Không thể khác

Những người anh em
Đã phản bội chúng tôi
Đã ném chúng tôi vào ngục
Đã nhuộm đỏ màu da chúng tôi
Đã hi sinh mạng sống chúng tôi
Cho những giấc mơ ngột hứng của họ

Những người anh em
Vẫn lừa lọc chúng tôi
Vẫn tước đoạt ánh sáng, giọng nói chúng tôi
Vẫn doạ dẫm chúng tôi
Bằng súng và thực phẩm

Ngoài sức tưởng tượng của họ
Chúng tôi
Dưới bầu trời đen thẳm
Từng ngày từng ngày
Không lúc nào ngơi nghỉ
Việc nghĩ đến họ
Và
Cầu
Nguyện

Can’t Be Otherwise

Those brothers
Have betrayed us
Have thrown us into jail
Have dyed our skins red
Have sacrificed our lives
For their impulsive dreams

Those brothers
Still deceive us
Still deprive us of our light, our voice
Still threaten us
With guns and food

Beyond their imagination
We
Under this deep dark sky
Day in and day out
Never ever cease
Thinking about them
Praying
And
Vowing

Đèn đỏ

Tôi đứng trước một ngã tư
Đèn đỏ ngăn tôi lại
Những dòng người ra đi tất bật
Gió mát sau lưng họ

Chúng tôi, nhiều thế hệ
Bị giữ lại bởi đèn đỏ
Chúng tôi không cất bước được
Chúng tôi không bay lên được
Giao lộ ở khắp nơi
Không ai có thể vượt qua màu đỏ

Chúng tôi đứng trước ngã tư
Nhiều thế hệ

Chỉ một con đường đầy bụi đỏ trước mắt

Red Light

I stand at an intersection
The red light stops me
People stream off in a rush
The cool wind in their backs

We, generations of us
Have been stopped by the red light
We cannot step forth
We cannot fly up
Intersections are everywhere
Nobody crosses beyond the color red

We stand at the intersection
Generations of us

Only one road ridden of red dust in front

Man Teiv

Em đổ bộ vào tôi
Như những cuộc chiến
Ôi Man Teiv

Là một dân tộc cô đơn!?
Đã theo tôi vào từng giấc ngủ
Man Teiv
Khi anh em chúng ta xuống đường đòi đất
Đòi biển đảo và bị đàn áp
Ai đã khóc giùm họ
Ai đã ngăn dòng nước mắt của biển
Chảy đi đâu những giọt máu đào
Man Teiv

Có thể một hôm nào đó thức dậy
Em đã bay đi theo Gióng, chẳng ngại ngần
Thì Man Teiv. Tôi ơi!
Còn bao chiến trường khác dai dẳng em để lại

Man Teiv

You land into me
Like wars
O Man Teiv

Is a lonesome people!?
Which follows me into each sleep
Man Teiv
When our brothers and sisters take to the street to reclaim our lands
Reclaim our seas and islands and are suppressed
Who has cried for them
Who has stopped the tears of the sea
Where do they flow the red drops of blood
Man Teiv

Perhaps some day upon waking up
You have flown after Gióng[1], without hesitation
Then Man Teiv. Dear me!
There are so many other battlefields you have left

_________

[1] The mythic Hero-Child of Bamboo, of the legendary era of 18 Hùng kings more than two thousand years before the Common Era.

Cá nước lợ

Bởi họ có thể sử dụng chúng ta như một con bài
Bởi họ có thể bóp chết chúng ta tíc tắc
Bởi họ có thể ngồi im hồi hộp theo dõi chúng ta
Chúng ta tồn tại trong sự lưỡng lự của họ

Như loài cá nước lợ
Chúng ta tăng trưởng khu vực giáp ranh
Hẳn biến mất, khi bơi về một phía

Là cư dân vùng mở, chúng ta hiện diện
Thực tại cuộc sống đang bảo vệ chúng ta

Brackish Water Fish

Since they can use us like a card
Since they can smother us in an instance
Since they can sit still and observe us anxiously
We survive in their wavering

Like brackish water fish
We grow in the bordering areas
And would disappear, when swimming in one direction

Being inhabitants of an open-ended area, we exist
The realities of life are protecting us

.

