Trang chính » Tin văn học Email bài này

hai nhà văn phụ nữ được vinh danh: Giải Văn chương Nobel và Man Booker năm 2009

herta muller standing

Nhà văn Đức gốc Romania Herta Muller, người đoạt giải Văn Chương Nobel năm 2009

1. Giải thưởng Văn chương Nobel 2009

Ngày 8 tháng 10 năm 2009 Hội Đồng Giải Văn Chương Nobel trao tặng giải thưởng văn chương năm 2009 cho Herta Müller, nhà văn Đức gốc Romania. Tác phẩm của Herta Müller được giới thưởng ngoạn văn học ở châu Âu biết đến nhiều hơn ở Hoa Kỳ. Herta Müller, 56 tuổi, sinh ra trong một gia đình nói tiếng Đức ở miền Tây nam của Romania. Bà học văn chương và ngữ học Đức và La Tinh ở đại học Timisoara. Mẹ của bà bị bắt đi trại lao động của Nga 5 năm còn bản thân bà bị mật thám của Romany quấy nhiễu liên tục chỉ vì bà từ chối không làm điểm chỉ viên cho họ. Bà cùng với chồng là Richard Wagner rời Romania năm 1987. Hiện nay bà sống và làm việc ở Berlin.

Hội đồng giải Văn chương Nobel Thụy Điển đã khen ngợi “văn của bà đẫm chẩt thơ và rất thẳng thắn, miêu tả cuộc sống của những người bị ruồng bỏ.” Tác phẩm của bà gồm có tuyển tập truyện ngắn Niederungen (Điểm Sa Sút) ấn hành năm 1982 và bị cấm lưu hành ở Romania. Hai năm sau bà viết quyển Drueckender Tango (Bản Tango Đàn Áp) nói về tham nhũng, lũng đoạn, đàn áp những người dân nói tiếng Đức trong làng ở Nitzkydorf nơi bà được sinh ra. Quyển này cũng bị cấm ở Romania tuy nhiên các tác phẩm này rất được yêu chuộng ở nước ngoài. Tác phẩm của bà rấy nhạy bén và có cái nhìn rất sâu sắc về chế độ của Ceausescu, nhà độc tài này đã bị lật đổ và xét xử năm 1989. Quyển The Land of Green Plums (Giang Sơn của Những Trái Mận Xanh) viết để tưởng niệm những người bạn đã chết dưới chế độ Cộng sản thời Ceausescu và quyển The Appointment (Buổi Hẹn) nói về một phụ nữ Romania đã khâu những mẫu tin nhỏ kêu gọi “cưới tôi đi” vào trong những bộ âu phục của đàn ông được gửi sang Ý. Ông Peter Englund, vị bí thư đương thời của Hội đồng Giải thưởng Văn chương Nobel đã ca ngợi bà đã viết những câu văn “có lửa” và “tác phẩm của bà mang một thông điệp phi thường.” Ông nói tiếp “một phần là nhờ vào chính quá khứ của bà, từng là nạn nhân bị lên án ở Romania; sau đó bà là kẻ xa lạ ngay trong chính quê hương của bà.”

Đa số tác phẩm của bà được viết bằng tiếng Đức, nhưng có một số tác phẩm đã được dịch sang tiếng Anh, Pháp, và Tây Ban Nha, như The Passport (Hộ Chiếu), The Land of Green Plums (Giang Sơn của Những Trái Mận Xanh), Traveling on One Leg (Du Hành với Một Chân),The Appointment (Buổi Hẹn). Tác phẩm mới nhất của bà là Atemschaukel hay Swinging Breath (Hơi Thở Đong Đưa) được đề cử cho giải thưởng Germany Book Prize, với kết quả sẽ được thông báo vào ngày thứ Hai 12 tháng 10 năm 2009.

