(đọc trong ngày ra mắt Những Miểng Vụn của Tiểu Thuyết của Thảo Trường – 31/8/08)

Đọc sách là một hành trình riêng tư, mỗi người tiếp cận cuốn sách theo …

Những Cơn Mưa Mùa Đông xoay quanh ba nhân vật chính, chú bé Vũ, ông già, và mẹ của Vũ. Hai nhân vật phụ là Cung (bố của Vũ) và người đồn trưởng (chồng sau của mẹ Vũ). Câu chuyện xảy ra ở một vùng quê miền Trung không tên. Những cơn mưa mùa Đông lạnh lẽo bao trùm lên vùng đất này…

Bài thơ là một chứng minh về sự không ngừng tìm tòi, sáng tạo của người thơ, đặc biệt nhà thơ trẻ, trong việc canh tân giòng thơ lục bát, không phải hôm nay, mà hôm qua, không phải bây giờ, mà cách đây gần 50 năm.
Sự canh tân cho thơ là một việc làm chung. Không phải cái ngôi vị được dành riêng cho một cá nhân nào.

Và, 35 năm sau, kể từ ngày anh bỏ bạn bè, rong chơi ở cõi vĩnh hằng, đọc lại những truyện anh viết về một thời loạn lạc, tôi vẫn thấy sự loạn lạc ấy chưa hề chấm dứt như điều anh từng ước mơ “chiến tranh mẹ gì mà lâu dữ vậy?”. Vâng, “Quê Nhà” anh vẫn chưa thật bình yên, mọi người ở quê nhà vẫn là hình bóng con Ngựa Tía của anh…

Đó là những cái nhìn lỗi phạm của người lớn đã an vị, nặng tính bảo thủ, ngun ngút đạo lý phong kiến cũ kỹ, mà nếu như họ cũng bị tung ra chiến trường cầm súng và bóp cò, nhìn thấy máu đổ, nhà cháy, tan hoang xơ xác những cánh đồng chết chóc, cảnh dân nghèo bồng bế chạy loạn, họ sẽ nghĩ gì?

Một cuốn truyện cho dù dựa lên những sự kiện… về nước Tiệp khắc của những năm đầu mở vòng tay đón chào chủ nghĩa cộng sản, vẫn không thể được xem như một báo cáo chính trị; điều mà Kundera hy vọng khi cuốn sách đến tay người đọc là nó phải được đọc trong tinh thần văn chương…

Một cuộc tình, một trái tim, và một bài hát. Chúng kết đọng vào nhau. Thành một giọt sáng hân hoan và đau khổ. Và, cũng giống như một giọt nước mắt, nó được thả rơi xuống mặt một hồ nước long lanh. Và một chút dư ba, lạnh, vẫn còn rập rờn trên ánh nước.

Một người yêu nước, tài năng, có nhân cách lớn lao như Trịnh Công Sơn mà nhiều tác giả ca ngợi trong sách này, cớ sao nhà nước Cách mạng lại đưa đi học tập cải tạo? Bạn bè Trịnh Công Sơn sau giải phóng đa phần là thành phần Cách mạng như các ông Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Duy, Thái Bá Vân sao lại làm lơ khi Trịnh Công Sơn bị bắt đi học tập oan?

Văn chương phải gió thời nào cũng có. Cảnh hoan lạc trong phòng the mang phong vị khác khi không còn ở nơi kín cổng cao tường. Người thiếu nữ nạn nhân có vẻ không trách cứ, không oán hờn cái thằng mắc dịch. Theo pháp y học, bạo hành cưỡng dâm không thể xảy ra nếu nạn nhân nhất định quyết liệt chống cự…

Phong kiều dạ bạc của Trương Kế đã tạo thành giai thoại văn học, Đề tích sở kiến xứ của Thôi Hộ đã cung cấp điển tích cho văn chương. Nếu phải viết “luận đề” về những bài thơ thuộc tầm cỡ như vậy, quả không quá khó.
Nhưng nếu đem Trên vỉa hè Sài gòn ra bình giữa chốn công cộng, trong một câu lạc bộ…

Lửa mồi thuốc thứ ba chưa tàn trong nõ điếu, Nuôi Sẹo đã lờ đờ đôi mắt. Gã bỏ vội xe điếu xuống, mắt trợn lòng trắng, tay run run nhóm chuồn chuồn. Rồi cái sẹo nhợt, gã ngã quật xuống nền đất thành một đống thịt thở khò khe rung chuyển hỗn độn, oằn oại từ đầu đến chân. Nước giãi té xùi ra bên mép, trên hai môi lập bập, xám xịt ….