Kính thưa quý vị!

Việt Nam, ngay từ những ngày đầu độc lập, Hiến pháp của nhà nước Dân chủ Cộng hoà quy định:

“Công dân Việt Nam có quyền:

- Tự do ngôn luận

- Tự do xuất bản

- Tự do tổ chức và hội họp

- Tự do tín ngưỡng

- Tự do cư trú, đi lại trong nước và ra nước ngoài.”

(Điều 10, Hiến pháp 1946)

Sau mấy lần thay đổi Hiến pháp, năm 1992 Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam một lần nữa lại thông qua bản Hiến pháp mới, trong đó quy định:

“Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí; có quyền được thông tin; có quyền hội họp, lập hội, biểu tình theo quy định của pháp luật.”

(Điều 69, Hiến pháp 1992 – đã được sửa đổi, bổ sung 2001)

Hiến pháp 1992 không nêu cụ thể vấn đề tự do xuất bản, nhưng cứ tạm hiểu tự do xuất bản nằm trong các quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, quyền được thông tin… Vậy quy định của pháp luật Việt Nam về tự do xuất bản là thế nào?

Luật xuất bản Việt Nam 2004, điều 5, khoản 2, ghi rõ:

“Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản.”

Có thực sự là nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản? Nếu đúng thế thì quả là một giấc mơ, mà có lẽ không người dân nào dám nghĩ rằng sẽ có cơ may chứng kiến nếu chế độ cộng sản toàn trị này còn đang tồn tại. Và để củng cố sự “không kiểm duyệt” này không vượt quá xa tầm kiểm soát của mình, nhà cầm quyền Việt Nam đã huy động gần như toàn bộ hệ thống quyền lực từ trung ương đến địa phương, gồm: Ban Tư tưởng Văn hoá của Đảng Cộng sản (nay là Ban Tuyên giáo), Bộ Văn hoá Thông tin (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông) và Bộ Công an tham gia quản lý. Vấn nạn này được thể hiện phần nào trong Điều 7, Luật xuất bản 2004:

Cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản

1. Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản trong phạm vi cả nước.

2. Bộ Văn hoá – Thông tin chịu trách nhiệm giúp Chính phủ thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản.

Các Bộ, các cơ quan ngang Bộ phối hợp với Bộ Văn hoá – Thông tin thực hiện quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản theo thẩm quyền.

3. Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh) thực hiện quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản tại địa phương theo sự phân cấp của Chính phủ.”

Việc quản lý được thấy rõ hơn ở các nhà xuất bản, thông qua quy trình xuất bản một cuốn sách:

Thủ tục in ấn một cuốn sách của Nhà xuất bản T.

Đăng ký kế hoạch xuất bản:

1. Lập phiếu đăng ký theo mẫu có sẵn của từng nhà xuất bản. Phiếu đăng ký gồm các mục sau đây: Tên bản thảo, tên tác giả, tóm tắt nội dung, tủ sách gì (văn học, kinh tế, ngoại ngữ…) số trang, số lượng bản in, dự kiến in xong ngày tháng nào?

2. Tập họp các phiếu đăng ký lại và làm thành một danh sách gọi là KẾ HOẠCH XUẤT BẢN QUÝ…NĂM… sau đó gởi lên Cục Xuất Bản xin duyệt.

Các thủ tục nộp và duyệt bản thảo:

1. Gặp anh nhân viên văn phòng để gởi bản thảo và vô sổ.

2. Bản thảo sẽ được phân công cho biên tập viên chuyên trách.

3. Biên tập viên sẽ biên tập trong vòng từ 7 ngày đến 30 ngày tùy theo độ dày và nội dung bản thảo, sau đó BTV chuyển BGĐ duyệt.

4. Người làm sách đến nhận bản thảo đem về ra NHŨ, sau đó nộp lại cho BTV cả Nhũ + Bản thảo (đã duyệt) + Mẫu Design bìa sách.

