy hai mà một. Nếu Cortázar thực hiện quan niệm này trong truyện ngắn Đêm ngửa mặt, Trần Vũ áp dụng trong Ngôi nhà sau lưng Văn Miếu và Mùa Mưa Gai Sắc ….

Cá nhân tôi, khi đã rời ra khỏi Làn da Kim Khánh hãy còn mênh mang cảnh … hai thiếu nữ Việt vẫn còn bị phân ly với thao thức của họ: “Phút biệt ly, chúng tôi trao những ngón tay vội vã. Trong thâm tâm tôi biết, Khánh hiểu sự im lặng nội tâm của đất này, nàng hiểu sự im lặng miệt mài của những con người đã mất quyền nơi đây.”

Lou về lại nhà vào khoảng 11 giờ sáng (2-11), nhưng với vẻ mặt tái xạm…. Anh nói: “Bọn chó đẻ khốn nạn, chúng giết Diệm rồi; chúng hạ sát Diệm và Nhu.” Anh ta nộ xung thiên…. Họ đã ôn hòa đầu hàng, rồi bị giết trong chiếc xe bọc sắt được phái đến chở họ…. Conein đã từ chối nhìn các xác chết, anh không muốn làm nhân chứng.

Theo hồi ký của Rufus Phillips, Conein là người đã có vai trò quan trọng trong biến cố làm thay đổi cả cục diện lịch sử Việt Nam. Nhưng từ mấy chục năm nay, mỗi năm vào dịp kỷ niệm đầu tháng 11, Conein thường ẩn hiện trong các bài viết như ma chơi, không rõ ràng đầy đủ.

Tác-phẩm của Thảo Trường đã phiền hà không ít giới trí thức và lãnh đạo nhất là những người điều khiển guồng máy chiến-tranh và đồng thời đối với giới văn-nghệ sĩ, ông cũng đã không cùng một chiếu …. [Văn của ông] là của những con người không lối thoát, không tin chiến thắng của vũ khí, luôn đi tìm chân-lý, những tín hiệu mới cho cuộc đời và phận người!

Các nhân vật nói năng một cách hết sức phi lý bởi vì họ chẳng ý thức được mình nói gì, một đời sống tình thần rỗng tuếch, nhạt nhẽo, tê liệt mọi năng lực cảm xúc và nhận thức được biểu hiện qua những lời lẽ hoàn toàn vô nghĩa, vô cảm khi họ nói về mình cũng như những người khác. Con người dường như bị mù…

Sống trong xã hội Cộng Sản rồi, chúng ta sẽ “ngộ” ra ngay cái cảnh… thay trắng đổi đen trở thành chuyện bình thường, thậm chí trở thành chân lý. Từ “bốn chân tốt hai chân xấu” đi đến “bốn chân tốt, hai chân tốt hơn” dường như không có gì khác nhau trong một xã hội toàn trị …

Kafka về mặt văn học chịu ảnh hưởng lớn nhất là từ Flaubert. Flaubert, ghê tởm những thước văn mỹ miều, có lẽ sẽ ngợi ca thái độ của Kafka đối với công cụ của mình. Kafka thích lấy ngôn từ của mình từ ngôn ngữ của luật và khoa học, ban cho chúng một sự chính xác đến châm biếm, không có sự xâm phạm của cảm xúc riêng tư của tác giả ….

Đọc xong cuốn “Hương vị ngày xưa” của tác giả Nam Sơn Trần Văn Chi, tôi mới nghiệm ra một điều là viết về nhà quê coi đơn giản vậy mà rất khó viết vì nó đòi hỏi cái chất liệu thật nhiều hơn là hư cấu, nó cần cái vốn trải nghiệm của chính tác giả ….

Chia ra một loại tứ thiên vê tạo hình, một loại tứ thiên về dòng suy nghĩ liên tưởng cũng là cách phân biệt giản đơn cho tiện trình bày. Thông thường các nhà thơ thường thể hiện một tứ lớn bằng cách sử dụng xen kẽ các biện pháp tạo hình và biện pháp biểu hiện nên khó có sự phân chia rạch ròi.

Văn chương phải gió thời nào cũng có. Cảnh hoan lạc trong phòng the mang phong vị khác khi không còn ở nơi kín cổng cao tường. Người thiếu nữ nạn nhân có vẻ không trách cứ, không oán hờn cái thằng mắc dịch. Theo pháp y học, bạo hành cưỡng dâm không thể xảy ra nếu nạn nhân nhất định quyết liệt chống cự…

Phong kiều dạ bạc của Trương Kế đã tạo thành giai thoại văn học, Đề tích sở kiến xứ của Thôi Hộ đã cung cấp điển tích cho văn chương. Nếu phải viết “luận đề” về những bài thơ thuộc tầm cỡ như vậy, quả không quá khó.
Nhưng nếu đem Trên vỉa hè Sài gòn ra bình giữa chốn công cộng, trong một câu lạc bộ…

Một sáng tác thơ đặc sắc đến rùng mình! Đọc bài trên phongdiep.net, tôi cũng bị “ám ảnh” theo người bình, và thấy nó ánh lên một thứ “thi pháp” khác lạ. Khác lạ, không chỉ với thơ phương Đông (điều quá rõ!) mà có lẽ cả trong thơ phương Tây.

Thằng lưu manh cố lột cái quần của con điếm đứng đường khách, thằng đàn ông què giò uốn bẻ chân tay đứa cơn sơ sinh cho thành dị dạng để tạo một “cục vàng” trong nghề ăn mày, tay cán bộ cách mạng nhiệt tình không chịu nổi một bà già còm cõi thờ tâm hình đứa con trai con là lính nguỵ đã chết từ lâu… trở thành cơn vật vã với thực tế và chữ nghĩa của Long ….

” Ngày mai trong đám xuân xanh ấy… có kẻ lấy chồng, theo chồng – sẽ không còn sự vô tư, nhàn nhã mà đi dạo mùa xuân như thế nữa! Ý nói: “bỏ cuộc chơi”/- Nhưng câu thơ chưa hẳn đã phải là nuối tiếc cho cô thôn nữ kia, mà chính trong lòng thi nhân đang nuối cảm? Bộc lộ một tâm trạng bâng khuâng, hiu hắt, có phần xa xót [cho chính mình.]

Một người đọc có ý thức và có sự cẩn trọng có lẽ cũng nên chú ý đến những cái vắng mặt khá hiển nhiên trong một văn bản văn học, để thử lý giải những sự vắng mặt đó, trước khi lên tiếng phản đối hay đưa ra phán quyết của mình. Đúng như Macherey đã nói: một tác phẩm không bao giờ thổ lộ được hết tất cả những gì tác giả muốn nói ….

Điều ray rứt của người lính trong chiến tranh biên giới Việt-Trung 1979, là sợ bị xã hội lãng quên. Đó là một cuộc chiến “tế nhị” mà cả hai nước đều không muốn nhắc đến. Chính vì vậy khi đọc báo thấy tin “mối quan hệ giữa hai nước Trung Quốc và Việt nam đã bắt đầu bình thường hóa,” hồn ma Hoa Trung Quang khóc than trong nấm mồ. “Tiếng khóc rất dễ lây lan, nhiều chiến sĩ cũng bật lên khóc nức nở” …