ngồi nơi hư vô (2010)
bột màu trên giấy
37 x 52 cm (14 x 20 in.)

nhìn trong tần ánh sáng (2010)
bột màu trên giấy
37 x 52 cm (14 x 20 in.)

vệt đêm (2010)
bột màu trên giấy
37 x 52 cm (14 x 20 in.)

“Thơ là thứ mê muội, loại nam châm chữ nghĩa có sức hút qua giai đoạn ngôn ngữ phát triển theo tiến trình lịch sử trong văn hóa và xã hội.

Thơ là cái gì? Nó là thứ ngôn ngữ bám víu tâm tính tôi. Tôi đã đến với chúng bằng cuộc đối thoại hình ảnh trong tâm trí bằng tâm trạng đau buồn. Nó làm tôi phơi bày mọi ý niệm, suy tưởng trong tâm hồn và giải mã bằng hình ảnh siêu nhiên. Tôi thích và đam mê bao biến hóa các ký hiệu vẽ ra mô hình tư duy, bức tranh toàn năng, phác họa rõ trục màu nhằm giải bày nội tâm. Nói như Jakobson nghiên cứu ngôn ngữ học từ việc phân tích thơ ca và văn học, ông cho rằng: “ Thơ là ngôn ngữ tự lấy mình làm cứu cánh”

Vì vậy tôi chọn thơ là thứ nghệ thuật để dán vào cho cuộc đời này. Một tấm bản đồ vẽ ra chân dung tôi muốn nói được tự do, tha hồ múa phép ra giống chữ nghĩa hoạt hình nơi tôi sống được nói, viết bằng thứ ngôn từ tiếng Việt

Nghệ thuật là bao quát từng ngôn ngữ riêng cho mỗi bộ môn khác. Thơ đi qua nhiều giai đoạn thử thách từ lịch sử trong sự phát triển ngôn ngữ. Với tôi thì thơ đang định rõ giá trị đích thực từng trường phái, thể loại qua mọi hình thức. Hiện tôi muốn vứt bỏ đi dòng thơ mỹ học tôn vinh vẽ đẹp để đi tìm cái mới theo khuynh hướng xã hội hiện đại ngay nay.

Năm 2009, tôi đã hướng thơ đến thơ hình có chữ chủ đề : “ Dấu nối sinh tồn” Art graphic qua kỹ thuật đồ họa vi tính mang âm hưởng loạt 49 bức nói về sự sống tình yêu. Nó bày ra như trường ca dài bằng ký hiệu hình ảnh.

Gần đây, tôi thích theo đuổi từng chủ thể cho mỗi vấn đề, đề tài thơ liên cảm qua hình họa – ký hiệu – siêu hình đặt rỏ ràng – rành mạch ra trong thơ. Với 17 bài thơ mang âm hưởng Tây tạng đang đăng trên Da màu, 40 bức tranh bột màu – 40 bài thơ tạm gọi là họa thơ. Và một tập thơ hoàn toàn khác từ hình thức thể hiện ngôn ngữ đời thường có tiếng nói đến người đọc dễ cảm thụ hơn, tôi muốn lột xác cái chữ nghĩa mô thức, bị hình thức nghệ thuật dày vò trong thời gian dài.” HLNT

dấn cơn đau vào mưa

Lời nói không thanh âm
Một hồ  nước khô
Trên ý tưởng cạn nguồn. Ta đi xuống vực sâu đó

Miệng ai tròn câm nín
từng ký thác âm gắn vào lưỡi để kết tụ mây về
Cơn mưa thúi đất. Bảy ngày bảy đêm

Không có ai bên trong vòng ngoài ma quỷ dẫn lối tôi
Không có ai dạy bảo, bày trò ám hại cuộc đời tôi
Không có ai la lối, yêu thương tôi như cha mẹ tôi
Không có ai tự do ngôn ngữ như tôi
Không có ai giết cả thế giới điên cuồng của tôi
Không có ai nhổ nước miếng lên ánh mắt thơ ngây tôi
Không có ai nghèo đói giữa hành tinh sự sống vũ trụ này của tôi

Mưa ướt tôi như con giun nước trườn chảy xuống tan khắp da thịt
tôi vứt bỏ cái gì?
trừ con chim hót chữ bé bỏng, con bướm đa tình đậu trên tay tơ cuộn đập cánh