5. BTV sẽ hướng dẫn vài thủ tục kế tiếp để xin cấp GIẤY PHÉP. (Tùy theo quy định của từng nhà xuất bản)

Các thủ tục in ấn:

1. Đem bản thảo và giấy phép đến nhà in để nhờ nhà in làm một HỢP ĐỒNG IN. Hợp đồng này do nhà in ký với nhà xuất bản. Phía nhà in ký trước, phía NXB ký sau.

2. Khi hai bên đã ký xong HĐ, bản thảo sẽ được in thành sách.

3. Sách in xong, người làm sách phải nộp lưu chiểu cho NXB từ 10 đến 20 cuốn tùy theo số lượng in.

4. Bảy ngày sau khi nộp lưu chiểu, sách mới được phát hành.

(Tài liệu phổ biến trong nội bộ của một nhà xuất bản ở Sài Gòn)

Về mặt khách quan mà nói, với sự quản lý chặt chẽ và đồng bộ như thế, không cách nào một tác phẩm được xem là “có vấn đề” có thể lọt qua được bộ máy kiểm duyệt đồ sộ từ khâu biên tập đến khâu phát hành với các trợ thủ đắc lực gồm các biên tập viên, cộng tác viên, các kiểm soát viên… được đào tạo kỹ lưỡng từ phía chính quyền, mà phần lớn những người mang yếu tố quyết định sự ra đời của tác phẩm này đều là “đảng viên trung thành”.

Dĩ nhiên cũng có vài trường hợp do yêu mến tác phẩm, muốn nhiều người cùng biết đến, và cũng vì sắp đến tuổi hưu cần làm điều gì có ý nghĩa, một số quan chức hoặc biên tập viên có thế lực trong nhà xuất bản vẫn tìm cách để tác phẩm ra đời. Và điều tất yếu cuối cùng cũng đến: tất cả tác phẩm này đều bị thu hồi.

Thực trạng xuất bản ở Việt nam

Ở Việt Nam hiện nay báo chí và xuất bản là những lĩnh vực “nhạy cảm” cần phải canh giữ, vì thế tư nhân chớ có mon men đến gần. Vấn đề này đã được chính phủ hứa hẹn, nghĩa là trong vòng ít nhất 10 năm nữa; báo chí và xuất bản vẫn thuộc lĩnh vực độc quyền của nhà nước. Vì theo quan điểm của họ, được tìm thấy trong các giáo trình biên tập xuất bản sách thì: “Sách trở thành công cụ truyền bá hệ tư tưởng thống trị, xuất bản trở thành một thiết chế thực hiện có hiệu quả công tác tư tưởng của giai cấp thống trị. Hoạt động xuất bản gắn bó hữu cơ với chính trị, là công cụ thực hiện sự thống trị trên lĩnh vực chính trị tư tưởng.”[1]

Để biện minh cho sự độc quyền trong lĩnh vực xuất bản, một quan chức chính phủ, ông Nguyễn Đức Chính, Giám Đốc Sở Tư Pháp thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Với mặt bằng dân trí của cả nước hiện nay, chưa đủ độ chín để tự đánh giá chất lượng tác phẩm. Do vậy, không nên để tổ chức, cá nhân tham gia vào khâu xuất bản… Nhà nước chưa thể buông được việc xuất bản, tổ chức bản thảo trong thời điểm hiện nay.”[2]