Bà là người phụ nữ thứ 12 trong lịch sử Nobel được giải thưởng văn chương. Những nhà văn nữ đã được giải văn chương Nobel gần đây có Elfriede Jelinek người Áo năm 2004 và Doris Lessing (nhà văn Anh gốc Nam Phi Châu) năm 2007. Bà cũng là một trong bốn người phụ nữ được trao tặng giải thưởng Nobel năm nay. (Hai nhà khảo cứu y khoa Hoa Kỳ, bà Elizabeth Blackburn và bà Carol Greider được giải Y Khoa Nobel và bà Ada Yonath của Do Thái được giải  Hóa Học Nobel năm nay.)

Những tác phẩm tiêu biểu của Herta Müller:

Traveling on One Leg (Du Hành với Một Chân) là một quyển truyện không dài lắm xuất bản năm 1989 được Valentina Glajar và Andre Lefevere dịch ra tiếng Anh. Quyển sách này nói về sự mất phương hướng trong cuộc sống hải ngoại của Irene, một cô gái bị bệnh tâm thần, trong đó có những chi tiết phản ảnh một phần cuộc đời của Herta Mueller, thí dụ như Irene đã di dân đến West Berlin. Một số chi tiết được giới thiệu ở chương đầu như bụi rậm, móng tay, mặt đất sụp đổ, sức hút của thủy triều–những biểu tượng để diễn tả sự khao khát được thỏa mãn nhục thể–xuất hiện nhiều lần trong quyển sách. Quyển truyện rất đơn giản đến khổ hạnh, như một bài thơ đầy đau đớn được xây dựng trên những hình ảnh chia cắt hay đảo lộn thứ tự, thí dụ như Irene đi lộn ngược bằng đầu. Khi nàng bị chụp ảnh, nàng có cảm giác như đó là bức ảnh của một Irene khác, một biến hình của tri thức của nàng đã ám ảnh nàng suốt cuộc đời; khi nàng đi suốt một căn hộ lần đầu tiên, nàng có cảm tưởng căn phòng này đã đi xuyên qua người nàng. Irene ban đầu dự định di dân sang Đức là để được ở gần Franz, một anh chàng du khách say rượu ở Marburg mà nàng đã gặp ở một quán cà phê trên bãi biển Romania. Khi đến Đức Irene lại rơi vào một cuộc tình đắm đuối không những chỉ với Franz mà còn với hai người bạn của anh ta là Thomas và Stefan. Cả ba người đàn ông này đều cảm thấy khốn khổ trong cuộc sống ở hải ngoại. Irene không thể hiểu được tại sao người ta có thể buồn thảm trong cuộc sống quay cuồng đến mất trật tự của Tây phương. Ở quốc gia khác, ám chỉ Romania, nàng nói, lý do làm người ta không hạnh phúc luôn luôn rõ ràng. William Ferguson, người điểm sách cho The New York Times đã nhận xét:

Hành động trong quyển truyện này tuy không nổi bật, nhưng tâm thức sâu kín nhất của Irene- nơi mà những chuyện chính trị đã trở nên vấn đề riêng tư – đã được miêu tả thật tuyệt diệu.

Michael Krueger, giám đốc nhà xuất bản Hanser Verlag lo việc phát hành sách của Müller, đã nói: “Trao tặng giải thưởng cho Herta Müller, một trong những người thiểu số nói tiếng Đức sống ở Romania, là (ban chấp hành giải thưởng) đã chính thức công nhận một tác giả, đã không để khía cạnh bất nhân của cuộc đời dưới chế độ Cộng sản bị rơi vào trong quên lãng.”