Mưa bài giao hưởng
Bảy ngày bảy đêm
hồi sinh muôn loài

Hãy thả tôi rơi đi lòng tham chống trả và si mê biến mất

Thiên thần cười hiện hữu đôi môi hồng
trái tim đo đỏ chín mùa

Bảy ngày đêm tan…

Tình yêu nở cơn mưa dầm thấm đất
Mạch nước phun bóng tiếng vô hình
Người là vạn kiếp

Pain pushed in the rain

Voiceless speech
Dry lake
In the empty flow of idea. I walk down that abyss
 
Whose soft silent lips
Swallowed each sound to bring back dark cloud
Rain dog and cat. Seven days and seven nights
 
No one inside guided me but demons
No one taught, made tips to harm my life
No one yelled, loved me like my parents
No one played freely with words like I did often
No one killed my crazy universe
No one spitted in my innocent eyes
No one was poor in my planet full of life
 
Rain fell down on me like worms crawling on my skin
What can I throw?
Beside the little bird singing, the emotional butterfly waving its silky wings
 
Rain composed its Symphony
Seven days and seven nights
Species revived
 
Please drop down my resisted greedy and ignorance
 
Angels show their pinky smiles
And warm hearts ripe up seasons
 
Seven days and nights pass by…
 
Love gives birth to the rain in the soil
The springs blow up invisible shadows
Thousand lives of mankind
 

English translation by Vuong Bich Ngoc

Em & Người đàn ông

Em là gái đứng đường đây Không là gái gọi. Alô có Em đây mà
em có bàn tay gầy cuộn xanh ngoãy quẫy
những thằng đàn ông “cương_lên” mò mẫm lẫy tìm cái “đi môn” thi vị phê phòng.

Hắn rủ cô a vào phòng trọ và rú ca trong khoái cảm
Ôi sướng thì nhả con tinh trùng keo kiệt lịm chảy khô hắt
Cô gái hứa ngã những đồng tiền trao tay thâm đủ mùi
vị để hữu ích chỉ 15 phút cực đã – cực quá
khoái cực “vừa được sướng – vừa có tiền” bóp chặt vào nhau để phá rụng những chu kỳ
Hắn như mọi thằng Đàn ông khác, rũ con “kẹc” xuống trông ôi tội nghiệp
Còn con Bướm đêm rụng khô he nước đen của Girl
khép lại dần vào hàng cỏ tơ non
Hắn la ầm lên Okay xong rồi thoát cơn hoạn nạn em nhé
Bye Bye Em gái đứng đường…

Bay… Tôi vụ lợi khỏi tầm mắt quá đã…
Em Búp xòe “Bíp_Bíp_Bíp” đã quá đi thôi
Ôi đã quá, một ánh mắt tội nghiệp và bất hạnh đốt vào thể xác
Em trong lòng tự trọng mình tại sao là con đĩ chứ
hóa ra khi cơn thỏa mãn vừa chấm dứt. Em không khóc
em cười: phát biểu như bài diễn văn: “Tôi vừa được sướng có tiền – Ừ mặc kệ Hắn”
Tiền trao thì cứ móc… Tại sao gọi em là con đĩ chứ. Hắn sướng được rồi lại chửi Em

Tôi có thể đã giống Hắn. Hút thuốc rê phải liếm – cuốn – hút…
Nhưng tôi không gọi em là đĩ. Riêng hắn gọi em là con đĩ đó…

Đôi khi tôi cảm thấy mình muốn trở lại nguyên thủy
cởi hết soi mình nơi căn phòng riêng chỉ mình thấy thôi.
Ai dám cho người khác thấy… Chỉ sợ một chùm lông rất đen đó
Hồi nhỏ thì được giờ sao được phải không?

Tôi đang nghe Harmonica – Saxophone –flute – khó chịu –
Chịu khó như Hắn thôi đều tôi sợ bị bắt vì tôi sẽ bị bắt?
OKAY – không hiểu vì sao tôi phải hiểu

Một người bạn già ở nước ngoài kể
Hắn đi tắm ở một bãi biển thì xanh vũ những điệu múa sóng
Hắn thấy trăm kẻ đua nở cởi trần truồng mọi tuổi tác tắm
Hắn không thể coi cái dương vật in lỗ thủng của mình như đang ngủ muộn
Nếu thức tỉnh sẽ chẳng hành hương phu du trên thế giới vô cực rào cản ranh giới
Mình không thể vì “chỏng lên” xấu hổ lắm đó!