Với chính sách cứng nhắc và bảo thủ như thế, dĩ nhiên phản ứng từ phía các doanh nghiệp và dân chúng là có, nhưng cũng hết sức dè dặt. Mặt khác, các phong trào dân chủ nhân quyền đang phát triển mạnh và ngày càng tác động đến quần chúng. Để đối phó với tình trạng này, chính quyền tỏ ra khôn khéo và cách che đậy của họ cũng hoàn thiện hơn. Ở lĩnh vực báo chí – xuất bản, tất cả những vấn đề cấm đoán đều là những chỉ thị ngầm, các biên tập viên cũng tự biết phải cắt bỏ chỗ nào là an toàn nhất (không cần thông báo cho tác giả và độc giả biết)[3]… lệnh thu hồi cũng chỉ được truyền qua miệng. Hoàn toàn không có một chút văn bản giấy tờ gì để lại dấu vết, và tất nhiên nếu phản ứng của dư luận quá lớn thì cũng không ai đứng ra chịu trách nhiệm hoặc giải thích gì cả. Vụ Trần Dần – Thơ xảy ra vào tháng 2/2008 vừa qua là một ví dụ cụ thể. Là nhà thơ chủ chốt của Nhân Văn – Giai Phẩm, mặc dù Trần Dần đã được giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam và giải thưởng nhà nước, thơ ông vẫn ít được phổ biến. Trần Dần – Thơ là tuyển tập chọn lọc từ di cảo và từ những tác phẩm đã công bố, cuốn sách in xong 2/2008, đã được phép phát hành, và đã được đưa ra thị trường. Nhưng trong Ngày thơ Việt Nam lần thứ VI (21/2/2008) tổ chức tại Văn Miếu, Hà Nội, tập Trần Dần – Thơ đã không được phép đưa vào bán bình thường như các cuốn sách khác, theo một lệnh miệng từ Cục Xuất bản. Tiếp đó, ngày 26/2/2008, sau cuộc làm việc của đoàn thanh tra liên ngành do Bộ Thông tin – Truyền thông cầm đầu với Công ty Nhã Nam, tập Trần Dần – Thơ đã bị ngưng phát hành vì lý do “vi phạm hành chính về xuất bản.”[4]

Nhà thơ Hoàng Hưng – một người đã từng bị bỏ tù vài năm vì có ý định chuyển tập thơ của một nhà thơ đàn anh ra nước ngoài – đã phát biểu rằng thực trạng này là: “Bất minh, vì quyền xét duyệt công bố và quyền thu hồi sách nằm trong tay một số người không bao giờ công khai danh tính, không bao giờ có ý định thuyết phục công luận về lý do chính đáng của những quyết định của họ, và không chịu trách nhiệm pháp lý đối với những quyết định ấy. Đó là chưa nói chúng ta hoàn toàn có quyền đặt dấu hỏi về trình độ chuyên môn của những người nắm trong tay quyền sinh sát đối với tác phẩm văn học vốn là thực thể rất phức tạp, rất khó phán xét theo tư duy "hoặc A hoặc B".”[5]

Sau cùng, các nhà xuất bản thực chất chỉ còn là nơi để công khai bán giấy phép và để trưng bày một bộ máy kiểm duyệt đang thoi thóp từng ngày. Hậu quả là cho ra đời vô số những cuốn sách vô thưởng vô phạt hoặc tuyên truyền vụng về có nguy cơ tổn hại đến não trạng của nhiều thế hệ.

Những khó khăn của các nhà xuất bản tự do

Chắc chắn không thể trông mong gì vào sự ban ơn từ phía chính quyền, không thể chạy chọt lo lót để các tác phẩm vẫn được ra đời một cách nguyên vẹn rồi sau đó lại bị thu hồi, không thể ngồi đó hy vọng vào ngày mai tươi sáng một cách may rủi cho bản thân mình và cho người khác. Bởi bản thân sự tự do và dân chủ không thể có được nếu chỉ đến từ ý nghĩ, từ sự đòi hỏi trong im lặng, nó cần thiết phải có một môi trường để phơi bày, thể hiện. Trong xuất bản, đó là sự ra đời của các nhà xuất bản độc lập.

Ban đầu những nhà văn nhà thơ tự samizdat những tác phẩm của mình với ý nghĩ đây là những tác phẩm cá nhân không ai có quyền can thiệp hoặc cắt bỏ, nó phải được tồn tại như nó vốn thế. Theo họ, thơ văn hoàn toàn là vấn đề mang tính chất riêng tư bất khả xâm phạm và việc cho ra đời tác phẩm là chuyện hiển nhiên, không ai lại đi xin phép người khác cho mình được quyền tự do. Tuy có những suy nghĩ táo bạo, nhưng việc in ấn thường núp dưới danh nghĩa “bản thảo nhờ bạn bè góp ý” hoặc “lưu hành nội bộ”…

Những năm gần đây, do sự mở cửa về kinh tế cũng như sự phát triển nhanh về công nghệ in ấn và photocopy, đặc biệt là các loại máy in cá nhân, việc tự xuất bản và phổ biến tác phẩm trở nên dễ dàng. Các nhà xuất bản phi chính thống (chủ yếu ở Sài Gòn) cũng xuất hiện rầm rộ và chuyên nghiệp hơn, nếu cách đây 7 năm chỉ duy nhất Giấy Vụn là nhà xuất bản dám đứng ra công khai, thì bây giờ con số đã lên cả chục. Tất nhiên ấn phẩm ngày càng có chất lượng và ngày càng đẹp hơn.

