Trang chính » Biên Khảo, Chuyên Đề, Giới Tính, Tiểu luận Email bài này

Từ Oscar Wilde đến Edmund White

 chp_oscar_wilde

Chân dung của Dorian Gray của Oscar Wilde xuất bản vào năm 1891 là một tác phẩm quan trọng về sexuality (tính, hệ tính, dục tính). Nó rất có thể là một tác phẩm đi đầu trong thư mục sách về đề tài đồng tính (gay & lesbian writing).  Walter Pater đã thuyết phục Wilde cắt bỏ đoạn văn mô tả sống động tình yêu của hoạ sĩ Basil Hallward cho Dorian Gray, nhưng xem ra, độc giả cũng thấy được chỗ nào là những chuyển biến tình cảm, ai với ai.

Như một tiểu thuyết đi tìm những bản sắc khả hữu của cái ngã [Oscar Wilde từng nói Basil Hallward, Lord Henry, và Dorian đều là mình ở ba cái nhìn khác nhau], Dorian Gray vừa là một thành công vừa là một tai hoạ cho tác giả; sexuality được soi xét trong ánh sáng luân chuyển, khả thể linh động của của tiểu thuyết, nhưng khi  nó bị chặn đứng ở một chỗ, bị đặt những câu hỏi, bị bắt phải phân minh rõ ràng, không còn nước đôi, lấp lửng, giả cách, nó sẽ là một chuyện không dễ giải bày. Phiên khảo hạch ngày 3 tháng Tư 1895 của Edward Carson mà bên kia bị can là tác giả của Dorian Gray cho thấy khi đem sự vụ cuộc đời mà tra khảo tác phẩm, Carson và giới thế quyền bấy giờ thực sự đã muốn bỏ ngục Oscar Wilde. Án tù và cuộc lưu vong của Oscar Wilde là biến cố bi tráng đầu tiên trong hành trình tra tìm sexuality.

Sexuality sẽ sót lại là gì nếu tính cách bất định của nó bị loại trừ?

Patrick White cho rằng sexuality không chỉ có khả năng hàm chứa tính bất định, mà còn rằng chính tính bất định ấy làm nên tâm thức mới, tính khí mới của con người. Trong tác phẩm tự thuật Flaws in the Glass (Những Tì Vết trong Gương) ông từng có lúc đặt giả thuyết nếu mình sinh ra là một heterosexual [không đồng tính] thì sao? Và ông tự đưa ra giải đáp cho ông:  chắc mình sẽ phải là một nhà văn ‘khoa trương, chải chuốc, giả hình’ (pompous, preening, with deep-seated hipocrisy), hay một phụ nữ không biết đi vào ngả rẽ nào.

"Tôi rất có thể chọn cuộc đời của một cô gái giang hồ vì đóng được bao vai, giàu có còn hơn một diễn viên, cho anh đàn ông khán giả ảo tưởng được phục vụ, rồi ném mạnh vào hắn những mảnh giẻ của sự tự quan trọng hoá của hắn ở giờ cài nút quần. Hay tôi là một nữ tu có màu da sữa và miệng cười bánh mì lát, dành trọn đời cho cuộc gọi là hôn nhân tâm linh với vị hôn phu đòi hỏi không ai bằng."

(… Or I might have chosen a whore’s life for its greater range of role-playing, greater than that offered an actress, deluding male audience of one into thinking I was at his service, then flinginging back at him the shreds of his self-importance as he buttoned up. Or selse a nun, of milky complexion and sliced-bread smile, dedicated to her quasi-spiritual marriage with the most demanding spouse of all.)

Tất cả đều là khả thể. Không ai biết được mình là gì cho tới khi mình đã là nó rồi. Và có lẽ cũng là cả một hành trình dài để đi tới cái biết đó. Những gì xuất hiện ở bên ngoài là cả một sự pha trộn linh động ở bên trong, để sau cùng tạo thành điều mà Patrick White gọi là khí chất – khí chất của con người, của xã hội, thậm chí tính khí của một quốc gia (a nation’s temperament).

“…. Như tôi thấy, chút gì tinh tế trong cá tính Úc thực sự tới từ chất nam tính trong người đàn bà xứ này, và chất nữ tính trong người đàn ông của nó. Nữ giới Úc nói chung cho thấy mạnh mẽ hơn nam giới Úc. Than ôi, chất nữ tính trong nam giới không mạnh mẽ đủ để khiến cho nó lý thú hơn."