Đó là một buổi trưa hè nồng nặc xác khí hư vô
Tôi thèm cái hư không đó vô cùng

Tôi muốn cho thơ hiện nguyên hình của nó, không mỹ từ giọng điệu
không coi trọng nhân cách – không giấu diếm & chúng được hình thành
đi từ cái tôì tệ ghép từ cái bản năng.
Tôi là con chó… Tất cả chúng ta là con chó. Bởi tôi dám nói với tôi là con Chó
Một con chó ngu đến mùa động đực. Và Hắn Và cô gái Và tôi

She and He

She is a street whore, not a “Hi! I’m here babe” call- whore
She is waving her pale skinny hand
Men’s penises become erect, looking for desire to make love with her

He asked her to go to a motel, both were moaning with sexual feelings of lovemaking
A few sperms are ejecting slowly, drops by drops, when his sexual feelings get to the highest
She- the girl- received some bills that have their own value
Earning 15 minutes of the arousal of sexual desire, sexual feelings, earning some money, holding each other tightly to satisfy sexual arousal
Like other men, his penis was in flaccid state.  What a poor penis!
Her vulva ran out of wetness
Labia were closing gradually into layers of smooth hair
OK! He screamed. It’s done! We survived babe.
Bye bye street whore…

I was deep in the feelings, as if, I were having sex with her.  Fortunately, I took advantage of seeing everything…
Her tits are very hot
How good the feeling is!  A poor and unfortunately look seems to burn her body
She’s just wondering how come she is a whore  
However, she didn’t cry when finishing the desire of lovemaking
Laughing & stating as if she were reading a lecture: “I’m happy because I got some money. Yep! Ignore him.”
It’s a trade! How come he called her a whore when he got what he needed!

I might be like him, having the same desire of making love
But I don’t call her a whore, only him…

Sometimes, I wish I could come back to the time I was young
Taking off clothes, looking at myself in a mirror in my own room.
Nobody wants being seeing naked due to a bunch of black hair
We can do that when we grow up, can’t we?

I’m listening to Harmonica- Saxophone- Flute, and having a feeling of the sexual desire
I want to make love like him .  The only thing I concern: Will I get caught by the police???      
OK!  Don’t know why I have to understand sexual instinct every time I want to have sex

I was told by an old friend from abroad that
He went to the ocean full of dances of waves
Seeing lots of naked bodies at all ages
He couldn’t ignore his penis as if it were sleeping
If it’s awake, there’s no way to satisfy the desire of having sex at that ocean
He didn’t allow his penis to become erect, because it’s a shame!

That was an afternoon full of the atmosphere of the illusion
I really want that of

All I want is that poetry being itself, not using beautiful words
Not focusing on poets’ personality, telling the truth and being created
By bad stuff formed from instinct.
I’m a dog… All of us are dogs.  I don’t care telling to myself that I’m a dog  
A stupid dog in a period of sexual arousal.  He, she and I
 

English translation by Le Hoang Ha Noi

.

Liên hồi ngồi trong chu vi tỏa sáng
vạn người xứ thần tiên nơi đó. Họ thở ra hít lòng nghĩ giọt sương trắng lạnh

Rồi từng tiếng đều nhỏ to dần niệm chú ca.

Tôi bắt đầu hát ngẫu hứng giấc mơ trần gian mở
âm thơ múa đỉnh đầu hình tâm
non nước phủ điều vô vạn sợi tơ xanh óng
ve quanh tôi.

Bao giờ mặt trời mọc
Thế gian này đẹp. Ta muốn lắng nghe

Ban ngày mặt trời mọc
lòng đêm bóng người cháy lên
Hóa thành ngọn lửa bay đi thắp mỗi linh hồn
đến những người lạ mặt nằm. Chúng ta cùng léo sáng

Vòng tròn lửa căng lùa hái tương lai
trong đám trẻ con từ vạn năm trước
trên đỉnh đồi đồng thanh hát ca dao
Núi trong tia hoàng hôn khép bờ mắt

Hãy cùng nhau con chim kia bay về núi
Thả xuống hóa phép tụ chùm linh hồn
rỗng vắng.