Điều tất yếu phải hiểu khi làm việc ở một môi trường như Việt Nam hiện nay là phải chuẩn bị tâm lý và đề cao cảnh giác vì “không biết chuyện gì sẽ xảy ra vào ngày mai”, bạn có thể bị chú ý bởi các quan chức văn hoá văn nghệ hoặc đang bị theo dõi mà không hay biết. Bạn có thể bị hù doạ hoặc quẫy nhiễu liên tục từ phía công an và có thể bị bắt bất cứ lúc nào mà không cần phải có lý do. Trường hợp tôi đã từng bị bắt và nhốt hơn một ngày cùng với một người bạn (nhà thơ Lý Đợi) chỉ vì dám tổ chức đêm trình diễn thơ (1.1.2004) mà không có sự đồng ý của chính quyền. Những tập thơ của nhà xuất bản Giấy Vụn cũng bị tịch thu và tiêu huỷ sau đó.

Nhưng với những người làm công việc xuất bản độc lập ở Việt Nam như chúng tôi, vấn đề đáng lo ngại nhất không phải đến từ phía chính quyền mà chính là việc làm sao để phát triển thêm nguồn nhân lực cho các nhà xuất bản và mở rộng hệ thống phát hành trên quy mô lớn. Vấn đề thực sự khó khăn chưa có hướng giải quyết đối với chúng tôi là vấn đề tài chính, cho đến nay chúng tôi vẫn chưa có nhà bảo trợ, chưa có quỹ hỗ trợ tài chính, chưa có nguồn kinh phí cố định cho các dự án xuất bản. Hầu hết các cuốn sách đã được xuất bản đều do tiền túi hoặc do đóng góp của những ngươì thân mà thành, vì thế dù đã hoạt động được 7 năm nhưng đến giờ nhà xuất bản Giấy Vụn cũng chỉ cho ra đời được xấp xỉ 20 tác phẩm, số còn lại thì vẫn nằm trong “kế hoạch”.

Từ việc này có thể nhìn rộng ra. Có lẽ những dự án về tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do xuất bản ở Việt Nam cũng đang nằm trong tình huống tương tự: vẫn chỉ là trong kế hoạch.

 
Saigon 4/2008

Ghi chú:

[1] Nguyên lí hoạt động biên tập xuất bản sách, Nhà xuất bản Giáo dục, 1998.

[2] Thảo luận của Ủy Ban Thường Vụ Quốc Hội về dự thảo Luật Xuất Bản, 22/04/2004.

[3] Cũng là chính sách kiểm duyệt, nhưng cách làm việc của chế độ Việt Nam Cộng Hoà trước năm 1975 có phần văn minh và rõ ràng hơn. Mọi cuốn sách bị kiểm duyệt đều ghi chú cụ thể bị cắt bỏ từ trang mấy đến trang mấy và bị cắt bao nhiêu dòng, bao nhiêu chữ.

[4] Thư ngỏ về tập Trần Dần – Thơ.

[5] Hoàng Hưng, Tự do sáng tạo và sự điều chỉnh của xã hội, Talawas 7.10.2006.

