Trang chính » Bàn tròn, Biên Khảo, Lý Luận, Ngôn ngữ, Quan Điểm Email bài này

Hãy trả lại dấu nặng cho câu tục ngữ ấy

44 bình luận ♦ 8.09.2009


cohoc

 

LTS: Bài viết dưới đây của tác giả Lê Hữu dựa trên khẳng định của chính ông về một nghi vấn thú vị: “Có học phải có hạnh” hay là “Có học phải có hành?” Trong trường hợp “Hãy trả lại dấu nặng cho câu tục ngữ ấy,” liệu toàn bộ giá trị của bài viết có bị phủ nhận nếu có ai đó chứng minh được rằng “Có học phải có hành” mới đúng và hơn thế nữa, đã thịnh hành ở miền Nam Việt Nam ngay cả trước tháng Tư năm 1975.

Trong một tình huống như thế, bài viết dưới đây có thể có thêm vấn đề để chúng ta suy gẫm, sự cần thiết phải chính xác của tiền đề và có thật đúng là lý luận về những vấn nạn văn hóa cũng bị chi phối bởi một qui luật không thể đảo ngược tương tự như của toán học, ở đó một bài toán  bắt đầu sai thì kết quả phải sai? Đó là chưa kể đến một nội hàm rộng hơn: ảnh hưởng của chính/định/thiên kiến lên ngòi bút của bất cứ ai.

BBT Da màu trân trọng cám ơn tác giả Lê Hữu về bài viết với một nội hàm phong phú và bất ngờ.

– “Có học phải có hạnh” và “Có học phải có hành”, câu nào đúng?

Một thầy giáo trẻ hỏi tôi câu ấy trong giờ ra chơi của học sinh. Tôi hỏi lại:

– Ở đâu ra câu “Có học phải có hành”?

– Các tài liệu giáo khoa ở trong nước. Và ở đây nữa, đôi lúc cũng thấy ghi như vậy.

Thay vì trả lời câu hỏi, tôi mời thầy giáo trẻ ấy một tách café và kể câu chuyện nhỏ: Một phụ huynh nói với tôi rằng, muốn biết học sinh học được những gì ở một trường Việt ngữ, hãy đến thăm trường ấy trong giờ ra chơi của các em. Ông phụ huynh ấy đã đến thăm trường này, và chỉ sau năm phút đứng quan sát các em trong giờ chơi, ông đã quyết định ghi tên cho con mình theo học tại trường. Ông đã “thấy” gì? Ông thấy các em nhỏ gặp thầy, cô mình đều lễ phép cúi đầu chào “Con chào Thầy”, “Con chào Cô”. Ông thấy lại hình ảnh quen thuộc của một sân trường, một giờ ra chơi của học sinh người Việt ở quê nhà thuở trước. Ông thấy lại hình ảnh quen thuộc của một cậu học trò nhỏ nhiều năm về trước, khoanh tay cúi đầu chào thầy cô giáo. Cậu học trò nhỏ ngoan ngoãn và lễ phép ấy là ông, và nay ông muốn thấy con mình cũng ngoan ngoãn và lễ phép như thế.

Ngoan ngoãn và lễ phép, đó là chữ “lễ” ở trong câu “Tiên học lễ, hậu học văn”, và là chữ “hạnh” ở trong câu “Có học phải có hạnh”.

Từ sau năm 1975, người ta đã lập lờ, đã nhập nhằng một cách cố ý, đánh tráo chữ “hạnh” bằng chữ “hành” trong câu tục ngữ trên. Rõ ràng là cả “ý đồ” (1) chứ không phải chỉ là chuyện dấu nặng hay dấu huyền. Đánh tráo cái “dấu nặng” ấy là đánh tráo những giá trị tinh thần về luân lý, đạo đức của một nền văn hóa truyền thống. Đánh tráo cái “dấu nặng” ấy là muốn tháo gỡ các khẩu hiệu vẫn treo dán trong các lớp học ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975, như “Tiên học lễ, hậu học văn”, “Có học phải có hạnh”, “Không thầy đố mầy làm nên”. Bôi xóa cái dấu nặng ấy là bôi xóa hình ảnh con người ăn ở có nhân có nghĩa, có thủy có chung, có trước có sau, có trên có dưới, và thay vào đó, con người “mới” với nếp sống “mới” trong một xã hội “mới” “tiên tiến, ưu việt” (1).

Nhiều người dễ tính có thể nói “‘Có học phải có hành’ thì cũng đúng thôi”. Vâng, cũng đúng thôi; tuy nhiên, đấy là câu tục ngữ mà ông cha ta đã truyền từ đời con sang đời cháu, sang đời chắt, chút, chít…, và thường thì người ta không việc gì phải đi sửa một câu tục ngữ, nếu câu ấy không có gì sai quấy, và nhất là việc sửa đổi không làm cho câu ấy đúng hơn, hay hơn. Hai câu ấy có hai nghĩa khác nhau, và câu được sửa lại–“Có học phải có hành”–chắc chắn không mang ý nghĩa mà ông cha ta và những thầy cô giáo của những thế hệ trước thiết tha muốn truyền đạt cho những thế hệ tiếp nối.

Tương tự, không việc gì phải đổi chữ “công” thành chữ “ơn” trong câu ca dao “Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra” mà ai cũng thuộc nằm lòng từng chữ. Tại sao không chịu gọi là “công” cho nó đàng hoàng? “Công” ấy là “công đức sinh thành”, là “công ơn dưỡng dục” (không phải… “cám ơn” một tiếng là xong, như bạn như bè). Muốn thay bằng chữ “ơn” thì ít ra cũng phải đi với chữ “công”, phải là “công ơn”.

Cũng không việc gì phải đổi “Công cha nghĩa mẹ” thành “Ơn cha nghĩa mẹ”. Không việc gì phải “dị ứng” (1) với chữ “công” ấy. Không thể tùy tiện sửa đổi, thêm bớt, chế biến, hoặc giải thích khác đi ý nghĩa các tục ngữ, ca dao đã trở thành những khuôn thước và “chuẩn mực đạo đức” (1) từ ngàn xưa của ông cha ta.

Có những “tu chỉnh” thật nhỏ, rất nhỏ, làm như là… quên, là nhầm lẫn, là vô tình, không dễ “phát hiện” (1) vì ít ai để ý; hoặc nếu có, cũng chỉ nói “Thôi thì ‘ơn’ cũng được vậy”. Việc tu chỉnh ấy là một trong những thủ thuật có chủ ý tạo sự quen mắt, quen tai khiến người đọc, người nghe, nhất là các em nhỏ, dần dà dễ tiếp thu (1). Vì thế học sinh bây giờ mới viết là “Ơn cha như núi Thái Sơn…”, hoặc mới có bài hát “Ơn cha” (mà không phải “Công cha”), hát véo von.

Vì sao những người làm công tác giáo dục ở trong nước lại muốn đổi chữ “hạnh” ra chữ “hành”? (Chắc chắn không phải là đổi cho… vui). Có phải vì cho rằng chữ ấy không cần thiết lắm, hoặc là đã… lỗi thời nên người ta “nhất trí” (1) thay chữ “hành” vào câu tục ngữ ấy, và cho chữ “hạnh” đi chỗ khác chơi. Cho chữ “hạnh” đi chỗ khác chơi có nghĩa là cho những bài học “thảo kính cha mẹ, kính thầy yêu bạn, lễ phép với người già, giúp đỡ người tàn tật, đi thưa về trình, gọi dạ bảo vâng” đi chỗ khác chơi. Thành thử, nếu học trò gặp thầy cô giáo, gặp các bác, các cô, các chú… mà cứ trơ mắt ếch ra thì chắc chắn không phải là lỗi của các em, vì… có được “học” đâu mà “hành”.

Giá dụ học sinh có nêu thắc mắc, “Bố con nói ‘có học phải có hạnh’”, cán bộ giáo dục sẽ nhanh chóng “lên lớp” (1) để đả thông tư tưởng: “Sai. ‘Có hành’, không phải ‘có hạnh’. Viết ‘hạnh’ là… sai chính tả. Không có ‘hạnh họe’ gì hết. ‘Hành’ nghĩa là ‘chấp hành nghiêm chỉnh’, bảo gì làm nấy, nói sao làm vậy. Hiểu chưa?”

Kể từ khi câu tục ngữ ấy bị đánh tráo bằng hàng giả, “hàng nhái” (1), nếp sống của người Việt trong nước không còn như trước nữa. Những phong tục tập quán, những luân thường đạo lý bị kéo sập. Và tất nhiên, ba cái lẻ tẻ như “Công, dung, ngôn, hạnh” hay “Cái nết đánh chết cái đẹp” hay “Trai thời trung hiếu làm đầu / Gái thời tiết hạnh là câu sửa mình” (2)… cũng bị kéo sập theo.

Không ngạc nhiên chút nào khi mà cái nền tảng luân lý, đạo đức ở trong nước đang ngày càng “xuống cấp” (1) trầm trọng. Không ngạc nhiên chút nào khi mà trên các trang báo, trang web hàng ngày nhan nhản, tràn lan những bài báo, những hình ảnh, những khúc phim “minh họa” các thành tích vẻ vang về “hành xử”, “hành sự” (1) của học sinh trong nước, những thành tích “siêu đẳng” khiến các bậc phụ huynh phải… lạnh người.

Cái khác nhau giữa “dấu nặng” và “dấu huyền” ấy là cái khác nhau giữa hai nền giáo dục trước và sau năm 1975 ở trong nước.

Cái nền văn hóa giáo dục không-có-chữ-hạnh ấy rồi sẽ đi đâu, vể đâu? Dường như không mấy ai thắc mắc về chuyện ấy. Dường như không ai cảm thấy mình có trách nhiệm phải trả lời câu hỏi ấy. Người ta mải đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi thiết thực hơn, chẳng hạn “Làm cách nào để nhét tiền đầy túi?” Thử bước vào một tiệm sách lớn ở trong nước, một trong những đầu sách bán chạy nhất là những sách thuộc dạng “Làm thế nào để trở thành nhà kinh doanh giỏi?” Cả nước đua nhau kiếm tiền, đua nhau làm giàu. Khi đã mải mê làm giàu, người ta không còn màng đến chuyện gì khác nữa. Chuyện nếp sống văn minh văn hóa “nâng cấp” (1) hay “xuống cấp” (1) không có ăn nhậu gì tới họ. Làm như đất nước này là đất nước của ai vậy, chứ không phải “cái nhà là nhà của ta, công khó ông cha lập ra…”

Trở lại chuyện “học” và “hành”, có hai câu hỏi không thể không đặt ra. Thứ nhất, các em học sinh đã “học” được những gì ở trong trường trong lớp? Nói cách khác, người ta đã dạy các em những gì, để rồi sau đó khuyến khích các em hãy mang ra mà… “hành”? Thứ hai, ngoài việc đánh tráo một cái “dấu nặng”, liệu người ta còn đánh tráo những gì khác nữa trong các tài liệu giảng dạy cho học sinh? Tôi thực tình không muốn đẩy câu chuyện đi xa hơn nữa.