Đáy lòng vùi dấu hoa tay đầu ngón
vẽ ra đôi mắt trẻ.

* Vĩ Tuyến đỏ (2010)
bột màu trên giấy
37 x 52 cm (14 x 20 in.)

.

Chân dung nhạc sĩ Phạm Duy (Ảnh: Nhật Tấn)

Lời Giới Thiệu của Huỳnh Lê Nhật Tấn (HLNT): Nhạc sĩ Phạm Duy (PD) có cái nhìn xuyên suốt, không rào càn  so với nhạc sĩ cùng thời. Người lắng nghe giao thoa những tiến triển nền âm nhạc Việt so với thế giới từ những năm 1930 cho đến nay.Từ cái bắt gặp đầu tiên trên bộ đồ bà ba xanh, đôi mắt sáng trên vành tai thính âm tài hoa ấy. Nhạc sĩ Phạm Duy chợt cười, nụ cười nhéo mắt luôn điểm lại con người ấy từng nốt nhạc vượt không gian thời gian. Hiển nhiên Phạm Duy cười nói: : “Tôi có hai đôi mắt, một con trái mắt tỉnh tảo thực tế với dòng đời. Và mắt phải luôn làm việc sáng tạo.”
Tôi có cuộc phỏng vấn xung quanh cuộc đời nhạc sĩ Phạm Duy từ việc phổ thơ, nhận định chứng kiến trong vai trò một nhạc sĩ cao niên với thế hệ trẻ đang muốn cùng ông bày tỏ tâm sự.

HLNT: Một đông lực nào để ông thành nghệ sĩ khi thân sinh ông là Phạm Duy Tốn là nhà báo, nhà văn, doanh nhân chí sĩ yêu nước trong nền văn học mới, người bạn thân của Nhà dịch thuật, cải cách Nguyễn Văn Vĩnh. Hay thường gọi (Quỳnh, Vĩnh, Tốn, Tố). Và là người hủi tóc ngắn và mặc âu phục đầu tiên tại VN? Xin ông có thể kể lại vài hình ảnh đáng nhớ về thân phụ cũng như trong một gia đình thăng hoa?

PD: Tôi không có may mắn được sống với cha vì Người qua đời khi tôi mới 2 tuổi. Nhưng khi tôi lớn lên, được biết mình là con một nhà báo, nhà văn nổi tiếng thì tôi khởi sự tìm hiểu về ông. Và tôi biết rằng ông là một trong những người “tân tiến” (khác với cổ hủ) của thời đại. Tôi yêu qúy ông và muốn được như ông cho nên khi quyết định làm người nghệ sĩ, tôi muốn tiếp nối sự nghiệp “hướng về cái mới” (progressif) của ông. Trong gia đình, tôi có thêm người anh cả Phạm Duy Khiêm cũng là một nhà văn (Pháp ngữ) lỗi lạc… làm cho tôi càng muốn là một nghệ sĩ tiến bộ, khai phá, xung phong…

HLNT: Là một nhạc sĩ thời kỳ tân nhạc Việt Nam, khi ông cho ra đời cuốn sách đặc khảo dân nhạc Việt Nam ông kỷ niệm gì ? Đặc biệt là ca khúc Buồn Tàn Thu được ông phổ biến rộng rãi với kỷ niệm đáng nhớ. Văn Cao người bạn nửa thế kỷ tràn bao thời kỳ lịch sử khó quên với 2 bài hát như Suối Mơ, Bến Xuân (lời Phạm Duy, Nhạc Văn Cao)…