(As I see it, the littele that is subtle in the Australian character comes from the masculine principle in its women, the feminine in its men. Hence the reason the Australain women generally appear stronger then their men. Alas, the feminine element in the men is not strong enough to make them more interesting.)

                               [Flaws in the Glass]

Chất nam tính trong đàn bà và nữ tính trong đàn ông của Patrick White gặp gỡ quan điểm của Virginia Woolf, tác giả của Orlando:

“ … Tôi tiếp tục phác hoạ một cách tài tử một kế hoạch cho linh hồn để trong mỗi chúng ta hai thế lực trú ngụ, một nam, một nữ; và trong mỗi bộ não của người nam người đàn ông có vị thế mạnh hơn người đàn bà, và trong bộ não của người đàn bà người đàn bà mạnh hơn người đàn ông. Trạng thái bình thường và dễ chịu là khi hai mặt ấy sống hoà điệu cùng nhau, cộng tác trên mặt tâm linh … Coleridge dường như đã nhắm ý ấy khi nói rằng  một tâm thức lớn thì lưỡng tính.”

(I went on amateurishly to sketch a plan of the soul so that in each of us two powers reside, one male, one female; and in the man’s brain the man predominates over the woman, and in the woman’s brain the woman predominates over the man. The normal and comfortable state of being is that when two live in harmony together, spiritually co-operating … Coleridge perhaps meant this when he said that a great mind is androgynous.)

            [A Room of One’s Own]

          Chính vì sự đan xen nam tính – nữ tính, hệ tính của con người không rạch ròi phân minh, đen trắng. Nhưng qui ước xã hội thì luôn luôn đòi hỏi sự rạch ròi này. Qua nhân vật Orlando – chuyển hệ từ nam qua nữ mà vẫn giữ nguyên bản sắc cúa mình – Woolf muốn đặt lại vấn đề rằng những qui ước xã hội có những quyết định nặng nề lên hệ tính, những qui ước này có khả năng trái nghịch với bản chất của hệ tính như cá nhân bản thân con người ấy nhìn thấy.

          Michel Foucault khi khảo sát lịch sử sexuality để phân tích hệ tính qua những giai đoạn văn hoá, lịch sử xã hội khác nhau, hệ tính như một quan niệm thực sự là gì, cũng tìm thấy chính hệ tính ra đời từ những qui ước xã hội và văn hóa. Cái nhìn về dục, về dục tính khác biệt rất rõ giữa Hy Lạp và quan điểm của Thiên chúa giáo, một bên là một phần thiết cốt của con người trong sinh hoạt của nó, một bên là phần tội lỗi phải được xưng tội, phải được cứu chuộc. Trước thế kỷ mười chín có lẽ từ ‘sexuality‘ cũng chưa có mặt, từ ‘homosexual’ cũng chưa có. Nhu cầu phân tích và khảo sát hệ tính dấy lên mạnh mẽ trong thời kỳ Victoria khiến cho những từ ngữ này xuất hiện. ‘Homosexual’ thay thế cho ‘perverse’ là một từ để chỉ một hành vi, một nhóm – trong khi ‘homosexual‘ là một cá tính, một xác định hệ tính, một cá thể, một con người.

          Thân xác, cảm thức, khẩu vị, tình yêu, cô đơn, sự giao tiếp thân mật của thể xác, sự hoang trống để lại từ tình yêu, cái chết, tất cả có ý nghĩa khi con người được nhìn thấy như một cá thể ý thức, một cá thể yêu đương. Những gì vào thời điểm này được chấp nhận thực sự đã đi qua một tiến trình dài của những tra vấn, tranh luận, đối chất, từ Oscar Wilde đến Virginia Woolf, Michel Foucault. Những tác phẩm và những diễn ngôn lớn mạnh trong nửa sau của thế kỷ hai mươi về hệ tính, về nữ quyền, về đồng tính đã mở rộng quyền của cá thể. Nó thay đổi bộ mặt của những thành phố tụ điểm lớn của những sinh hoạt nghệ thuật và văn chương ở Tây Phương.