The Appointment (Buổi Hẹn) được Michael Hulse và Philip Boehm dịch ra tiếng Anh. Tiểu thuyết nói về một cô gái không tên bị Đại tá Albu, cảnh sát mật của chế độ độc tài Nicolae Ceausescu, hỏi cung. Tên Đại tá này không hỏi cung nàng trong một lần; hắn chỉ hỏi cung nàng khi nào hắn muốn. Vì thế cô gái luôn luôn phập phồng lo sợ không biết mình bị triệu tập lúc nào và còn sống bao lâu. Cô gái hồi tưởng chuyện hỏi cung trên một chuyến xe điện đến gặp Đại tá Albu, nên chuyện quá khứ và hiện tại xen kẽ vào nhau tạo thành một câu chuyện đơn giản và trực tiếp trong đó “hạnh phúc trở thành một cái nợ” và “những cử chỉ yêu thương dịu dàng cũng bị tròng vào lưới.” Vì bị chế độ độc tài kiểm soát như thế nhân vật trong truyện không tin cậy vào ai cả. Tình yêu cũng dễ dàng tan rã trong môi trường ngột ngạt này. Peter Filkins, người điểm sách tác phẩm cho tờ New York Times, cũng nhận xét rằng văn chương của Herta Müller thường hú trọng vào những đổ vỡ trong các liên hệ đời tư của một người sống duới một chế độ độc tài hơn là những tệ trạng hiển nhiên của chế độ này.

Tổng hợp từ các nguồn:

  • Associated Press (Stockholm)
    New York Times


2. Giải thưởng Man Booker

hilary mantel portrait

Hilary Mantel, nữ văn sĩ Anh được giải Man Booker năm 2009

Giải thưởng Man Booker năm 2009 được trao tặng cho Hilary Mantel, 57 tuổi, với tác phẩm Wolf Hall. Hilary Mantel là nhà văn người Anh sinh ngày 6 tháng 7 năm 1952 ở Glossop, Derbyshire. Bà bắt đầu viết truyện dài French Revolution năm 1974, về sau khi xuất bản được đổi lại là A Place of Greater Safety. Với mười hai tác phẩm, Hilary Mantel cũng đoạt được nhiều giải thưởng văn học khác trong đó có quyển Beyond Black được vào chung kết của giải Orange và được trao giải Commonweath Writers.

Trong Wolf Hall (Dinh Sói), Hilary Mantel đã dựa vào một số chi tiết trong lịch sử thời Anh Hoàng Henry VIII của thế kỷ 16 và tiểu thuyết hóa nhân vật Thomas Cromwell vốn là cố vấn luật pháp của Hoàng đế Henry VIII. Thomas Cromwell là người giữ vai trò tối quan trọng trong việc giảm thiểu dần dần cuối cùng đến mức giải tán quyền hạn của Giáo hội La Mã đã áp đặt lên Hoàng gia Anh bằng cách đưa ra những đạo luật cải cách tôn giáo. Những đạo luật này được viết ra để cho phép Henry VIII được truất phế hoàng hậu đương nhiệm, Katherine of Aragon, để cưới Anne Boleyn mà không phải chờ Giáo hội La Mã cho phép.

Nguyên do chỉ là ông Hoàng Henry VIII vì lý do chính trị bị bắt lấy vợ thừa, vốn là góa phụ của người anh của Henry. Katherine de Aragon lớn tuổi hơn và Henry không yêu bà. Henry yêu Anne Boleyn vốn là em Mary Boleyn, bà này là người tình của Hoàng đế Henry. Người ta không thể lấy vợ khác nếu không được giáo hội cho phép cho dù đó là Hoàng đế nước Anh. Vị Hoàng đế này tài giỏi, thông minh, giàu tham vọng và cũng rất kiêu ngạo. Ông không lấy vợ một lần mà lấy vợ những 6 lần, trong đó có hai bà vợ ông cho chém bay đầu vì tội ngoại tình. Bất cứ ai cản trở ý muốn của ông ông đều tìm cách gán cho tội phản quốc và vì thế tử hình. Cuộc ly dị bà hoàng hậu đầu tiên Katherine de Aragon được Shakespeare viết thành kịch để đời. với sự khiêm nhường và hùng biện của Katherine, Giáo hội La Mã không chấp nhận cho ông bỏ vợ. Và vì thế ông vua đã tìm mọi cách để lật đổ uy thế của Giáo hội La Mã và tự ông nắm quyền cai trị tôn giáo ở Anh. Có thể nói trong lịch sử Hoàng gia Anh, không có thời kỳ nào có thể vượt qua thời kỳ của Henry VIII về mặt tình yêu và phản bội, những âm mưu dùng chính trị để đạt quyền lực và dùng quyền lực để thay đổi chính trị.