PD: Trong những ngày xa xứ, vào khoảng 1990, tôi viết bài đăng trên báo VĂN HỌC (Santa Ana CA, USA) và soạn những chương trình phát thanh cho Ðài BBC Luân Ðôn để nói về sự thành lập và phát triểncủa Tân Nhạc, trên dưới 50 năm nay, đã có mặt ở trong và ngoài nước, và nhất là ở trong lòng ba, bốn thế hệ người Việt Nam rồi. Ðơn phương làm công việc của một tập thể (như một Hội Nhạc Sĩ Việt Nam chẳng hạn), chắc chắn tôi vấp nhiều khuyết điểm, nhưng vào lúc đó, tôi cứ phăng phăng làm và nghĩ rằng sẽ có ngày được hội luận với mọi người trong ngành rồi sẽ sửa sai, bổ túc. Tôi có cơ hội tiếp súc với những người đã thành lập nên nền Tân Nhạc, ví dụ: các cụ Nguyễn Văn Tuyên 86 tuổi, Lê Thương 83 tuổi, vào năm 1990 này, đang còn sống ở Saigon… Ðó là chưa kể trong những năm tháng trước đó, tôi đã xin được khá nhiều tài liệu bực một (de première source) ở nơi những vị kỳ cựu trong làng Tân Nhạc hoặc sống lâu năm bên Pháp như Nguyễn Văn Cổn, hoặc di tản qua Hoa Kỳ như các nhạc sĩ Vũ Thành, Hải Linh, Thẩm Oánh… trước khi các vị đó qua đời. Tôi cũng đã gặp nhạc sĩ Văn Giảng ở Australia, các bạn đồng nghiệp khác hiện ở rất gần tôi như Nguyễn Hiền, Ngọc Bích v.v… để trao đổi ý kiến về lịch sử Tân Nhạc.

Tôi không dám nuôi và thực hiện một tham vọng quá lớn lao là viết một lược sử âm nhạc đương thời (contemporary music) trong 50 hay 60 năm chuẩn bị, thành lập và phát triển. Tôi chỉ xin đóng khung sự thành hình của Tân Nhạc trong khoảng một giai đoạn trên dưới 10 năm, nghĩa là từ 1935 cho tới 1945, một giai đoạn mà tình hình đất nước đang chuyển mình rồi về sau sẽ luôn luôn bị phân chia cho nên lòng người bị phân tán, sự thật về một ngành nghệ thuật có thể bị che lấp bởi chiến cuộc liên miên.

Lẽ dĩ nhiên tôi sưu tầm nhạc Văn Cao và kê khai toàn bộ nhạc phẩm của ông ta… trong đó có nhắc tới bài Buồn Tàn Thu mà tôi đem đi hát khắp nơi… và vài bài tôi soạn chung với ông.

Nhạc sĩ Phạm Mạnh Đạt người chơi Hạ Uy Cầm đến thăm Nhạc sĩ Phạm Duy tại tư gia (Saigon 2009) (Ảnh: Nhật Tấn)

HLNT: Từ ngày đầu về Việt Nam đã có một bài thơ “Về thôi”  nhà văn Lưu Trọng Văn có đề tặng Phạm Duy và ông đã phổ với tựa đề “ Trăm năm bến cũ.” Và năm 2001 ông đã thực hiện điều đó. Xin Nhạc sĩ cho biết tâm tình con người việt với mảnh đất Việt?

PD: Vào năm 1994, lúc tôi đã có ý định trở về sống chết tại quê hương thì tôi nhận được một bài thơ của thi sĩ Lưu Trọng Văn, con trai của người bạn cũ mà tôi rất yêu quý là Lưu Trọng Lư, đăng trên báo Lao Động ở Saigon với nhan đề “Về Thôi, tặng: người tình già.” Bài thơ có những câu:

Làm gì có trăm năm mà đợi
Làm gì có kiếp sau mà chờ…
Đất Mẹ – Đất Nàng
Con sáo sang sông tha cọng rơm vàng
Lót ổ
Mười chín năm bến cũ
Người tình già ơi! nhớ không?

đi kèm với những câu:

Trăm năm bến cũ, có còn đó không?
. . . . . . .
Cây da bến cũ còn lưa,
O đò năm trước đi mô không về…

… để gọi một người trong nòi tình thì — dù tôi không còn cái thú soạn ca khúc nữa — tôi đã phổ nhạc nó ngay.

Rồi tôi không ngần ngại gì nữa, vào đầu năm 2000, khi có cơ hội được hồi hương… tôi đáp máy bay về Việt Nam, có lẽ cũng chỉ vì có tiếng gọi tha thiết của một thi sĩ, tiếng gọi mơ màng của một o đò, tiếng gọi nồng nàn của tình yêu…

HLNT: Nhìn lại chuỗi sáng tác chạy ngang dọc với nhiều thể loại trong đó có thể theo xu hướng xã hội đương đại thì đặc biết tục ca, vỉa hè ca như hỗn hợp và thích ứng nhu cầu phát triển tại Việt Nam trong tương lai. Xin được nhạc sĩ kể rõ về cách nhìn “đi trước thời đại” và bị nhiều người phản kháng, ca sĩ thì không hát, nay bị thất truyền?