Chỉ xin quý thầy cô ở trong nước (và cả ở ngoài nước) một điều: trong kho tàng tục ngữ, ca dao của người Việt không thiếu những câu về “hành”, chẳng hạn “Học đi đôi với hành”, hoặc “Lý thuyết phải đi đôi với thực hành”…, thầy cô cứ việc tùy nghi mang ra mà giảng dạy cho các em, riêng câu tục ngữ “Có học phải có hạnh” vừa thể hiện nét đẹp rất “riêng”, vừa phản ánh bản sắc văn hóa của dân tộc mà chúng ta vẫn tự hào, xin vui lòng cứ để yên đấy, không cần phải bôi xóa cái dấu nặng dưới chữ “a”, và thay đổi “…có hạnh” thành ra “có hành”.

Thật may một điều, ở quanh đây chúng ta vẫn còn có những trường Việt ngữ. Không chỉ dạy học sinh phép tắc lễ nghĩa của người Việt, những trường mà tôi được biết, trong các buổi lễ mãn khóa, ngoài các phần thưởng dành cho học sinh giỏi, luôn luôn có phần thưởng đặc biệt về hạnh kiểm. Một học sinh nhận được bằng khen “xuất sắc” phải vừa học lực giỏi, vừa hạnh kiểm tốt. Qua việc khen thưởng ấy, các thầy cô muốn các em ghi nhớ: “Có Học phải có Hạnh”.

Hãy trả lại “dấu nặng” cho câu tục ngữ ấy. Hơn thế nữa, hãy trả lại môn học “Đức Dục” cho các trường học của người Việt.

lê hữu

(1) Từ ngữ phổ biến ở trong nước

(2) Lục Vân Tiên, truyện thơ Nguyễn Đình Chiểu

bài đã đăng của Lê Hữu


44 bình luận »

  • Túc Trí viết:

    Tôi rất “tâm đắc” câu hỏi của ông LH “Cái nền giáo dục không-có-chữ-hạnh ấy rồi sẽ đi đâu, về đâu???”
    Là người từng làm việc nhiều năm ở một Trung Tâm Việt Ngữ, thoạt đầu thấy câu “Có học phải có hành” trong một tài liệu giáo khoa, tôi rất bỡ ngỡ, cảm thấy có một sự thay đổi, khác trước, và có cảm giác hụt hẩng như đánh mất một thứ gì quý báu.
    Thật ra không phải chỉ có những người tuổi trẻ mới nhầm lẫn từ “hạnh” và “hành” trong câu tục ngữ “Có học thì phải có hạnh” mà ngay cả một số người đã lớn tuổi cũng vướng vào sai lầm này. Sống vào thời buổi “hiện đại”, con người bị cuốn hút và quay cuồng trong cơn “twister” của vật chất, câu tục ngữ trên có dần dà bị biến đổi thành “Có học thì phải có… hành” thì cũng là chuyện thường tình, dễ hiểu, và rất… hợp thời trang. Thiết nghĩ ông LH cũng không nên “ấm ức” làm gì.
    Học xong thì phải “practice” chớ. Học vi tính mà không lên máy, học sinh hóa mà không vào phòng lab thực hành thì làm sao hiểu được bài vở. Học thì phải hành mới có kết quả tốt, mới có kinh nghiệm, mới có thể cầm mảnh bằng kiếm cơm được. Đạo đức, lễ nghĩa, đức “hạnh” sẽ từ từ lùi dần về phía sau để nhường chỗ cho từ “hành” với miếng cơm, manh áo thiết thực tiến lên phía trước. Cái nhìn đơn giản, cái hiểu lệch lạc về câu tục ngữ này, đến một lúc nào đó sẽ được chấp nhận bởi những người không những chỉ ở trong nước mà ngay cả những người ở hải ngoại nếu chúng ta không kịp thời cùng ông LH xô đi dấu huyền và khiêng vác dấu nặng đem trả lại cho câu tục ngữ đã đi vào kho tàng ca dao, tục ngữ của dân gian bao nhiêu năm nay – “CÓ HỌC THÌ PHẢI CÓ HẠNH”.
    Cám ơn ông LH đã đưa ra một đề tài thật là thiết thực và lý thú.

  • lê anh hoài viết:

    Riêng tôi thấy câu “Học phải có Hạnh” rất hay, nhưng câu “Học phải có Hành” cũng không đến mức dở. Chuyện Hạnh hay Hành, tôi nghĩ cần thêm ý kiến của những người nghiên cứu sâu về ngôn ngữ, về văn học dân gian. Riêng tôi nghĩ nên chăng, ở đây cần lưu ý đến sự biến âm tự nhiên qua thời gian và qua từng vùng địa lý – văn hóa.
    Ông Lê Hữu cho rằng có một thế lực nào đó đã cố tình đổi dấu?! Xin ông Lê Hữu có thể chứng minh rõ hơn được không? Ai, thời điểm nào, văn bản nào (nếu có)? Nếu chứng minh được, tôi cũng căm ghét kẻ đó chẳng kém gì ông!
    Còn nếu không, ta nên nói chuyện ngôn ngữ, xin đừng “Chính trị hóa” thành ra nặng nề như thế. Nói thêm, “Tiên học lễ, hậu học văn”, “Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”, “Công, dung, ngôn, hạnh”, “Cái nết đánh chết cái đẹp”… tôi vẫn thấy học trò ở trong nước bây giờ được dạy đấy ông ạ. Xin ông đừng quá bị ám ảnh rằng hiện trong nước không còn tý lễ nghĩa và hiểu biết gì, thưa ông!

  • đỗ xuân tê viết:

    Về tiền đề mà nói thì ‘có học phải có hạnh’ theo tôi chưa hẳn là một câu tục ngữ và tôi cũng ít thấy được treo (như một khẩu hiệu) trong lớp học hồi trước 75. Tất nhiên không ai phủ nhận nhóm từ này là một lời khuyên dạy hay dùng trong gia đình và học đường. Thật sự khi nói về hạnh kiểm (tính hạnh), câu ‘tiên học lễ hậu học văn’ thường được nhắc đến nhiều hơn. Khi nhấn mạnh HẠNH(lễ) đi trước, HỌC(văn) đi sau, mặc nhiên HẠNH ở vị trí cao hơn.Cho nên dân gian có câu ‘học mà vô hạnh’ thì chỉ làm tướng cướp cũng mang ý này.
    Còn chuyện học với hành thì thầy cô thường nói đến nhiều khi đứng lớp. HỌC(learn) với HÀNH(practice) phải đi đôi với nhau theo một qui trình sư phạm để giúp học sinh dễ hiểu và dễ nhớ. Ta cũng hay nghe ai đó hỏi con mình,’dạo này cháu học hành ra sao?’thì có học phải có hành cũng là điều dễ hiểu.
    Trở lại niềm trăn trở của tác giả Lê Hữu khi muốn phục hồi nhân tố ‘hạnh’ trong môi trường giáo dục, coi đó là tiền đề cho một nền giáo dục lấy đạo đức, nhân bản làm gốc, trong khi yếu tố ‘hành’ chỉ là thứ yếu mang tính kỹ thuật, nhiều độc giả trong đó có tôi hoàn toàn đồng ý. Tôi cũng không nghĩ có một ‘thế lực’ nào đó thù địch với thiện ý này, vì quả thật đã qua rồi cái thời quá coi trọng mục tiêu chính trị, coi nhẹ nền tảng gia đình và trách nhiệm công dân, mà hệ lụy là bài học đắt giá khi bỏ môn ‘công dân giáo dục/đức dục’ trong học đường những năm tháng sau chiến tranh.đxt

  • Đặng Tiến viết:

    Chuyện tục ngữ, gửi Lê anh Hoài:
    Tôi cũng nghĩ đại khái như anh.
    Trước bài Lê Hữu, BBT Damau đã có lời dẫn nhập, rào đón rất hay, ngắn gọn nhưng đầy đủ, do đó, lẽ ra, chúng ta cũng không cần bàn thêm, xía vào.
    Nhưng anh và anh Túc Trí đã có công bình luận, nên tôi nhờ hai anh một việc sau đây:
    Tìm dùm tôi câu “có học phải có hạnh” có phải là tục ngữ không, nó nằm trong sách, tư liệu nào.
    Tôi đã tìm trong Tục Ngữ Phong Dao của Nguyễn văn Ngọc mà không thấy. Sách in 1928, trước khi Đảng CS Đông Dương ra đời, chắc là chưa kịp có “ý đồ” gì.
    Các anh cũng đừng mất công tìm trong sưu tập của các chuyên gia về văn học dân gian, như anh Hoài đã yêu cầu chính đáng. Ví dụ sách của Vũ Ngọc Phan, Chu xuân Diên, Nguyễn xuân Kính, Mã Giang Lân, Nguyễn Lân.

    Đừng mất công, vì tôi đã truy tầm nát nước rồi, mất công mà lại còn mang tội có “ý đồ” phổ biến sách CS. Mà câu “có học phải có hành” ngược lại, thì lại có, trong Chu xuân Diên, 1975, tr 309, 1993 tr 323; Nguyễn xuân Kính, 1995, tr 118.
    Nếu các anh có tư liệu khác, làm ơn mách giúp, sách trước 1975 ở Miền Nam càng tốt, trước 1930 càng tốt hơn.

    Tôi là người nhát gan, rất sợ độc giả, như đã có người nhận xét. Mỗi lần ươm ướm một chữ mới, thì người cứ run lên như cầy sấy, vì sợ bị quy chụp.
    Tôi có lần viết: ngôn ngữ có khả năng làm cho con người xa nhau, là vì vậy.