Từ trái qua phải: Youngsuk “Y.S.” Chi (Giám đốc IPA), ông Mauricio Macri (Thị trưởng thành phố tự trị Buenos Aires), và Bùi Chát (với giải thưởng Tự Do Xuất Bản năm 2011)

LTS: Buenos Aires, Argentina—Vào 4:30 giờ chiều ngày thứ Hai, 25 tháng 4 năm 2011, trong bối cảnh Hội Chợ Sách Quốc Tế lần thứ 37, Bùi Chát, người sáng lập nhà xuất bản Giấy Vụn, đã nhận giải thưởng Tự Do Xuất Bản trao tặng bởi Hiệp Hội Nhà Xuất Bản Quốc Tế (IPA), một hội đoàn ra đời năm 1896 với sứ mệnh bảo vệ nhân quyền và tác quyền, tranh đấu chống kiểm duyệt, khuyến khích mọi sinh hoạt đọc sách và tôn vinh tinh thần tự do xuất bản.

Theo trang mạng Publishers Weekly của Hoa Kỳ thì tên của Bùi Chát đã được IPA giữ kín cho tới ngày trao giải thưởng để tránh chuyện anh bị gây rắc rối trong lúc làm thủ tục xuất ngoại. Ngoài Giấy Vụn, nhà xuất bản Bách Khoa Chính Trị Từ Điển Nga Rosspen (Rossiiskaia politicheskaia entsiklopediia) cũng ở trên danh sách chung kết của IPA.

Được trao giải thưởng bao gồm 5,000 swiss francs, Bùi Chát tuyên bố anh sẽ dùng số tiền này để tiếp tục sứ mệnh của Giấy Vụn: xuất bản mọi tác phẩm của các nhà văn trong nước hiện phải lẩn trốn sự truy nã của chính quyền, hiện đang ở trong tù hay bị quản thúc tại gia.

Qua buổi nói chuyện với các nhà báo tham dự buổi lễ trao giải thuởng, Bùi Chát cho biết hiện có khoảng 20 nhà xuất bản độc lập, “chui,” hoặc tương tự ở Việt Nam. Mọi thành viên trong các nhóm này đều có hệ thống phân phối sách hiệu nghiệm và “tốc hành,” và đồng tâm trong chuyện không cần biết rõ nơi cư ngụ hoặc cách tổ chức của các cá nhân nhận việc phân phối sách. “Mọi sinh hoạt đều phải ngấm ngầm,” anh nói. “Không thông báo, không email, chỉ có sách.”

Cũng trong dịp nói chuyện này, Bùi Chát chia sẻ với các nhà báo quốc tế bản tiếng Anh (dịch giả Lê Đình Nhất Lang) bài thơ Cộng sản là cái quái gì cóc cần biết, nhưng chắc chắn… (từ Tập Thơ Một Vần (2009)) của anh:

Sau cộng sản là sự sống chồng sự sống
Sau cộng sản là ngày dài vô tư không
ngã rẽ
Sau cộng sản là ngẩng cao đầu
Sau cộng sản đi không trở lại
Sau cộng sản có người buồn bã không
định hướng
Sau cộng sản là định mệnh
Sau cộng sản tạm thời chưa ai rõ
Sau cộng sản là cộng trừ nhân chia nhiều
cấp độ
Sau cộng sản là em yêu tôi đâu cần chứng
Sau cộng sản là nhà xuất bản Giấy vụn
quang vinh mười lăm năm
Sau cộng sản là niềm tin ơi chào mi
Sau cộng sản ánh sáng cởi mở
Khi đó chúng ta thoải mái làm người

(Nguồn:
Diario de La Feria, Bui Chat, el editor clandestino (“Bùi Chát, Nhà xuất bản chui”)
Clarín: Sociedad, Distinguen a un vietnamita que arriesga todo para editar libros (“Vinh danh một người Việt nam đã hy sinh tất cả để xuất bản sách”)
La Nación, Un premio a la lucha por la libertad en vietnam (“Một giải thưởng ghi nhận sự đấu tranh cho tự do ở Việt nam”)

Bùi Chát đọc diễn văn nhận Giải Thưởng Tự Do Xuất Bản tại sảnh đường Jorge Luis Borges, Buenos Aires, Argentina, ngày 25 tháng 4. Nguồn: Clarín (mục Feria del libro –Nhật Ký Hội Chợ Sách Quốc Tế)

(DAR LA CARA, BUI CHAT, AYER. LA REPERCUSION DEL PREMIO, DICE, PUEDE LLEVARLO A LA CARCEL PERO TAMBIEN PROTEGERLO) (NHẬN LÃNH TRÁCH NHIỆM, BÙI CHÁT, VÀO NGÀY HÔM QUA. HẬU QUẢ CỦA GIẢI THƯỞNG, ANH NÓI, CÓ THỂ ĐƯA ANH VÀO TÙ NHƯNG CŨNG CÓ THỂ BẢO VỆ ANH)

Tôi thật sự vui mừng khi có mặt nơi đây như một nhân chứng về những nỗ lực không mệt mỏi của những nhà hoạt động cho tự do ở Việt Nam.