          Nhìn lại, những người viết tiểu thuyết đã góp phần không nhỏ như những người đi tiên phong đặt vấn đề về giới tính. Hành trình đi tìm nhân vật bắt gặp sự soi rọi cặn kẽ vào bản thể.  Woolf, Wilde and Patrick White chỉ ra sự phong nhiêu, uyển chuyển, nhiều mặt và đa sự của sexuality trong con người. Genet và Proust còn đã đi xa hơn: sexuality là toàn bộ thế giới đẩy bật lên, biến tấu, tạo thành tác phẩm của họ – thế giới của cảm thức đồng tính. Thế giới ấy đã giúp cho một thế hệ tới sau  – Jeanette Winterson và Edmund White – viết như là sống, thở, thế giới cảm thức đồng tính này – họ không còn cần thấy phải giải thích về sexuality nữa. Những hậu duệ của Genet, của Proust đi thẳng vào thế giới eros. Từ Virginia Woolf đến Edmund White là một khoảng cách khá lớn, khoảng cách giữa cái tôi cảm thức quán sát và cái tôi bung xả sống ngọn lửa cảm thức đó. Ngọn lửa eros mà thế hệ đi trước không được phép tự động nhận lấy – họ phải lập luận và phân giải và lập ngôn qua những nhân vật và những cuốn tiểu thuyết – qua tới những năm 1970, 1980 đã trở thành thứ năng lực tự khởi phát, tự động duy trì hành trình. Sự khác biệt giữa thế hệ Patrick White, W H Auden và thế hệ kíp tới của Edmund White cũng là khác biệt của độ mở đã tạo được (trong xã hội Tây Phương) qua bốn thập niên, gồm trong đó những vận động nằm ngoài văn học, như cuộc đối đầu của giới thanh niên đồng tính được biết tới như the Stonewall riots (1969), như sự bung nổ những ghết-tô đồng tính, trận tấn công của virút AIDS, cảnh ngữ bi đát và bi tráng của thời kỳ tương trợ của những con người chung hệ tính trước trận tấn công của virút AIDS.

          Edmund White từng nói đâu đó để viết về những nhà văn đồng tính, anh phải là ‘người trong cuộc’. Với đời sống và tác phẩm của Edmund White, ông có toàn quyền để nói điều đó. Ta có thể đọc Cavafy, W H Auden mà không cần biết đến hệ tính của Cavafy, của Auden, nhưng không thể đọc Edmund White mà không ý thức đến hệ tính của Edmund White. Sự rõ ràng, thế cao hãnh, đi cùng với chất bi tráng. Một thế hệ mới của những người viết đã đi qua sự mất, nỗi hoang trống, tình yêu và cái chết.

          MarcelProust, André Gide, Edmund White, Jeanette Winterson, Patrick White, Cavafy, Allen Ginsberg, Virginia Woolf, Adrienne Rich, Susan Sontag, James Merrill, Christopher Isherwood, W H Auden, Robert Dessaix, Dorothy Porter, Michael Cunningham, Michel Foucault, Roland Batrhes, Robert Mapplethorpe … đã làm thay đổi lối nhìn ở phương Tây về đồng tính và nghệ thuật văn học đồng tính. Họ đã góp phần rất lớn trong việc vận động những đô thị thủ phủ của Tây phương trở thành thế giới mở. Tất nhiên bạn sẽ hỏi: Nhưng ra khỏi những đô thị Tây phương này, giòng văn gay-lesbian có được chỗ đứng nào? Nói về hệ tính, dục tính, quả nhiên như Foucault đã cảnh giác, chỉ có thể nói được trong văn cảnh văn hoá nhất định nào đó. Nhưng mà thế giới toàn cầu hoá luôn cho phép độ mở hơn là sự đóng khép. Nhưng mà sau cùng thì đơn vị mà văn học tiến tới là đơn vị con người.  W H Auden nói về con người từng bảo "we must love each other or die " [chúng ta phải yêu nhau hay là chết]. Nghe đâu về sau ông có đổi lại "we must love each other and die" [chúng ta phải yêu nhau và chết]. Đó là chuyện thơ và chuyện con người.

          Thực tế hơn, chí ít ta cũng có thể thấy một chuyện này: Oscar Wilde của thế kỷ hai mốt sẽ không cần Walter Pater để cắt đi một đoạn văn.

           

          TQ

          bài đã đăng của Thường Quán


          Bài này không có phần bình luận.

          @2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)