    Vui thôi mà!
    Đặng Tiến

  • Lê Hữu viết:

    Xin thành thật cám ơn những góp ý của quý anh Túc Trí, Lê Anh Hoài, Đỗ Xuân Tê và Đặng Tiến!
    Nếu bài ấy có vẻ “nặng nề” thì đúng là tôi có bị “ấm ức”, “ám ảnh” và “trăn trở” như quý anh nói thật.
    Câu hỏi của anh “khó” quá, thưa anh Lê Thanh Hoài. Tôi không thể “chứng minh được” giới chức nào, “thời điểm” nào, “văn bản” nào đã cho ra quyết định về việc đổi dấu ấy thưa anh, cũng như tôi hiểu rằng khó ai “chứng minh được” là “sự biến âm tự nhiên qua thời gian và qua từng vùng địa lý – văn hóa” đã dẫn đến việc biến đổi từ dấu nặng sang dấu huyền, mặc dù tôi… rất muốn tin như vậy.
    Xin nói thêm chuyện này cho vui: trong lúc trả lời anh tôi đọc được mẩu tin mới nhất trên một tờ báo lớn ở đây: “Hiệu trưởng cầm đầu đường dây bán trinh học trò”. Chuyện xảy ra tại một trường trung học ở thị trấn Việt Lâm, tỉnh Hà Giang. Tôi thực tình mong đây là nguồn tin… thất thiệt, hoặc nếu đúng, chỉ là trường hợp “cá biệt”, để tôi không phải “quá bị ám ảnh rằng hiện trong nước không còn tý lễ nghĩa” nào như anh nói.
    Xin cám ơn câu hỏi lý thú và khá “bất ngờ” của anh Đặng Tiến: “Câu ‘có học phải có hạnh’ có phải là tục ngữ không, nó nằm trong sách, tư liệu nào?”…

  • Đặng Tiến viết:

    Gửi anh Đỗ Xuân Tê:

    Tôi tán thành anh 100%. Chúng ta đều đồng ý với nhau 100% về hai câu ấy như hai chân “đồng hành” của một thân thể. “Vấn nạn văn hóa” như BBT Damau đã rào đón ở phần dẫn nhập, rất hay, ở đây, là vấn đề ngôn ngữ học, chớ không phải chuyện đạo nghĩa, mà ai ai cũng đồng thuận.
    Vấn đề ngôn ngữ học là gì? Hai câu ấy có phải là tục ngữ không? Có từ bao giờ?
    Nếu không, thì tạm gọi là cách ngôn, được không?

    Câu này có thật sự phái sinh từ câu kia, thậm chí vì ai đó, với ý đồ, đã ” đánh tráo” dấu nọ sang dấu kia?
    Hay là, tuy âm vang giống nhau, hai câu cách ngôn có hai nguồn gốc khác nhau? Ra đời từ hai thời điểm khác nhau, thuộc hai phạm trù khác nhau? thậm chí còn thuộc hai quy luật ngôn ngữ khác nhau?
    Thử đặt giả thiết thao tác, rồi lên đến tận nguồn, đuợc không?

    Trong bài này tác giả còn nêu ra nhiều ví dụ khác, trong tính cách nghịch chiếu, có soi sáng được câu chuyện không?

    Tôi già rồi, không ham học luân lý, chỉ thèm học thêm ngôn ngữ, nhất là tiếng Việt, anh và các bạn Túc Trí, Lê anh Hoài,và độc giả đó đây, chỉ giáo thêm được chữ nào, tôi mừng vui chữ ấy.

    Phiên phiến vậy thôi,

    Đặng Tiến.

  • đỗ xuân tê viết:

    Kính anh Đặng Tiến,
    Những vấn dề liên quan đến phạm trù ngôn ngữ tôi biết thế nào anh cũng góp ý, vì hình như anh rất thích thú, nhiệt tình trong thiện ý muốn đóng góp cho sự làm giàu, làm rõ ngôn ngữ Việt nam. Anh cứ hay rào đón sợ độc giả trách cứ, qui chụp này kia khi có những ý không thuận chiều. Tôi với tư cách độc giả xin anh cứ thoải mái góp ý để chúng tôi cũng có những điều cần học hỏi thêm. Có những cái ngôn ngữ làm cho con người xa nhau, nhưng chính ngôn ngữ làm cho con người ‘gần’ nhau và sự giao lưu tư tưởng trên diễn đàn đa chiều như Da Màu, tôi nghĩ là rất bổ ích và cần được khích lệ. Thân kính. đỗ xuân tê

  • Phan Đức viết:

    Nhân những góp ý của quý vị trên, tôi xin mạo muội hỏi một câu ca dao (hay tục ngữ, châm ngôn) sau đây thì câu nào đúng nhất:
    -Trước 1975: Chó đâu chó sủa lỗ không
    chẳng thằng ăn trộm cũng KHÔNG ăn mày
    -Sau 1975: Chó đâu chó sủa lỗ không
    chẳng thằng ăn trộm cũng ÔNG ăn mày
    Xin cám ơn quý vị.

  • Đặng Tiến viết:

    Gửi Đỗ xuân Tê:
    Đôi lời phiên phiến mà tâm huyết,
    Hoa gạo bên đường, giọt máu rưng…
    Đặng Tiến

  • Trần Công viết:

    Kính thưa các anh,
    Có HỌC phải có HẠNH, chân lí không thay đổi, không thêm thắt.
    HỌC đi đôi với HÀNH, trước giờ ai cũng khuyên như vậy.

    Cũng có 1 thời, người ta muốn nhấn mạnh, gồng lên, duy ý chí nên có thay dấu Nặng bằng dấu Huyền.
    Nhưng đừng vì cái dấu nặng ở đây mà “nặng nhẹ” với nhau chi cho lắm.
    Cứ để đấy, cái gì xuôi tai, thuận ý và lí thì còn đấy, “gió không thể cuốn đi”.
    Cái gì trúc trắc, trục trặc thì đào thải.

    Tôi thấy phần nhiều người ta dùng “Học đi đôi với Hành”, và ai cũng khuyên các em, các cháu điều này, còn “PHẢI CÓ” nghe không xuôi. “ĐI ĐÔI với” thì được.

    Người viết có vẻ ấm ức, hậm hưc chuyện trước/sau 75. Chi vậy. Tự HÀNH mình với sự HỌC, HÀNH.
    Nhìn hình minh hoạ, thấy ngay cô giáo đang chấm dấu nặng một cách rất nhẹ nhàng đấy.
    Tôi lớn lên, học hành ở Miền Nam, không xa cái Trường anh Đặng Tiến mấy.
    “không làm gì cho địch, không làm gì cho ta” nếu khai lí lịch. Thấy chuyện này cũng nhẹ nhàng, không cần hô “Hãy trả lại… “

  • Đặng Tiến viết:

    Trả lời Phan Đức,
    Theo Tục Ngữ Phong Dao của Nguyễn văn Ngọc,1928, cuốn 1,trang103,thì là
    ” Chó đâu có sủa chỗ không,
    Chẳng thằng kẻ trộm, thời ông ăn mày”.

    Kho tàng ca dao ngừơi Việt của nhóm Nguyễn xuân Kính, Phan Đăng Nhật…,
    NXB Văn Hóa, Hà Nội 1995, trọn bộ 4 cuốn, non 3000 trang,
    cuốn 2, trang 631, cũng theo Nguyễn văn Ngọc.
    Các tác giả có mách 3 dị bản trích từ Cổ Việt Phong Dao, Hương Hoa Đất Nước,
    Thi ca bình dân, Vũ ngọc Phan, nhưng đều là ” ông ăn mày”.
    Không thấy chữ “không”.

    Tôi mách số trang chiếu lệ, chớ các sách này theo thứ tự vần ABC, rất dễ kiếm.
    Cho nên tôi cũng chẳng uyên bác gì, mà cũng chẳng mất công.
    Vui anh vui em là vui.

    Câu “Vui thôi mà ” đúng như anh nói,là tôi cóp Bùi Giáng, nhưng nó cũng đã thành ” tục ngữ” rồi , mà không sợ ai thay dấu, thành Vùi thối Ma chẳng hạn!

    Vui thôi mà!

    Đặng Tiến.

  • Phan Đức viết:

    Xin được góp ý với ông Đặng Tiến,
    Thời tôi học thì có quyển “VN.Thi văn Giảng luận” của Hà Như Chi có ghi rõ
    ràng câu trên.Tôi nhớ chắc quyển này còn vài quyển khác thì tôi không nhớ.
    Theo thiển ý của tôi,câu nào cũng có lý cả.
    Chó sủa là điều tất nhiên,do đó đưa ra châm ngôn là thừa.Trái lại,chó sủa
    vu vơ,không mục đích,tầm bậy v.v. thì câu đó dùng để khuyên răn con người
    là phải lắm chứ !
    Xin cám ơn ông.

  • bắc phong viết:

    dậy con

    có học phải có hạnh
    có học phải có hành
    hạnh tốt học hành tốt
    sẽ nên người nên danh

    bắc phong

  • trinh-trung lap viết:

    Xin góp ý !

    Tôi nhận thấy hình như ý Ông Lê Hữu chỉ muốn mượn 1 câu tục ngữ để nói về 1 trọng tâm cần thay đổi trong triết lý giáo dục ngày nay. Chữ nghĩa chỉ là chiếc áo khoác được mượn để diễn vai thôi, lời thoại mới là cốt lõi của vở kịch đời.

    Tôi nghĩ “dân gian” là ai ? là nông phu, là bác kéo xe, là thằng ăn trộm, cũng là ông tiến sĩ văn chương. Nhưng nếu công nhận dân gian là tác giả của tục ngữ, thì có khi ông tiến sĩ văn chương còn thua bác kéo xe bên đường vừa kéo vừa ca :

    Con ơi nhớ lấy câu này
    Hiếp đêm là tặc, hiếp mai là “Thầy”

    Câu này tôi mới “biến ngữ” từ dân gian. Nghĩa là tôi cũng là 1 tác giả, và đương nhiên nếu nhiều người đồng ý ca với tôi thì cũng thành 1 tục ngũ đấy. Cần gì phải tra cứu sách này sách nọ cho phiền muộn.

    Hình như Ông Bắc Phong cũng có y nghĩ như thế !

    Kính !

    Trịnh Trung Lập

  • Túc Trí viết:

    Được tham gia “bàn tiệc ngôn ngữ” do chủ nhà Da Màu “chiêu đãi” với các vị thực khách rất cởi mở, biết tự chế và tôn trọng lẫn nhau, tôi rất vui và thích. Nghe các anh nói chuyện qua lại vui quá, lại xin góp thêm chút ý kiến. Có gì sơ suất xin bỏ qua cho để sau bữa tiệc mọi người đều ra về thơ thới hân hoan.
    Đọc phần góp ý của anh Đỗ Xuân Tê, tôi thấy anh dùng từ “trăn trở”cho ông Lê Hữu đúng hơn và hay hơn từ “ấm ức” mà tôi dùng. “Ấm ức” nghe có vẻ hằn học và “bức xúc” quá! Bắt được chữ “trăn trở” của anh, tôi không nghĩ là ông Lê Hữu muốn “ăn thua đủ” giữa hai từ “hạnh” và “hành”, mà có dụng ý mượn chữ hạnh ấy để bày tỏ nỗi lo âu và lên tiếng báo động về một nền giáo dục cần phải được nâng cấp. Cũng như đọc câu “…nếp sống của người Việt trong nước không còn như trước nữa” trong bài, tôi nghĩ chỉ là một cách nói mà chúng ta vẫn nghe khi mọi người nói về “biến cố 9/11” (tôi chắc tác giả muốn mượn “cụm từ” ấy trong tháng tưởng niệm biến cố này).
    “Bài học đắt giá khi bỏ môn ‘công dân giáo dục/đức dục’ trong học đường những năm tháng sau chiến tranh” đúng là bài học đắt giá và quý thật anh Đỗ Xuân Tê ạ.
    Về “mẩu tin mới nhất trên một tờ báo lớn ở đây: ‘Hiệu trưởng cầm đầu đường dây bán trinh học trò’”, dĩ nhiên chuyện này không phải xảy ra hằng ngày, nhưng nếu chịu khó đọc thêm tin tức học đường ở trong nước thì sẽ thấy khá nhiều “tai nạn” giữa thầy và trò ngày nay.
    Về phần góp ý của ông Đặng Tiến thì có câu hỏi rất vui, và tôi không rõ là ông…hỏi chơi hay hỏi thiệt: “Tìm dùm tôi câu ‘có học phải có hạnh’ có phải là tục ngữ không, nó nằm trong sách, tư liệu nào?”
    Ai cũng hiểu là tục ngữ, ca dao được truyền khẩu trong dân gian từ đời này sang đời khác, trước khi con người làm công việc sưu tầm, hệ thống và ghi chép lại trong sách vở. Công việc “truy tầm nát nước” của ông Đặng Tiến chỉ mang lại kết quả: ông “phát hiện” được rằng câu “có học và có hành” chỉ mới xuất hiện trong sách vở, tài liệu trong nước kể từ năm 1975 trở đi (1975, 1993, 1995).
    Còn câu “có học phải có hạnh” thì không thấy tung tích đâu cả, chắc là…từ trên trời rơi xuống, hoặc là câu… tục ngữ “ảo”.
    Tôi tin là mọi người cũng muốn được nghe ông Đặng Tiến tiết lộ thêm: vào cái thuở “ngày xưa còn bé”, khi ngồi trong lớp học, ông có được nghe thầy/cô giáo giảng giải câu ấy không? Và câu ông học được là “có hạnh” hay “có hành”? Hay là ông…chưa hề nghe nói đến (cả hai) câu ấy bao giờ?
    Chỉ là câu hỏi “vui thôi mà” như ông vẫn nói…vui. Xin thứ lỗi nếu có điều không phải.

  • Đặng Tiến viết:

    Gửi Phan Đức:
    Thư của anh lý thú ở chỗ, vô hình trung, nó chứng minh rằng: tục ngữ và văn thơ dân gian nói chung, có thể có nhiều thoại khác nhau, thậm chí đối nghịch nhau, mà vẫn hay.
    Chỉ hay thôi, còn có đúng hay không, thì mình không biết.

    Những lời cổ ngữ nhận xét tâm lý, có khi còn đúng. Còn những câu rao giảng đạo lý, thì tôi không dám bàn luận đúng hay sai, nhường quyền phủ quyết cho Diêm vương, Thượng đế và các Bà Già Trầu.
    Như vậy, mà đi truy xét văn bản gốc của một câu truyền khẩu, là phù phiếm.
    Cả tiếng dài hơi, thì lại có thêm cái gì đó không bình thường.

    Sở dĩ tôi trích dẫn tư liệu, vì con số 1975 mang nhiều ẩn ý chính trị, đổ lên đầu ngôn ngữ, theo lối trăm dâu đổ lên đầu tằm, hay giận cá chém thớt.
    Hay như người mẹ ngày xưa, giận chồng, giận mẹ chồng, mà đánh con.
    Có cái gì đó không ngay ngắn.
    Từ đó những ngụ ý, nếu có, trong thư anh, là thâm trầm và tôi tâm đắc.

    Phiên phiến vậy thôi.
    Đặng Tiến

  • Phan Đức viết:

    Lại xin được góp ý với ông Đặng Tiến,
    Thực ra,tôi chẳng có dị ứng gì với 1975 cả mà chỉ coi thời điểm này như
    một cái mốc trong việc trao đổi ý kiến.
    Tuy nhiên,tôi nghĩ chính trị nếu không chủ ý (như ông nói) thì cũng vô
    tình hay âm thầm ảnh hưởng vào ngôn ngữ. Đồng bào miền Bắc từ nhỏ đến lớn
    đều học tập chính sách của Đảng và nhà nước đến… thuộc lòng thì khả năng
    họ không bị ảnh hưởng bởi ngôn ngữ chính trị xem ra rất khó thuyết phục.
    Hình như tôi nhớ ông viết ở đâu đó rằng trong một chừng mực nhất định nào
    đó, ngôn ngữ cũng chịu ảnh hưởng của chính trị? Tôi không chắc là mình nhớ
    đúng nhưng có lẽ tôi sẽ tìm cho ra câu đó. Vậy nếu sai, xin ông thứ lỗi.
    Trân trọng.

  • trinh-trung lap viết:

    Kính gửi Ông Đặng Tiến !

    Nếu được phép, tôi xin được thảo luận với Ông 1 chút về những vấn đề mà tôi cũng quan tâm qua chủ đề ngôn ngữ mà chúng ta đang nói ở đây.

    Trước đây tôi học tại 1 trường đại học quốc gia trong nước mà ông cũng đã có lần được mời về nói chuyện văn học. Tiếc rằng lần đó tôi không tham gia được nhưng trong lòng cũng rất kính phục các học giả ở nước ngoài có uy tín như vậy.

    Nhưng qua chủ đề này, mặc dù cuối cùng chúng ta cũng đã thống nhất chung về “sự phù phiếm khi đi vào tìm hiểu gốc gác của những lời truyền khẩu”, tôi vẫn nhận thấy cách nhìn nhận của ông vẫn có đôi chỗ gây cho tôi sự bất ngờ.

    Như ông viết : “..Những lời cổ ngữ nhận xét tâm lý, có khi còn đúng. Còn những câu rao giảng đạo lý, thì tôi không dám bàn luận đúng hay sai, nhường quyền phủ quyết cho Diêm vương, Thượng đế và các Bà Già Trầu….”
    Tôi nghĩ 1 nhà phê bình có lẽ sẽ xác quyết sứ mệnh của mình khi mang nghiệp dĩ đó là : phân tích và kết luận (cho dù ở bất cứ góc độ nào, thủ pháp hay nội dung đạo lý). Chức năng của văn chương là rao giảng mà. Nếu văn chương không rao giảng thì lại rơi vào “phiên phiến” chăng ? Vậy sinh nó ra để làm gì ? Tôi thật sự muốn nghe thêm chỉ giáo của ông.

    Hoặc ông còn viết :”…đổ lên đầu ngôn ngữ, theo lối trăm dâu đổ lên đầu tằm, hay giận cá chém thớt. Hay như người mẹ ngày xưa, giận chồng, giận mẹ chồng, mà đánh con.
    Có cái gì đó không ngay ngắn….”
    Trong khi ông dùng con số 1975 vì muốn nhấn mạnh đến những ẩn ý chính trị. Tôi lại nghĩ vậy thì theo ông chính trị là nằm ở đâu ? Ở đường lối, cách tuyên truyền giáo dục, trong văn chương,…chứ còn đâu nữa. Mượn ngôn ngữ để phê phán (văn bản pháp luật, giáo trình học đường,..) thì có gì là “hậu đậu” đâu ?

    Tôi thật sự bất ngờ về cách kiến giải của ông sau những danh tiếng mà ông đã có.

    Hoặc như cách ông dùng hình ảnh “bà mẹ ngày xưa” cũng vậy. Tôi không biết người khác nghĩ sao. Chứ với tôi đó là hình ảnh đẹp nhất mà chỉ có Việt nam mới có. Tôi nhận thấy người mẹ ngày nay, giận chồng, giận mẹ chồng, thì đánh chồng và đánh luôn mẹ chồng. Ông là nhà phê bình tất nhiên ông sẽ đồng ý với tôi rằng thang chấm điểm xã hội học ngày nay cho thấy bà mẹ ngày xưa ăn điểm cao hơn bà mẹ trẻ ngày nay nhiều chứ ! (kể cả ở Pháp, hay hải ngoại nói chung) phải không thưa ông ?

    Tôi thật sự là bất ngờ !

    Kính !

    Trịnh Trung Lập

  • Đặng Tiến viết:

    Trả lời anh Trịnh Trung Lập:
    Các câu anh trích dẫn, là tôi viết chỉ để trả lời anh Phan Đức về hai thoại khác nhau của câu ca dao “chó đâu có sủa lỗ không”, có nôị dung đạo lý khác nhau, thậm chí đối nghịch nhau, mà tôi không dám lạm bàn, vì khuôn khổ của bài bình luận ngắn.
    Phan Đúc đặt câu hỏi chính xác, tôi trả lời ngắn gọn ,thêm một chút humour cho thông thoáng, thân tình và rộng nghĩa, vậy thôi.

    Ngoài ra,nghiêm chỉnh và thật tình mà nói,tôi tự xét không đủ tư cách để nói chuyện luân lý, đạo đức, chí ít là trong khi thảo luận sơ sài về tục ngữ, ca dao. Anh có cao ý gán cho tôi những nhiệm vụ xã hội mà tôi tự xét là mình không xứng đáng.
    Còn những nhà văn, nhà thơ, họ có nhận “chức năng rao giảng của văn chương” như anh đòi hỏi không, thì tôi cũng mù tịt và, dĩ nhiên là không dám lạm bàn.

    Tôi chỉ có một ít sở học, rất sơ sài, về môn ngữ học, nên đóng góp chút đỉnh với bạn đọc, trong địa hạt này thôi, vậy thôi.

    Tôi tham dự cuộc chơi, nào có phải với tư cách phê bình văn học đâu?
    Mà với tư cách gì gì, gì gì đi nữa, thấy quả bóng chờn vờn trước mắt, ngứa chân, và học lóm các anh, tưởng tuợng ngang quyền với các anh, tôi cũng có quyền đá vào một cú chớ!
    Dĩ nhiên đã ham chơi,đã vui chân, thì có lúc phải trả giá, chịu hỏng chiếc giày đế da mới sắm, có khi trẹo mắt cá, cà nhắc cả tuần!!

    Do đó, những câu hỏi khác của anh, tôi tự xét không đủ sức trả lời.

    Kính thư.
    Đặng Tiến

  • Đặng Tiến viết:

    Trả lời Phan Đức:

    Đúng là tôi có viết là ngôn ngữ chịu ảnh hưởng chính trị, và bây giờ vẫn nghĩ như vậy.
    Mà nói chung thì ai cũng nghĩ như vầy, vì khó mà phủ nhận tình trạng đó .Chỉ có điều làm sao áp dụng vào các câu ” có học có hành” hay ” chó sủa ăn mày “?

    Khi lý luận, ta cần phân biệt 3 phạm trù : Ngôn ngữ học, chính trị, đạo đức, để phân tích. Xong rồi ta lại tổng hợp để chứng minh ảnh hưởng qua lại giữa 3 địa hạt. Như một thí nghiệm hóa học.