PD: Trong quá trình sáng tác của tôi, có những lúc tôi vui vì nước tôi đang tiến tới sự hưng thịnh thì tôi xưng tụng bằng những “quê hương ca” ngọt ngào, cao sang, hoành tráng… Khi tôi cảm thấy quê hương tôi đang lâm vào cảnh rối loạn thì tôi buồn giận và soạn ra những “xã hội ca” trần trụi, tối ám, thê lương. Nghệ sĩ vốn là loại người bén nhậy cho nên hãy cho phép tôi được “khóc cười theo mệnh nước”…

Nhưng nếu tôi chú trọng tới việc quảng bá mạnh mẽ những “quê hương ca” thì tôi không muốn truyền bá “xã hội ca,” chứng cớ là “tục ca, vỉa hè ca” không in được in ra và hát lên (nếu cần thì tôi cũng sẵn sàng khai tử chúng). Cũng có thể trong tương lai, khi lòng người VN rộng rãi hơn là khi chúng ta vừa ra khỏi thời tao loạn… thì “xã hội ca” sẽ được công nhận chăng?

HLNT: Từ những thập niên 60 một số anh em nghệ sĩ thời bấy giờ có câu: “Bài thơ nào mà nhạc sĩ phổ nhạc thì nổi lên…” kể ra như thơ của Huy Cận, Lưu trọng Lư, Hoàng Cầm, Vũ Hữu Định… Tại sao lại có sự họa nguyện đó về tư chất người nhạc sĩ sáng tác.

Trong quá khứ đã có “truyền thống hát thơ” : Truyện Kiều của Nguyễn Du là một lối hát gọi là “kể kiều” (nghĩa là “ngâm” cũng thế), truyện thơ Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu đẻ ra lối “nói thơ Vân Tiên,” dân ca VN là các lối hát phong dao, đồng dao, ca dao v.v…  Tôi nghĩ khi mình phổ nhạc những bài thơ mới là mình đã đi theo truyền thống cũ vậy. Đừng cho rằng bài thơ nào mà tôi phổ nhạc cũng hay, có những bài dở ẹc!

HLNT: Xin ông kể vài kỷ niệm giai thoại đáng nhớ về những tác phẩm thơ phổ nhạc thành công nhất của ông ?

PD: Tôi khởi sự sáng tác bằng việc phổ nhạc một bài thơ hay : bài Cô Hái Mơ của Nguyễn Bính. Từ đó, tôi sống trong một thời thơ mới Việt Nam nổi bật với rất nhiều thi phẩm đặc sắc và ngoài việc soạn ca khúc của mình, tôi phổ nhạc rất nhiều bài thơ hay của Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Huy Cận, Xuân Diệu, Hữu Loan, Bích Khê, Phạm Thiên Thư, Cung Trầm Tưởng, Nguyễn Tất Nhiên v.v… Các nhà thơ đó có gửi lời cám ơn tôi, nhưng thật ra tôi phải cám ơn các thi nhân đó chứ !

HLNT: Xin chân thành cảm ơn Nhạc sĩ Phạm Duy.

Huỳnh Lê Nhật Tấn thực hiện

Đám mây từng tầng đen tan
ủ một mình ngồi niệm ở quả trứng thối

Quay lùi
Quá khứ giữa màn đêm u tịch
Ta tìm đâu ra?
dấu tích lực lạc

ở một nơi vòng tròn đa phương
say cuộn ghép dấu gạch nối.

Hãy cùng nhau vỗ bàn tay
từng vết hư không kéo về kết dích

ở nơi bầu trời trong vắt

Múa khúc ca vĩ ngữ để nghe thấy tiếng va đập
Từ xa thẳm lần lượt mỗi chủng loài
cuối tìm mặt nhau.

Tôi sợi dây rối miền quá khứ tổ tiên
đốt lông lá loài khỉ vượn
nhảy đôi chân dép cỏ vàng nắng đan khô vượt xa

ở mũi tên nhọt hoắt
loài người vỡ tan thành loài thú.

.