Một buổi tối mùa Thu năm Nhâm Dần, cùng với vài người bạn họp nhau trong phòng sách: áp vào bốn bức tường là những giá sách uy nghi: những rặng sách chuyên môn còn thơm mùi giấy mới vững vàng đứng với những kinh truyện cổ xưa; triết lý sát cánh cùng khoa học, văn nghệ sánh vai với học thuật. Câu chuyện tự nhiên cũng lên tới những vùng cao rộng…

Thời gian ở trường Y khoa, đó thực sự là những năm xanh của một đời người. Không phải chỉ có học, chúng tôi còn có những bận rộn ngoài chuyên môn y khoa như hoạt động sinh viên và cùng với các bạn trông nom tờ báo Tình Thương. Tờ báo ấy ra đời trong một hoàn cảnh và thời điểm đặc biệt ngay sau biến động tháng 11 năm 1963.

Trong văn phong của Lâm Chương có mang âm điệu các bài hịch. Về đặc điểm này, có thể giải thích, vì tác giả viết câu văn cô đọng, lại đối ý chặt chẽ, cùng với cái lòng của Lâm Chương chìm sâu vào những cảnh đời gặp lúc bể dâu, nên lời văn vang vọng lại cái âm thanh gờn gợn như vậy ….

Có thể nói Ondatjee là một nhà văn có tài phù thủy. Ông táo bạo kết hợp tinh túy của hai nền mỹ thuật, Ai Cập thời tiền sử và La Mã từ thế kỷ 15 và 16, rồi dùng tính chất tàn phá của kỹ thuật vũ khí hiện đại để tương phản với sự tinh túy của mỹ thuật trong tác phẩm này.

Xếp tập thơ lại, tôi bần thần cả một buổi chiều. Và bỗng nhiên, một câu thơ của Vũ Hoàng Chương – dịch Hoàng hạc lâu của Thôi Hiệu- hiện về trong trí nhớ: “Đừng giục cơn sầu nữa sóng ơi” (Yên ba giang thượng sử nhân sầu)!

Cái tài tình của nhà thơ Phan Xuân Sinh trong tập thơ Đứng dưới trời đổ nát là tuy vẫn bám vào các thể loại cấu trúc của truyền thống cũ nhưng lại nhằm vào những tầng sâu hơn của truyền thống để can dự vào các đề tài vĩnh cữu: tình yêu,quê hương, cái chết, nỗi đau, niềm tin, chiến bại…

Một sáng tác thơ đặc sắc đến rùng mình! Đọc bài trên phongdiep.net, tôi cũng bị “ám ảnh” theo người bình, và thấy nó ánh lên một thứ “thi pháp” khác lạ. Khác lạ, không chỉ với thơ phương Đông (điều quá rõ!) mà có lẽ cả trong thơ phương Tây.

Với sự thử nghiệm của thời gian thì những cái tình cờ, hờ hững, sắc sắc không không theo lối ‘ẩn văn’ chính lại là những cái lạ, cái mới, cái cách tân trong lối viết góp phần khai phóng cho sự chuyển mình của văn học đương đại. ‘Văn tức là người’ nếu ta còn hiểu và chấp nhận cách nhìn này thì Phạm thị Hoài, vốn được đào tạo trong môi trường đa hóa, tất nhiên có ảnh hưởng trong sự định hình văn học Việt.