    Chính trị ngày nay chi phối mọi xã hội trên thế giới, qua nhiều cách khác nhau,tùy theo chế độ. Thì dĩ nhiên là chính trị chi phối cả ngôn ngữ.
    Nhất là tại Việt Nam, qua báo chí hoàn toàn trong tay nhà nước.
    Và qua từ vựng hành chánh, pháp luật do nhà nước độc quyền. Chưa kể những can thiệp trực tiếp, như diễn văn Phạm văn Đồng, đầu tháng 02- 1966.

    Muốn viết về đề tài này, cho nghiêm chỉnh, thì phải thong dong,căn cơ, khách quan truy cứu tư liệu Việt Nam và thế giới… Những đóng góp đầu tiên và cơ bản vào sự hiểu biết tiếng Việt là do người nước ngoài, khi ngành ngữ học Việt Nam, hai miền Nam Bắc chỉ mới phát triển từ khoảng 1960.
    Và ngày nay, ai ai cũng bình luận ngôn ngữ, vì tự cho là mình thông thạo tiếng Việt.
    Nhưng đây cũng là một cái quyền, trong xã hội dân chủ.

    Anh Túc Trí và Đỗ Xuân Tê có lời yêu cầu tôi viết, nhưng tôi thấy chưa phải lúc, vì cuộc thảo luận còn mang nhiều tạp âm quá. Nhưng đến một lúc nào đó, cũng phải đáp lại thịnh tình các anh ấy thôi. Vả lại cũng cần cho một thiểu số độc giả.

    Chưa kể là tôi còn nợ bài với Damau. Viết lang bang sợ Damau buồn, đuổi khỏi sân chơi.

    Phiên phiến vậy thôi,
    Đặng Tiến

  • BBT Da mau viết:

    Phản hồi của BBT Da Màu:

    BBT Da Màu chân thành cám ơn quý anh chị đã đóng góp vào cuộc thảo luận liên quan đến vấn đề ngôn ngữ do anh Lê Hữu và Ngô Nguyên Dũng đề xuất. Cuộc thảo luận diễn ra thẳng thắn, đôi khi gay go, nhưng luôn giữ được sự hòa nhã và tương kính. Đây chính là điều Da màu mong mỏi.
    Riêng anh Đặng Tiến, xin anh yên tâm. BBT Da màu cám ơn sự đóng góp của anh, cùng với của quý anh chị khác, như là một trong những nhân tố khiến cho cuộc thảo luận sống động và bổ ích. Chỉ cần anh “vui chơi [… phiên phiến và] không quên nhiệm vụ” là được rồi :-)

    Nhân đây, cũng xin “tiết lộ” sớm một tí là anh Lê Hữu cũng đang theo đuổi một đề tài liên quan đến những vấn đề đang được thảo luận, hy vọng bài viết của anh sẽ sớm xuất hiện để giúp tiếp tục “bàn tròn” mở này.

    Trân trọng
    BBT Da màu

  • Đặng Tiến viết:

    Gửi Damau:
    Nghe hai chữ nhiệm vụ là phát run.
    Vui thôi chớ!!!
    Đặng Tiến

  • Hà Thủy viết:

    “Có học phải có hạnh”, về mặt suy luận nghe có vẻ không ổn, vậy không đi học thì sao? Tỷ lệ người dân ngày xưa đi học rất thấp nhưng đa số đều có “hạnh”, vậy câu này không nói lên thêm điều gì cả. “Có học phải có hành” hợp lý hơn và nói được nhiều hơn. Học thì phải hành còn không bỏ phí công sức của cha mẹ, thầy cô. Câu “Tiên học lễ hậu học văn” nghe nhiều hơn và súc tích hơn. Chút thiển ý xin đóng góp.

  • Đặng Tiến viết:

    Góp ý với Hà Thủy.
    “Có học phải có hạnh” còn chông chênh vì nhiều lẽ: chữ học, ngày xưa áp dụng chủ yếu cho nam phái. Chữ hạnh là nề nếp, nết na của nữ phái. Câu nói lơ lớ giọng ái nam ái nữ.

    “Câu tiên học lễ ” đúng là hàm súc, thậm chí hàm hồ: lễ là lễ phép, hay lễ vật ?
    Phiên phiến vậy thôi.
    Đặng Tiến

  • Hà Thủy viết:

    Phiên phiến với ông Đặng Tiến.
    Đồng ý câu nói lơ lớ giọng ái nam ái nữ, dù tôi nghĩ “hạnh” là hạnh kiểm. Riêng câu “Tiên học lễ” thì không hàm hồ đâu, lễ vật cho thầy khi nhập học cũng là “lễ” tất yếu để biểu thị tấm lòng, vả lại phải cho thầy sống với chứ( dĩ nhiên phải loại trừ những ông thầy không nhận học trò vì trò nghèo quá). Có lẽ cái thậm chí “hàm hồ” này mà thầy cô giáo luôn thiệt thân. Và cũng phải để cho thầy Tiến “vui thôi mà”.
    Rất mong đọc bài mới của ông Đặng Tiến.

  • Hà Thủy viết:

    Ông Lê Hữu viết: “Có những “tu chính” nhỏ, rất nhỏ làm như vô tình làm như lá.. quên, là nhầm lẫn, là vô tình…”.
    Tôi có chút phân vân đây. “Công cha như núi Thái Sơn…” và nay được tu chính thành “Ơn cha…”. Nguyên mẫu tôi vẫn đọc là “công cha…” và cứ cho là được cố ý tu chỉnh thành “Ơn”. Thiển nghĩ trong chữ “Ơn” là đã bao hàm “Công”, một người làm ơn cho mình thì rõ là họ phải bỏ công vào đó, vậy thì nếu có tu chỉnh mà hàm súc hơn cũng tốt. Xin nói về một câu khác. Chính quyền miền Nam của tôi dùng câu “Tổ quốc ghi ơn” với những tử sĩ, chính quyền giờ dùng câu”Tổ quốc ghi công” và có một số bạn bè tôi nói “ghi công” rõ là “duy vật”.
    Xin dùng chữ ông Đặng Tiến, phiên phiến vậy.

  • Đặng Tiến viết:

    Trả lời Hà Thủy:
    Tôi dùng chữ “hàm hồ” trong nghĩa triết học: một hoàn cảnh đa nghĩa, không rõ nghĩa.
    Từ này thông dụng ở Miền Nam, khi phải dịch những từ ambivalence, equivoque.
    Nó còn xuất hiện ở Miền Bắc, trong từ điển Văn Tân, 1977. Sau này, trong các từ điển mới,về sau, nó chỉ còn nghĩa xấu, là hỗn hào, ” hàm hồ hàm chứa”.

    Chữ hạnh, chữ Hán viết với bộ “hành”, nghĩa cơ bản là nết na của người phụ nữ, như trong quan niệm “công dung ngôn hạnh “, hay trong tên sách Hạnh Thục Ca của Nguyễn nhược Thị Bich.
    Hay trong câu Kiều 1469 “thương vì hạnh, trọng vì tài”, là lần duy nhất Nguyễn Du dùng chữ hạnh trong nghĩa này.
    Chữ hạnh kiểm, Đào duy Anh giải thích: nết na gìn giữ. Thì cơ bản cũng vậy thôi.

    Trong nền giáo dục thời Pháp thuộc, kéo dài về sau, có khi có mục hạnh kiểm trong sổ học sinh, là dịch chữ conduite dựa theo quy chế nhà trường nước Pháp. Sau những những điểm về các môn toán, luận… có khi có thêm điểm hạnh kiểm. Nhiều thầy cô không cho điểm vào mục này.

    Có lẽ những lý do ẩn khuất trong tiềm thức người này đã tạo cảm giác “không ổn” cho người kia, qua cái câu gì gì đó.
    Những vấn đề của ý thức còn không giải quyết được, làm sao đã thông được những u uẩn trong tiềm thức của nhau ?

    Chủ nhật thì phải rong chơi, nên chỉ phiên phiến vậy thôi.
    Đặng Tiến.

  • Phan Đức viết:

    Nhân trong lúc chúng ta vui vẻ trao đổi ý kiến như thế này,tôi xin kể 1 chuyện
    cũng…vui vui. Nguyên hồi về nước ra Huế chơi, khi muốn đi tàu vào lại Đà Nẵng,
    tôi đến phòng vé Ga xe lửa Huế hỏi 1 cô bán vé :
    – Có vé tàu vô ĐN. trưa nay không, cô ?
    – Vô tư !
    Cô buông 2 tiếng gọn lỏn làm tôi suýt…bật cười, dù tôi biết nghĩa của 2 chữ đó
    khác nhau ở mốc 1975 !

  • Phú Thư viết:

    Các câu phương châm / khẩu hiệu đi chung với nhau mà tôi thấy được từ khi còn ngồi ghế nhà trường là:

    “Học đi đôi với hành
    Giáo dục kết hợp với lao động sản xuất
    Nhà trường gắn liền với xã hội”

    Vậy, chữ “hành” ở đây tuy rất giống với chữ “hạnh” nhưng rất khác nghĩa, và mục đích xử dụng chữ “hành” trong câu phương châm trên (không phải là tục ngữ) cũng rất rõ ràng. Nếu đã từng có câu tục ngữ “có học phải có hạnh” thì cũng có thể có câu tục ngữ khác “có học phải có hành”. Cho nên, việc cho rằng những người làm công tác giáo dục trong nước sau 1975 đã đánh tráo chữ “hạnh” ra chữ “hành” để có ý chỉ trích cả một nền giáo dục thì hơi áp đặt và thiếu lương thiện.

  • đứa bé viết:

    Vietnam, bây giờ là 12h45, đã bước qua tuần mới, theo đồng hồ trên pc của tôi. Cuộc tranh cãi về dấu nặng kia vẫn chưa dứt. Thưa anh Đặng Tiến và tất cả quý vị, dấu nặng ấy, có ý nghĩa thực sự không? giữa xã hội, giữa đời sống này? Khi mà cả HS-TS còn mong manh hơn một dấu nặng. Và, cả VN, cũng sẽ mong manh hơn một dấu nặng. Bản chất của dấu nặng, hay là dấu chấm, là gì? một ngòi bút to sẽ chấm to, một ngòi bút nhỏ sẽ chấm nhỏ. Chúng ta đang tiệm cận cái gọi là giả chân lý.
    Uổng công tôi theo dõi cả cuộc đối thoại này. Mệt.