Kính thưa quí vị!

Ở một nơi mà tự do chỉ có thể tồn tại trong những hành vi tùy tiện của chính quyền thì những cố gắng cho sự hiện diện của công lí và tình người dường như là vô nghĩa, và để hành động cho những điều tưởng như viển vông này chúng tôi đã chọn xuất bản.

Cũng như những anh em đang bị tù đày, quản thúc và tất cả những người đang đấu tranh cho một tương lai tốt đẹp ở Việt Nam, chúng tôi luôn tin tưởng vào lương tri. Thông qua việc xuất bản một cách tự do những điều cần thiết, chúng tôi biết rằng nhiều độc giả của chúng tôi sẽ tìm thấy lại lương tri của mình.

Sách có thể biến thế giới thành tự do, chính vì thế chúng tôi tin rằng tự do sẽ đến, trước hết với những người làm sách, những người đọc sách, và những người bàn luận về những điều mà sách mang lại.

Bằng tất cả tình yêu dành cho sách và dành cho con người, tôi xin đón nhận và san sẻ niềm vinh dự này cho tất cả độc giả, đồng nghiệp, bạn bè, và những người ủng hộ.

Hy vọng giải thưởng sẽ là cú hích đáng kể cho sự phát triển của phong trào xuất bản độc lập, đặc biệt là sự phát triển của xã hội dân sự, tại Việt Nam.

Cảm ơn tất cả mọi người.

Bùi Chát

trích thi tập Bài thơ một vần / One-rhyme Poems (Giấy Vụn, 2009)
 

Cũng như em, tôi không hát một mình

Dưới lớp da nạm vàng
Có thể gãi thứ mình muốn ngứa?

Tôi đâu biết đêm dài quá vậy
Chẳng còn nhiều người thức đợi ngày mai
Ai đó thi thoảng thắp lên ngọn đèn
Để xua đuổi tai ương

Đáp lại những câu thơ dài tuyệt vọng
Em đã đến cạnh tôi nguyện ước
Vòm đêm không chút dấu hiệu thay đổi
Chúng ta bay đến lúc hết hơi

Like You, I Don’t Sing Alone

Under the gilded skin
Can we scratch what we want to itch?

I never know the night to be so long
Not many still stay awake for tomorrow
Sometimes someone lights up a lamp
To turn away misfortune

In response to long desperate verses
You have come near me and pray
The dome of night has no sign of change
We fly until we are out of breath

.

trích Bài thơ một vần / One-rhyme Poems (Giấy Vụn, 2009)

Khó thấy

Sự phát triển của nghệ thuật
Có thể kết liễu một chế độ độc tài

Bao nhiêu người đã nói
Những điều tương tự vậy

Các nghệ sĩ nhậu ở vỉa hè
Kể về tính nước đôi

Cây kim giấu kín trong bọc vải
Lâu ngày cũng thành thơ

Chúng ta
Những cư dân không được đón chào

Gió chiều nào
Ta tào lao chiều ấy

Difficult to See

The development of the arts
Can end a dictatorship

So many have said
Things like that

The artists who drink on the pavement
Tell about equivocality

A needle hidden in a wrap of cloth
For days would turn into poetry

We
The unwelcomed citizens

Which way the wind blows
That way we banter

Không đề

Những cây gì trên đường nào không biết nữa
Tự dưng thu về trổ rực hoa đỏ
Và chiều nay đương kẹt xe ở đó

Untitled

Those trees on which street I no longer know
For no reason when autumn come bloom into red flowers
And this afternoon a traffic jam happens to be there

.