Khi Kim Lan giới thiệu Mai Lan, tôi đã rất ngạc nhiên khi nghe nói cô bé này sinh ra và lớn lên tại nước Đức mà từ cách chào hỏi đến khi trò chuyện với tôi, cháu luôn sử dụng tiếng Việt đặc sệt giọng Huế rất thuần thục để trả lời.

Nhưng Nguyễn Man Nhiên là một gã lãng du, nên tập thơ không chỉ là gió và đêm. Còn bao nhiêu điều kì thú mời gọi. Cả sự bí ẩn của đêm, cái man dại phóng túng trớ trêu của gió,… và cả những gì khuất lấp phía bên kia đêm, phía bên kia gió nữa.

16 bài thơ bằng năm ký tự ngôn ngữ được trân trọng trình bày xen lẫn với những thư pháp năm ký tự ngôn ngữ. Mỗi một trang trong tập thơ, dù ở ngôn ngữ nào, cũng cho thấy sự nâng niu của những người thực hiện nó. Từ điều này cho tôi ý nghĩ là Lê Anh Hoài cố tình cho người đọc…

Tự do… được cấu tạo bởi xã hội để kháng cự và diệt trừ mọi hoàn cảnh nô lệ… cùng lúc, theo Octavio Paz, mục đích của mọi sinh hoạt nghệ thuật không phải là tác phẩm mà chính là tự do. Chất vấn, thương lượng, là cách biến đổi… cát bụi thành lá thường xuân.

Sultan (Shah Rais ngoài đời thật) là người có học, nhưng cách xử sự của ông chẳng khác kẻ thất học là mấy. Trước nhất các đứa con ông không được đi học tới nơi tớí chốn. Sultan coi việc doanh thương của tiệm sách như mục đích của đời ông, do đó rất khắc nghiệt với nhân viên khi họ làm ông bị tổn hại ở phần thương mại.

Bùi Ngọc Tấn viết chuyện tù rất sống. “Người Chăn Kiến” là câu chuyện của ông giám đốc xí nghiệp chẳng may bị tù oan và còn là nạn nhân bị các tay anh chị trong tù tuyển chọn làm “nữ thần tự do,” phải ở truồng trùng trục, tay giữ một vật tượng trưng cây đuốc và đứng bất động trên cao ….

Có những tác phẩm ngay lần ra mắt đầu tiên đã được tập thể văn giới chấp nhận không hề cò kè và những tác phẩm khác, trái lại, được quần chúng đón tiếp niềm nở nhưng lại bị phe cầm bút dửng dưng, [xếp vào thành phần "sách sến."] Trường hợp Pancol là một.

Bề ngoài ngôn ngữ mang đầy chất phồn thực, lớp lớp những khoái cảm của tính dục là “những khắc khoải, thao thức về thân phận, khát vọng làm người của một con người” như Âu thị Phục An đã từng tâm sự.

Các nhân vật của Chinh Ba vừa là người mà không phải người, vừa là bóng ma mang khuôn mặt quỷ nhưng lại là con người thật đang hiện hữu giữa mộ huyệt sâu, không rõ tự bao giờ và tại sao phải như vậy, không tên không tuổi, vật vờ …

Hồn-nhiên-như- trẻ-con có cái tế nhị của nó. [Sự hồn nhiên này] đụng đến những vấn nạn quan trọng nhưng với vẻ ngây thơ không ần ý. “Tôi muốn hỏi tại sao cô hôn tôi?” Nàng chẳng biết trả lời sao.