  • Lê Hữu viết:

    Xin được lĩnh giáo mọi góp ý của quý anh chị. Tuy đôi lúc quan điểm mỗi người có khác nhau, tôi tin rằng sau cùng chúng ta cũng “gặp” được nhau ở điểm chung là cùng chia sẻ nỗi mong ước những giá trị luân lý, đạo đức truyền thống của người Việt ở trong nước rồi sẽ được phục hồi. Nói như thế không có nghĩa người Việt (giới trẻ) ở ngoài nước lúc nào cũng có “hạnh”, có “lễ” hơn, và không phải lúc nào cũng tạo được thành tích làm “vẻ vang dân Việt”. Tuy nhiên, chúng ta nói chuyện trong nước vì hai lẽ: thứ nhất, đấy là chuyện quê mình, chuyện đất nước mình mà người Việt mình (mượn chữ “mình” trong bài của anh Ngô Nguyên Dũng) đều cảm thấy gần gụi; thứ hai, tình trạng “xuống cấp” về luân lý, đạo đức ở trong nước là có thể và có điều kiện cải thiện được (nếu thực tâm muốn cải thiện).
    Gần đây tôi được biết, nhiều bài báo, nhiều nhà hoạt động về giáo dục và xã hội ở trong nước đã bộc lộ mối quan tâm “sâu sắc” và đề cập đến việc gọi là “chấn hưng đạo đức”, đồng thời môn học “Công dân giáo dục” cũng được đưa vào chương trình giảng dạy trong trường học (được gọi trại đi là… “Giáo dục công dân”), và tôi cho đấy là những tín hiệu tích cực.
    Xin thành thật cám ơn quý anh chị đã cho những ý kiến (thuận chiều và trái chiều) cho đề tài này! Chính là từ những khác biệt về ý kiến, quan niệm, đề tài được “đào sâu” hơn và soi sáng hơn. Hơn thế nữa, như vậy mới… “Damàu” chứ, phải không thưa quý anh chị?

  • Lê Hải viết:

    Chỉ có một dấu nặng, dấu huyền mà thể hiện quá nhiều góc cạnh của đời: chính trị, văn chương, ngôn ngữ, thái độ và cả cá tính trong bài viết và những lời bình luận.
    Tôi học trung học khi còn nhỏ ở Sài gòn, chuẩn bị vào đại học ở Hà Nội, tốt nghiệp đại học ở Liên xô cũ, có thời gian sống ở Mỹ 7 năm. Thú thật, đây là lần đầu tôi đọc thấy cụm từ: có học phải có hạnh. Nhưng việc đó không quan trọng. Tôi có thể là chú ếch con. Nhưng điều tôi muốn nói ở một khía cạnh khác:

    @Lê Hữu “Từ sau năm 1975, người ta đã lập lờ, đã nhập nhằng một cách cố ý, đánh tráo chữ “hạnh” bằng chữ “hành” trong câu tục ngữ trên. Rõ ràng là cả “ý đồ” (1) chứ không phải chỉ là chuyện dấu nặng hay dấu huyền.”

    Tôi không nghĩ cộng sản “chi li” đến như thế khi, có “ý đồ” thâm độc “đánh tráo” dấu huyền trong cụm từ này bởi vì thực sự nếu nó là “hạnh” hay “hành” thì cũng là nghĩa tốt mà thôi. (Tôi xin dùng chữ “cụm từ” hoặc “câu này” chứ không phải là ca dao hay tục ngữ bởi vì tôi chưa hề thấy ở đâu người ta gọi nó bằng tên đó. Nếu quí vị có “chứng cớ” gì về việc này xin vui lòng cho xem.)

    @Lê Hữu “Bôi xóa cái dấu nặng ấy là bôi xóa hình ảnh con người ăn ở có nhân có nghĩa, có thủy có chung, có trước có sau, có trên có dưới…”

    Có phải bọn cộng sản đã bôi xóa hết cái nhân, cái nghĩa, cái thủy, cái chung… và biến cả dân tộc này trở thành bọn người tồi tệ từ sau biến cố 1975? Trời ơi, sao mà đao to búa lớn với chữ nghĩa quá vậy trời. Nhận định như vậy thật khó thuyết phục những người có một chút chữ nghĩa trong đầu ở bất cứ chế độ nào.

    @Lê Hữu “Kể từ khi câu tục ngữ ấy bị đánh tráo bằng hàng giả, “hàng nhái” (1), nếp sống của người Việt trong nước không còn như trước nữa. Những phong tục tập quán, những luân thường đạo lý bị kéo sập”.

    Viết như vậy thì người Việt ở trong nước làm sao chấp nhận được (và ngay cả những người Việt ở nước ngoài đã từng về thăm quê)!!! Dưới chế độ cộng sản hiện nay dân chúng không còn những phẩm chất tốt đẹp của cha ông mình trước 1975 hay sao? Vậy họ đang là những con gì?

    @Lê Hữu ……..

    Phải chăng vì căm ghét cộng sản, vì không thích, không yêu, mà ta gán cho nó cái tội ghê gớm thế?
    Phải chăng câu chuyện đơn giản hơn nhiều: cô giáo viết lộn dấu?

    Ở Việt Nam hiện nay đầy rẫy nạn tham nhũng, hối lộ, vi phạm quyền tự do của dân chúng, luật pháp chưa được thực hiện công minh, tầng lớp tư sản đỏ đang phát triển nhanh… Vâng, đó là một thực tế mà nhiều trí thức trong nước cũng công khai lên tiếng, nhiều tờ báo cộng sản cũng đăng trên các trang của mình. Chống cộng sản cũng phải biết cách chống. Việc tuyên truyền theo kiểu “bảy thằng Việt cộng đu không gãy một cọng đu đủ” đã quá lỗi thời, chỉ gây phản ứng ngược.

    Nói phải củ cải cũng không… cãi được.
    Trung ngôn nghịch nhĩ, xin lượng thứ.

  • Đặng Tiến viết:

    Gửi anh Lê Hữu:
    Anh không sòng phẳng trong cuộc chơi, cuộc chơi kéo dài quá lâu, mà không mang lại điều gì cho người đọc. Trong khi, phần anh, đả giải tỏa “ấm ức” như anh đã tự nhận.

    Anh cứ đòi chấn hưng đạo đức, luân lý, trong khi chính anh vi phạm trầm trọng một đạo lý trí thức sơ đẳng, là đã lên một bản án dụng tâm (proces d’ intention) gán cho người khác, gán cho X, cái ý đồ thay dấu nặng ra dấu huyền hoàn toàn không có cơ sở. Hay ít ra, anh chưa hề đưa ra bằng chứng.

    Đã có nhiều người lên tiếng, rất hòa nhã hỏi anh về điểm này, anh chưa một lần trực diện trả lời.

    Nếu anh hiểu ra, nếu anh thật sự quan tâm đến đạo đức, luân thường đạo lý cái gì gì đó,thì nên tìm cách tự xử.

    Kính thư,
    Đặng Tiến

  • Đặng Tiến viết:

    Trả lời anh Đứa Bé:
    Hoàn toàn đau lòng, cắn răng mà đồng ý với anh.

    Câu chuyện kéo dài,kéo dài cái gì đó “giả chân lý ” và vô luân.
    Tôi cầm cự, cầm cự và cầm cự, mong ra khỏi đường hầm, chắc anh cũng có thấy.
    Nhưng vô phưong. Biết trước, thậm chí có nói trước, mà không tránh khỏi.

    Phiên phiến vậy thôi.
    Đặng Tiến

  • Lê Hữu viết:

    Thành thực cám ơn anh Lê Hải đã cho ý kiến về bài ấy. Về câu hỏi “quí vị có ‘chứng cớ’ gì về việc này xin vui lòng cho xem?”, cá nhân tôi xin thưa với anh thế này:
    Các tài liệu giáo khoa ngày trước có phân loại các câu hát, câu nói truyền khẩu trong dân gian thành nhiều thể loại: ca dao, phong dao, tục ngữ, thành ngữ, ngạn ngữ, cách ngôn, châm ngôn, phương ngôn… Về sau này người ta có xu hướng gọi chung là “tục ngữ, ca dao” hay “ca dao, tục ngữ”. Tôi gọi câu “Có học phải có hạnh” là “tục ngữ” theo cách gọi ấy. Tuy nhiên, anh và các vị khác vẫn có thể gọi tên câu ấy theo cách phân loại ngày trước, thậm chí có thể gọi là “cụm từ”, “nhóm chữ”, hoặc đơn giản hơn, “câu”.
    Từ thuở bé, tôi và các bạn học cùng trường vẫn được thầy cô dạy câu ấy, “Có học phải có hạnh”. Tôi tin là, nếu có thì giờ, anh có thể “truy cập” khá dễ dàng để tìm thấy câu ấy trên khá nhiều trang mạng về “tục ngữ, ca dao” (tuy các nguồn “tài liệu on line” vẫn thường không được xem là tài liệu chính thức như các tài liệu “in” trong kho sách của anh Đặng Tiến).
    Trân trọng./.

  • thaihoa viết:

    Lại là Lê Hữu…?

    Cách viết và khai thác câu chữ trong “học đi đôi với hành” (vốn đã quá rõ ràng từ ít nhất 4, 5 thế hệ giáo dục Việt Nam) để lồng những ý đồ chính trị vào thành một chủ đề dao to búa lớn, rồi khi bị phản biện không trả lời được thì lại né tránh và “lái” cuộc chơi qua những tin tức “lá cải” về chuyện “Thầy giáo mua dâm học sinh” để tiếp tục chỉ trích giáo dục trong nước (vốn là một chủ đề khác)…

    Đúng là “không công bằng” như chữ của nhà phê bình Đặng Tiến.

    Luận điệu này giống y chang cái cách phân tích hàm hồ và trả lời loanh quanh của LH về những “sai lè” khi đôi chiếu “ảo” ca từ Trịnh Công Sơn với “con tinh yêu thương” trong một bài viết trước đây trên Da Màu…

    Hoàn toàn đồng ý với góp ý của hai bạn Lê Hải và Đứa bé, tôi cũng là một trí thức trẻ muốn đi tìm những điều chân thật đến từ lương tri của tri thức và văn chương… nên rất phiền lòng với những bài viết như trên của LH. Mong BBT Da Màu sẽ lưu ý giùm.