Với cái dáng vẻ bề ngoài tưởng chừng như khá giả, giàu có, ấm êm, hạnh phúc ấy, nó lại là niềm đau vô bờ, là những mặc cảm tội lỗi không dứt của những tâm hồn chơn chất quê mùa, của những bậc làm cha mẹ, của những cô dâu hay họ hàng của họ mà không ai có thể đếm được hết biết bao nỗi đoạn trường

Kiêm Thêm với lối nói chữ dài ra, thưỡn ra, vừa “làm đày” yêu bánh nậm, vừa đài cát thông thạo sấm trạng Trình, mới nghe thì quái “dị” nhưng nghe lại thì “ngồ ngộ” làm răng! Chỉ có Huế mới vừa “tứ chi” liền theo với “tay chân,” mới “ nhận giải thưởng” mà “VỀ ĐỦ THỨ”. Đủ thứ là thứ chi rứa? Theo thường lối ấy chỉ có trong cách “noái chuyện” chứ không trong thi ca.

…trước khi nói về cái đẹp trong tác phẩm mới của Phan Xuân Sinh, “Sống Với Thời Quá Vãng”, tôi xin thưa trước rằng, ở đây tôi ghi lại qua cảm nhận của một người không còn trẻ nhưng có một thời trẻ gần như đồng thời, hoặc xê xích vài ba năm so với tuổi đời của tác giả khi anh viết về những nỗi niềm trong quá vãng của anh mà tôi cảm nhận ra được rằng đây chính là những trang sách rất đẹp.

Trước hết, xin có nhận xét về “Lạc Đường”, cuốn sách ngoài bìa có in hai chữ “tự truyện”, như thế phải hiểu là kể về cuộc đời của tác giả Đào Hiếu. Tự truyện hay hồi ký có giá trị ở chỗ nói lên người thật, việc thật. Để xem Đào Hiếu kể chuyện thực đời mình ra sao.

Đặc biệt, Huy Cận là nhà thơ có một nỗi buồn tôi tạm gọi là hiện sinh hay tại-thế (existential), nó bàng bạc trong hầu hết các tác phẩm của ông. Tôi nói “hiện sinh” là bởi vì nỗi buồn đó hầu như là một phần bất khả phân của cuộc đời ông, và về mặt nghệ thuật, nó chính là đời ông.

Khi trước đọc thơ Nguyễn Lương Vỵ tôi khi thì nghĩ thơ Vỵ có cái chất Bùi Giáng, khi thì cho rằng ảnh hưởng Joseph Huỳnh Văn, khi thì bảo rằng phảng phất Hàn Mặc Tử, khi thì ngan ngát Bích Khê. Bây giờ sau khi đọc tập Huyết Âm, tôi chợt nhận ra rằng cái chất, ảnh hưởng, phảng phất, ngan ngát vừa nói đan kết vào nhau quyện thành một khối sản sinh ra Nguyễn Lương Vỵ.

Ký ức của người loạn tính cũng đã vạch mặt chỉ tên lên án những thứ ước thúc, gò ép con người, không cho con người sống theo năng tính của mình. Tự do cần phải được hiểu cho đến tận cùng ý nghĩa của nó là ta có thể làm được tất cả mọi việc theo ý ta. Bởi ta chính là bản kinh thánh sống động nhất mà Thượng Đế đã ghi khắc trong lòng.

Tôi quay trở lại buổi sáng cuối Thu 2008, để gặp thi sĩ Du Tử Lê.

Anh cười thanh thản, hồn nhiên, viết lời đề tặng tôi trên trang đầu tiên của hai tập thơ vừa mới in xong: “Chuyện vãn với những đêm tận, những khuya tận. Gần bốn năm dầm mình sống với căn bệnh ung thư quái ác. Mình rất thèm chuyện vãn với kỷ niệm, chuyện vãn với hơi thở, chuyện vãn với những tình thân, và, nhất là chuyện vãn với Ông-Thần-Chết quái…kiệt!”

Tôi chúc mừng thi sĩ và lướt nhẹ qua từng trang còn thơm mùi giấy mới.

Những truyện, thơ, và những mảng ghi rời và độc thoại làm thành một tác phẩm đầu tay của Nhã Thuyên cứ như là một thành phố nhiều mặt. Mỗi lần đọc thành phố …