Chuyện đã rất xa xưa, lịch sử thì người ta đã biết nhẵn cả rồi. Cái tài của Hilary Mantel là cho Thomas Cromwell, một nhân vật phản diện đã dùng mánh khóe tinh xảo để đạt quyền lực và thực hiện mưu đồ chính trị cho Henry VIII. Ông ta phục vụ ông chủ của mình tận tâm nhưng cuối cùng cũng chết về tay của ông chủ bởi chính kế hoạch dâng người đẹp (nhưng vua không thấy đẹp). Tuy mưu đồ của ông đen tối, hành động của ông không đáng ngợi khen, nhưng Hilary Mantel đã cho độc giả thấy ông ta cũng là một người thông minh phi thường và đầy thủ đoạn.

Janet Maslin, người điểm sách của The New York Times đã nhận xét “những nhân vật chính được miêu tả thật sống động,” bà còn thêm “những mưu mô gian xảo như những móng vuốt sắc bén của các nhân vật này được diễn tả tài tình từ đầu đến cuối trong một quyển sách mà sự phong phú của những hình ảnh, sử liệu được quyết định, chọn lựa và cô đọng trong một vài chữ dùng thật chính xác."

Nhiều tuần trước đây, dư luận văn học đã bàn tán là quyển Wolf Hall có rất nhiều triển vọng được đoạt giải năm nay, tuy nhiên người ta vẫn bán tín bán nghi bởi vì cùng vào chung kết với Hilary Mantel là hai nhà văn có máu mặt. Đó là J. M. Coetzee, văn hào được giải Nobel Văn Chương năm 2003 và hai lần được trao giải Man Booker cho hai tiểu thuyết là Life and Times of Michael K. (1983) Disgrace (1999). Còn người kia là nữ văn sĩ A.S. Byatt đã được giải thưởng Man Booker năm 1990 với tác phẩm Possession. Năm trước, người ta cũng xôn xao bàn tán là Sebastian Barry với tác phẩm The Secret Scripture rất có cơ hội nhưng giải thưởng năm 2008 lại về tay nhà văn Ấn Độ Aravind Adiga với tác phẩm The White Tiger.

Theo dõi diễn biến của giải thưởng văn học Man Booker tôi có ấn tượng là ban bình chọn giải thưởng không bị hoa mắt bởi những tên tuổi lừng lẫy trong thị trường chữ nghĩa mà chỉ trao giải thưởng cho tác phẩm mà họ thật sự thấy xứng đáng. Tôi chủ quan nói thế là bởi vì tôi đọc cả hai quyển The Secret Scripture (Bản Kinh Thánh Bí Mật) The White Tiger (Hổ Trắng) để so sánh và tôi thích quyển Hổ Trắng hơn. Tại sao thích hơn thì có lẽ phải nói ở trong một bài viết khác.

Tổng hợp từ các nguồn:

  • Wikipedia
  • The New York Times
  • The Guardian

bài đã đăng của Nguyễn Thị Hải Hà


1 bình luận »

  • đỗ xuân tê viết:

    cám ơn HH đã nhanh chóng update tin vui văn học. Tuy cùng bản tin từ AP, xin ghi lại ba cách chuyển ngữ về lý do Ủy ban Nobel vinh danh Herta Muller:
    VIETNAM.net: văn của bà là ‘sự kết hợp giữa thi ca và sự mạch lạc của văn xuôi’.
    NgườiViệt:’với sự cô đọng của thơ và sự thẳng thắn của văn xuôi, mô tả hoàn cảnh của những người bị tước đoạt quyền sở hữu”.
    Da Màu: văn của bà ‘đẫm chất thơ và rất thẳng thắn, miêu tả cuộc sống của những người bị ruồng bỏ’
    Nguồn: ‘concentration of poetry and the frankness of prose, depicts the landscape of the dispossessed’

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)