    Thái Hòa

  • Lê Hữu viết:

    Thưa anh Đặng Tiến,
    “Tôi thật sự là bất ngờ!” Xin lỗi, phải mượn câu nói của anh Trịnh Trung Lập để nói về lời góp ý mới nhất của anh. Xin phép nói về các điểm “bất ngờ” ấy như sau:
    1. Câu anh viết, “Đã có nhiều người lên tiếng, rất hòa nhã hỏi anh về điểm này, anh chưa một lần trực diện trả lời”, đã khiến tôi “giật mình”, và tôi đã phải rà soát thật kỹ các lời góp ý (mà tôi đã đọc kỹ trước đó), nếu quả thực tôi đã quên sót hoặc tránh né việc trả lời thì thực là đắc tội.
    Thật may là, “báo cáo” anh, trong số những góp ý ấy tôi ghi nhận được trước sau có ba vị đặt câu hỏi với tôi: anh Lê Anh Hoài, anh Lê Hải và anh… Đặng Tiến.
    – Những lời góp ý tôi đọc được gồm hai nội dung chính:
    (1) Với các đóng góp ý kiến, đồng tình hay bất đồng, (mà không có câu hỏi được nêu lên), tôi đều hết sức trân trọng, lắng nghe và ghi nhận. Có lúc là những lời trao đổi giữa các anh chị với nhau về những câu ca dao tục ngữ hay những chuyện bên lề, có lúc chỉ là những lời lẽ vui vui “phiên phiến” nhẹ nhàng (trong số ấy có anh Đặng Tiến).
    Tôi không thể tham lam dành quyền phát biểu bằng cách trả lời… tất cả mọi ý kiến cho bài ấy; thay vì vậy, nên dành “đất” cho các vị khác có cơ hội lên tiếng.
    (2) Với các đóng góp ý kiến có bao gồm câu hỏi đặt ra cho tôi, chắc chắn là tôi phải trả lời ngay (trường hợp câu hỏi của anh Lê Anh Hoài, anh Lê Hải và anh Đặng Tiến mới đây) để tỏ rõ sự tôn trọng người đặt câu hỏi.
    Riêng anh Đặng Tiến, trước đó có câu hỏi “Tìm dùm tôi câu ‘có học phải có hạnh’ có phải là tục ngữ không, nó nằm trong sách, tư liệu nào?”; tuy nhiên, anh không hỏi tôi mà ghi rõ là “hỏi” anh Túc Trí và anh Lê Anh Hoài. Câu hỏi của anh sau đó đã được anh Túc Trí, và được cả anh Trịnh Trung Lập, trả lời (xin vui lòng đọc lại phần góp ý của hai anh ấy ở bên trên).
    Câu hỏi mới nhất trong góp ý vừa rồi của anh Đặng Tiến có nội dung tương tự câu hỏi của anh Lê Anh Hoài mà tôi đã chính thức trả lời (xin chịu khó đọc lại phần trả lời ấy ở bên trên).
    Trước sau, tôi không đi ra ngoài cái “lane” hướng dẫn trọng tâm cuộc thảo luận của chủ nhà Da Màu (LTS) ở trên đầu trang này. Nhân đây, xin cám ơn anh đã tra cứu sách vở tài liệu rất kỹ lưỡng để đi tới kết luận: câu “Có học và có hành” chỉ được biết đến từ năm 1975 trở về sau.
    2. Anh cho rằng tôi không “sòng phẳng” trong cuộc chơi, theo thiển ý, nếu sự sòng phẳng ở đây là việc tôn trọng sự thẳng thắn và bình đẳng trong lời phát biểu của mọi thực khách tham dự vào “bàn tiệc ngôn ngữ” thì tôi đã làm hết sức. Và việc tôi dành thì giờ để trả lời anh đây cũng là việc làm “sòng phẳng”.
    3. Anh cho rằng “cuộc chơi kéo dài quá lâu, mà không mang lại điều gì cho người đọc”: Thứ nhất, tôi tự hỏi, nếu quả như vậy thì có phải là lỗi nơi tôi? Thứ hai, tôi không rõ ý anh nói “mang lại” là mang lại cái gì? (Chung cuộc, ai thắng ai thua? Ai đúng ai sai? Lợi ích thiết thực gì?…). Cá nhân tôi, thành thực mà nói tôi thực sự đã “học” được nhiều từ “bàn tròn” này. Thứ ba, tôi tự hỏi, những cuộc thảo luận trước đây, có khi gay cấn hơn và kéo dài nhiều ngày hơn, chung cuộc có luôn luôn “mang lại điều gì” như anh mong mỏi?
    4. Anh cho rằng tôi “đòi chấn hưng đạo đức, luân lý…”, cái này nói thiệt, “Hong dám đâu!” (nói theo “ngôn ngữ dân gian”). “Truy chụp” nhau kiểu này thì kể cũng hơi… ác anh Đặng Tiến à. Tôi thực tình không nghĩ anh “ghét” tôi đến vậy!
    Chỉ xin được mượn lời của anh Trần Công: “Nhưng đừng vì cái dấu nặng ở đây mà ‘nặng nhẹ’ với nhau chi cho lắm”! (Lời khuyên ấy tôi cho là có lý có tình, và như anh thấy, tôi đã “học” được từ anh ấy để có hướng điều chỉnh từ dấu “nặng” sang… dấu “nhẹ”).
    Thêm nữa, nếu được phép, xin được dẫn lời anh Trịnh Trung Lập: “Tôi nhận thấy hình như ý ông Lê Hữu chỉ muốn mượn 1 câu tục ngữ để nói về 1 trọng tâm cần thay đổi trong triết lý giáo dục ngày nay. Chữ nghĩa chỉ là chiếc áo khoác được mượn để diễn vai thôi, lời thoại mới là cốt lõi của vở kịch đời.”
    Vậy xin anh vui lòng cất dùm “cụm từ” “đòi chấn hưng đạo đức, luân lý” ấy đi nhé. Xin chân thành cảm tạ!
    5. Anh khuyên tôi “nên tìm cách tự xử”(!). Than ôi! Nghe anh nói tôi tưởng như mình sắp “đời tàn trong ngõ hẹp”! Và thực tình tôi không rõ lắm “tự xử” nghĩa là sao? “Tự” “xử lý” nghiêm minh? “Tự” giác làm “bản kiểm điểm”? Hay là “tự” mình bước ra đứng giữa “bàn tiệc” để cúi đầu thành khẩn thú nhận tội lỗi: “Tôi xin thành thật khai báo: câu ‘có học phải có hạnh’ là tự tôi ‘chế’ ra, chứ câu ấy… không hề có mặt trên đời này” (hay nói như anh Túc Trí, “chỉ là câu ‘tục ngữ ảo'”), để xin được hưởng lượng khoan hồng. Xin lỗi, dù rất muốn chiều anh tôi cũng không thể nào “diễu dở” tới mức xúc phạm đến các vị “thực khách” như vậy. Hơn thế nữa, có “tự xử” cách ấy cũng chẳng làm ai cười, chẳng làm ai…tin.
    Nếu tôi hiểu sai ý anh, xin thứ lỗi và vui lòng “làm rõ” hơn, anh phiên phiến quá tôi chịu thua không hiểu nổi.
    Nhân đọc anh trả lời anh Đứa Bé, tôi rất xúc động và thực tình không rõ nguồn cơn nào đã khiến anh phải “đau lòng, cắn răng”, cắn lưỡi, và “cầm cự, cầm cự và cầm cự”… Tôi thật ái ngại và bối rối, nếu có sự gì không may xảy đến cho anh thì xin anh hiểu giúp là tôi cũng rất… “đau lòng”.
    Sau cùng, nhân làm công việc rà soát lại các lời góp ý, tôi “phát hiện” được câu hỏi của anh Túc Trí, không phải dành cho tôi mà là dành cho anh… Đặng Tiến. Tội nghiệp, câu hỏi vẫn còn nằm im lìm nơi đó, mãi đến nay vẫn chưa được anh đoái hoài. Tôi chắc anh đã vô tình quên sót, xin được “nhắc” nhỏ vậy. Câu hỏi khá hòa nhã, và tôi chắc người đặt câu hỏi (và người đọc, trong đó có tôi) vẫn đang mỏi mòn đợi chờ được anh chiếu cố mà trả lời cho một tiếng, phiên phiến cũng được. (Tôi nghĩ không cần ghi lại câu hỏi ở đây, xin anh chịu khó đọc lại phần góp ý của anh Túc Trí bên trên).
    Cầu cho sự bình an trong tâm hồn anh Đặng Tiến.
    Kính thư./.

  • Đặng Tiến viết:

    Trả lời anh Lê Hữu:

    1. Tôi không hề nói: câu “có học phải có hành chỉ được biết từ 1975 trở về sau “. Tôi mách người đọc là đã tìm thấy nó trong sưu tâp Chu xuân Diên 1975, thì câu ấy phải xuất hiện rất lâu trước đó, mới có người đưa vào sưu tập.
    Và có thể có trong sách vở khác,trước đó nữa, mà tôi chưa tìm ra.
    Còn câu “có học phải có hạnh” thì không thấy, chủ yếu là sách Nguyễn văn Ngọc, 1928, theo thứ tự ABC rất dễ kiếm. Nhưng tôi nghĩ rằng nó có đâu đó, duy không phải là tục ngữ.

    2. Tôi đã gián tiếp trả lời các anh Túc Trí và Đõ xuân Tê, trong thư ngày 18 gửi Phan Đức, là sẽ đề câp đến đề tài này vào một dịp khác, ” bây giờ chưa phải lúc, vì cuộc thảo luận mang nhiều tạp âm quá”. Quả đúng y chang !!!

    3. Những chất vấn khác của anh, đã có nhiều người khác trả lời dùm tôi, có là cái may của tôi.
    Tôi không thương không ghét gì anh.

    4. Nhân tiện cũng xin cảm ơn bạn Thaihoa đã nhắc đến chuyện ” con tinh yêu thương”, mà bạn đọc, trong đó có tôi, đã cố tình không nhớ đến, cũng như đã cố tình không nhắc tới cái câu sơ đẳng trong Lục Vân Tiên “gái thời tiết hạnh làm câu trau mình”, mà nhà đạo đức đã trích dẫn sai.

    5. Nếu có lỗi, thì tôi có lỗi với bạn Đứa Bé, vì tuần lễ đã từ thứ hai, đang phù phiếm tràn sang ngày thứ ba. Tôi cóp thơ Nguyễn Bính để tạ lỗi như sau:

    Viết cho nhau lá thư này,
    Nưửa đêm hăm mốt rạng ngày hăm hai…

    Chắc chắn là thơ Nguyễn Bính, mà tôi quên xuất xứ.
    Ai biết thì mách. Đa tạ đa tạ.

    Vui thôi mà !!!
    Đặng Tiến.

  • đỗ xuân tê viết:

    Tôi nghĩ bữa tiệc nào thì cũng đến lúc tàn, khách đã có phần ‘chuếnh choáng’. Đề nghị tạm khép lại cuộc thảo luận bàn tròn ‘mở’ này. Nhìn con số kỷ lục về lời bình (37)với sự tham gia của nhiều khách mời thuộc nhiều thế hệ, quá trình và môi trường sống khác nhau, tôi nghĩ tác giả Lê Hữu quả có tài ‘tung’ (stir up) đã gây sự hứng khởi cho chúng tôi là những người ‘hứng’ về một vấn đề không phải chỉ vì ‘cái dấu nặng’, mà thực chất đang đi vào vấn đề lớn, một nền giáo dục dựa trên những di sản cội nguồn song hành với những kiến thức thời đại, không phải chỉ cho người trong nước mà cho cả các thế hệ thứ hai, thứ ba tại hải ngoại.

    Tất nhiên khi tranh luận trên một diễn đàn tôn trọng những ý kiến đa chiều như Da Màu thì phải chấp nhận có cái thuận chiều, có cái nghịch ý, có cái phiên phiến cho vui, có cái nói có sách mách có chứng, cãi cho ra lẽ, tựu chung cũng nằm trong ý hướng xây dựng, niềm trăn trở nào đó. Riêng tôi có suy nghĩ đến một nội hàm mà BBT nêu trong phần mở đầu về khả năng của ‘ảnh hưởng của chính/định/thiên kiến lên ngòi bút của bất cứ ai’.

    Xin hãy chuẩn bị cho ‘chiếu rượu’ cho tuần lễ mới và mời quí bà quí chị cùng tham gia cho vui.

    Thân kính. đỗ xuân tê

  • Lê Hữu viết:

    Xin trả lời anh Thái Hòa,
    – Có lẽ anh nhầm chăng? Tôi đã rà soát các bài tôi có trên Da Màu thì cho tới nay, tôi không hề có bài nào, thậm chí một dòng chữ nào, viết về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cả.
    Nều tôi không lầm thì ngày trước tôi có trả lời anh trên talawas về một câu hỏi của anh cho một bài nhận định về nhạc TCS của tôi đăng trên tạp chí Văn Học. Nếu anh chưa thực sự hài lòng thì ta vẫn có thể tiếp tục cuộc trao đổi ý kiến vào một lúc khác chứ không phải lúc này, vì tôi không thể đi “lạc hướng” ra ngoài trọng tâm của “bàn tròn” này.
    – Về câu trả lời của tôi cho phần góp ý của anh Lê Anh Hoài, tôi không nghĩ là tôi tránh né hay “lèo lái” trong cách trả lời. Phần góp ý của anh ấy gồm hai ý: về việc muốn tôi “chứng minh rõ”(?); và về việc “lễ nghĩa”. Và tôi đã trả lời cả hai ý ấy. Xin anh vui lòng đọc lại ở bên trên.
    Thành thật cám ơn phần góp ý của anh./.

  • Trần Thiện Huy viết:

    Cùng quý vị độc giả,

    Để trả lời những phản hồi gần đây về bài viết này, tôi không ngại tiết lộ một chút tin tức nội bộ trong Ban biên tập Da Màu: mấy ngày qua chúng tôi phải bàn bạc rất nhiều về việc làm sao giải quyết ổn thoả những comment còn ứ đọng về bài viết này. Nhưng về cơ bản, Ban biên tập đã thống nhất cho “hạ màn” cuộc thảo luận; không lâu nữa sẽ có thông báo chính thức sau khi chúng tôi hoàn tất việc phúc đáp, hoặc chuyển đến tay người liên hệ, các comment còn lại như đã nói. Rất mong được sự thông cảm của quý độc giả.

    Đã nói là đóng cuộc thảo luận lại mà tôi lại mượn dịp này đưa ra quan điểm cá nhân thì có vẻ như có mặt không thích hợp, nhưng vì những ngày qua, trong cương vị một thành viên của BBT, tôi cần phải giữ thái độ im lặng theo dõi những ý hướng của cuộc tranh luận trước khi lên tiếng để tránh vô tình gây thêm sự gay cấn cho nó. Do đó, chỉ còn có thời điểm duy nhất này để tôi mượn vài phút mà trình bày một vài ý kiến hạn hẹp của mình:

    Hình thức biện luận trên Da Màu từ bấy lâu nay vốn có tính cách đa dạng. Có người dùng phương pháp lý luận logic, có tham khảo, dẫn chứng; người lại dùng ngôn ngữ cảm tính, tinh thần siêu nghiệm, v.v. Sự lựa chọn tùy thuộc vào tính cách sự việc, cũng như cách cảm nhận của người viết. Như trong trường hợp nhà thơ Bùi Giáng, không thể dùng công thức tam đoạn luận nào để đo lường giá trị ý tưởng của ông. Tuy nhiên, giữa hình thức và nội dung bao giờ cũng phải tồn tại một sự cân xứng vô hình, do đó, sự lựa chọn nội dung ít nhiều quyết định cách lựa chọn hình thức cho một bài viết. Và mọi hình thức đều có những quy luật nội tại của nó, dù là bất thành văn trong nhiều trường hợp đi nữa, để tác động vào bản năng thưởng thức của độc giả; hay nói giản dị, phải có một sự hài hoà cân đối, tôn trọng bố cục để người ta có cảm giác đó là một bài viết có nội dung, có hồn. Sự phê bình, nhận định về bài viết cũng cần phải cân xứng với chuẩn mực đó.

    Khi thảo luận những đề tài thuộc về hiện tượng trong đời sống, có tính cách nghiệm thực như ngôn ngữ học, xã hội học, hay chính trị…. dù cho không phải là chuyên gia, không định viết kiểu hàn lâm khoa bảng, để cho cuộc chơi đạt được đúng ý nghĩa của nó đòi hỏi phải có một mức độ nghiêm túc và say mê nhất định từ người chơi. Người ta nhận ra tư tưởng của một người nhập cuộc nghiêm túc và say mê thực thụ từ ý hướng nhắm tới việc trình bày được cốt lõi của vấn đề, như trên thực tế chứ không phải theo cảm tính riêng. Việc cầm bút của chúng ta có giá trị gì hay chăng chỉ nhờ vào phép thử này mà thôi.

    Người Trung Quốc có phương châm sau đây, mà chúng ta hay gặp trong các phim bộ, để dẫn dắt sự xét đoán công minh và xác thực: “Xét việc chứ không xét người”. Điều đó có nghĩa là phục tùng sự thật, nhìn sự việc như nó tự có, không chọn lọc, thêm bớt vì yêu ghét. Sự việc vốn không mấy khi một chiều, nên người phát biểu cần nhất phải tham khảo, đối chiếu trong khả năng mình có thể, cân nhắc mọi góc độ, cố đưa ra cái nhìn xác thực nhất. Trong hoàn cảnh lý tưởng, người viết sẽ là một người làm việc có phương pháp, có truy vấn khách quan, và thật sự lao động bằng trí óc để thuyết phục lý trí của người đọc. Còn người đọc, dù có phản hồi hay không, sẽ là một người nhận xét về phương pháp của người viết, phê bình/bổ khuyết những tư liệu được sử dụng, và cố gắng gạn đục khơi trong, không để thiện chí muốn thay đổi cuộc sống đã thúc đẩy người viết bị rơi vào lãng phí.

    Cuộc đối thoại về ngôn ngữ gần đây trên Da Màu đã khép lại trong tình trạng chưa đạt đến thành công. Chưa thành công là vì đây là một thử nghiệm của Da Màu đối với một phong cách mới và một không khí sinh hoạt mới, nên nhất định sẽ có những bất cập trong vai trò của tất cả mọi người, kể cả của ban biên tập. Chưa thành công là vì độc giả vẫn còn muốn thêm ở tác giả sự cân nhắc, đối chiếu mối tương quan giữa các quan điểm, các dữ kiện mới hầu dung hợp chúng vào trong một cái nhìn khách quan hơn, gần gũi hơn với thực trạng của vấn đề, hoặc mạnh dạn phản bác những quan điểm mà ông tin là sai lầm để bảo vệ độc giả khỏi bị huyễn hoặc. Chưa thành công là vì tự đề tài này vốn có tính cách nhạy cảm, liên hệ trực tiếp đến chúng ta, khiến cho nó không thể trở thành một cuộc tranh luận thuần túy học thuật, nghĩa là tập trung sự phân tích / phê bình xung quanh phương pháp và cách xử dụng dữ kiện của người viết, là “xét việc” chứ không “xét người”.

    Cùng với sự trân trọng thái độ hoà nhã của tác giả Lê Hữu, chúng tôi cũng đã dừng lại một phút suy nghĩ về quan niệm sau đây của ông: “Xin thành thật cám ơn quý anh chị đã cho những ý kiến (thuận chiều và trái chiều) cho đề tài này! Chính là từ những khác biệt về ý kiến, quan niệm, đề tài được “đào sâu” hơn và soi sáng hơn. Hơn thế nữa, như vậy mới… “Damàu” chứ, phải không thưa quý anh chị?” Hiển nhiên không có gì đúng đắn hơn thế nữa. Nhưng đấy mới chỉ là sự khoan dung, chưa phải sự tiếp nhận. Ai sẽ làm công việc tổng hợp, sắp xếp những ý tưởng khác biệt? Ai sẽ là người gặt hái được điều gì làm phong phú hơn, mới mẻ hơn quan niệm của mình về cuộc sống? Còn bắt đầu từ đâu hơn, nếu không phải ngay từ chúng ta, những con người “Da Màu”? Phải chăng chúng ta đã dừng lại ở tình trạng một quầy triển lãm ý tưởng, ở đó mỗi người tiếp tục nói những gì mình nghĩ và nghe những gì mình tin?

    Tại sao một cuộc thảo luận giữa những con người đầy thiện chí lại đi đến chỗ mọi người trong cuộc đều đồng ý cho rằng giờ phút này đây nên chấm dứt nó thì hơn? Điều đó đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn hết: thật sự cách hiểu của chúng ta là như thế nào về hai chữ Da Màu?

  • bacle viết:

    Tình cờ bài viết này lưu lạc vào mailing list của các thầy cô thuộc TTVN Văn Lang – San Jose. Một cuộc thảo luận trong nội bộ đã nảy ra, và chấm dứt với sự tìm thấy dấu vết của câu “Có học phải có hạnh” ở trong cuốn “Luân Lý Giáo Khoa Thư” in lần thứ 13, do nha học chính Đông Pháp xuất bản năm 1941.

    http://nguoivietnamchau.com/forums/showthread.php?t=9375

  • black raccoon viết:

    行 hành, hạnh, hàng, hạng

    12: Một âm là hạnh. Ðức hạnh, nết na, còn ở tâm là đức 德, thi hành ra là hạnh 行. Như độc hạnh 獨行 đức hạnh hơn người. Vì thế nhà Phật nói sửa mình trong sạch để thờ Phật gọi là tu hạnh 修行.(Thiều Chửu)

    Căn cứ theo “LLGKT” của đọc giả bacle dẫn trên, câu “có học phải có hạnh” hợp lý nhất. Vả chăng, hành và hạnh cùng viết một mặt chữ. Hạnh cũng là hành. Vì hạnh kiểm là sự thể hiện đức tính bên trong ra ngoài.

    Tui không rõ câu này có phải là tục ngữ hay không, nếu nó xuất phát từ một quyển sách giáo dục sư phạm như LLGKT thì có thể coi là một câu thành ngữ.

  • bacle viết:

    Sự khác nhau giữa thành ngữ và tục ngữ.

    Về vấn đề này, mục “Diễn đàn nói và viết” của Tạp chí Ngôn ngữ học Việt Nam (số 8 năm 2006) đã nêu như sau: Tục ngữ là một câu nói hoàn chỉnh, diễn đạt trọn vẹn một ý (ví dụ: Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng); còn thành ngữ chỉ là một cụm từ, một thành phần câu, diễn đạt một khái niệm có hình ảnh (ví dụ: Mẹ tròn con vuông).

    Nguồn(http://www.tuyenquangonline.net/showthread.php?t=18647)

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch