Trang chính » Biên Khảo, Giới thiệu tác giả, Giới thiệu tác phẩm Email bài này

Nhìn Nhã Thuyên, từ thơ văn xuôi

0 bình luận ♦ 14.10.2008

Đỗ Quyên

Thề có Nàng Thi Ca “làm chứng” và hệ thống Internet “cãi cho tôi”, tôi đã nói ngay với gia chủ www.maivanphan.com rằng, Nhã Thuyên đang nằm trong các tác giả cần để ý của tôi khoảng 4 tháng nay.

Nhưng điều này thì bây giờ mới nói: Tháng trước, khi đọc gần xong một bài viết của tác giả này trên Talawas, tôi giật mình khi nhận ra một điểm non (dù rất bé) ở cuối bài mách độc giả về việc chắc chắn mới “vào nghề” của tác giả; và vì thế tôi khoai khoái không còn mắng cái thằng đọc vốn giang hồ của mình rằng làm sao mà mày bỏ qua một Nhã Thuyên như thế, trong suốt lúc theo dõi bài đó.

Nhã Thuyên hiện đang nỗ lực “bắn súng hai tay”  – văn xuôi và thơ – trên khắp các “quân khu khói lửa” của văn học mạng Trong-Ngoài Việt Nam. Dễ nhận ra đó là một cây viết mang hồn vía của thi ca, dù tác giả hay các Ban biên tập có gọi tên sáng tác đó là truyện ngắn, truyện cực ngắn (truyện chớp), hay thơ… Trong bài ngắn này, tôi xin nói về tay thơ Nhã Thuyên cái đã. Và cũng không phải về cả tập thơ. Chỉ là nhận xét khởi phát sau khi đọc một ít bài trong đó cùng các bài đã chạy trên damau.org, tienve.org.

Tập bản thảo thơ Mật Đêm mà Mai Văn Phấn trao cho tôi toàn là thơ văn xuôi, và một ít thơ tự do. Không kể 2 khổ thơ xen kẽ các bài độc lập, có 4 bài thơ tự do (Nỗi đau anh có thể trở thành em, Độc thoại, Hành trình, (và tôi) trong những sóng mắt vô hạn). Chúng tự do một cách bình thường. Bài Hành trình, dù bị một vài từ hơi vụng, làkhá hơn cả, đã có hai câu đắt giá:

những phố dài
có tôi trôi xác lá”

Phải nói thẳng với nhau rằng, với thơ văn xuôi nói chung, lâu nay ít thấy có những bài phê bình, những nhà phê bình nào phê bình cho… ra hồn! Vài năm trước, việc thảo luận sôi nổi (và tương đối đàng hoàng) về tập sách trong đó có những sáng tác lưỡng tính văn-thơ của Nguyễn Thuý Hằng (Thời hôm nay khoái cảm và điên rồ hợp lí) nên được xem là một sự kiện cho phê bình văn học Việt Nam, cho thơ văn xuôi Việt. Trang mạng tienve.org khoảng 2 năm nay có công sưu tầm và giới thiệu các bài thơ văn xuôi của vị tổ sư thơ lục bát, thơ vần là Bùi Giáng. Vẫn chưa thấy Ban biên tập hay ai đó bình xem chúng “độc đáo” ra sao, có xứng tầm tổ sư không? Tôi mong lắm…

Thông thường, thơ văn xuôi, trường ca, rồi kịch thơ là các chủng loại khổng dị cuối cùng cho một người làm thơ sau khi đã… “sạch nước cản”. Trong một trao đổi riêng của Nhã Thuyên với Mai Văn Phấn mà bạn tôi trao gửi cho tôi đọc, như một tư liệu, có câu “vừa bỏ đi khá khá những bài thời sinh viên, chỉ giữ lại đôi ba bài”. Tôi tự hỏi trong đó liệu có các bài thơ không-tự-do không? Có bài nào là lục bát? Là thơ 4 chữ, thơ 7 chữ không? Chẳng lẽ Nhã Thuyên không làm thơ có vần theo luật? Nếu Trần thần đồng làm biên tập cho tập Mật Đêm, chắc yêu cầu đầu tiên phải là “Chiềng ra đây cho Khoa mấy bài lục bát…”

Qua Nhã Thuyên dịp này, tôi muốn xướng lên một câu hỏi ấm ức từ lâu: Có ai được đọc câu lục bát nào của Trần Dần không thì cho tôi biết với? Tôi đã để ý mà chưa thấy. Lẽ nào lại bỏ sót của quý đến vậy? (*) Với hai bài thơ đầu tay của Nhà cách tân đầu bảng thơ Việt vừa in trong tập “Trần Dần – Thơ”, dường như lần đầu tiên tôi mới được biết đại sư phụ hành xử ra sao với thơ có vần (bảy chữ). Hai bài này, loại thơ không-tự-do (dù đoạn cuối bài thứ hai đã có cơ phá thể), thiển nghĩ, không báo hiệu một thiên tài của 30 năm sau, nhưng cũng đủ minh chứng cho một thi tài. Trước đây và bây giờ, đọc những thi phẩm “dễ” (Hãy đi mãi, Đây Việt Bắc, v.v…) cùng các thi phẩm  “khó” (Jờ Joạch, Sổ bụi, Mùa Sạch, v.v…) của Trần Dần, ta không thể tin rằng tác giả của chúng không phải là chủ nhân ông của những bài thơ vần luật.

Thơ văn xuôi Nhã Thuyên lại là loại “xuôi” của năm 2008. Phê cho ngay, bình cho thẳng loại ấy là một thách đố. Nói thế này, có thể động chạm các phê bình gia chuyên nghiệp: Với một tác giả Cách Tân (lại có khuynh hướng Hậu hiện đại) và Sạch Nước Cản, chắc cờ nhất là chờ họ nổi tiếng hay tai tiếng thì hẵng phê bình: Nổi tiếng thì khen; Tai tiếng thì chê. Mấy năm qua, đã có hai ví dụ: Lý Đợi và Nhóm Mở Miệng: vừa bị chê vừa được khen; Nguyễn Thúy Hằng: khen là chính.
Qua các bài thơ văn xuôi của Nhã Thuyên được đọc, tôi mới thấy có điều này muốn nói ngay: Tác giả dụng công xóa đi ranh giới của các thể loại tuỳ bút, tiểu luận và thơ, và truyện cực ngắn (nếu cái cuối cùng cũng được xem như một thể loại độc lập); và đó là phong cách Hậu hiện đại nổi nhất tác giả đạt được. Còn những tiêu chí khác của Hậu hiện đại, thơ Nhã Thuyên dường như chưa chiếm trọn một cái nào, song bất cứ cái nào cũng như muốn chiếm.

Bài Tại một thời điểm hết sức quan trọng (đã đi trên damau.org) có cấu trúc đẹp, cân xứng, ngữ pháp thơ hợp với thơ văn xuôi. Vừa văn chương vừa thời cuộc; khó có thể tin rằng ở một tác giả mới như vậy!
Bài Ở ranh giới của thân thể nóng hổi và ngôn ngữ chứa tư tưởng và cấu tứ của một “đại gia”. Cái tựa đề cũng có tầm cỡ! Tiếc, và tôi tưởng tượng rằng, nếu tác giả gia công về tu từ và để ngữ pháp của bài nhấn nhá, dền dứ cho đúng là thơ văn xuôi, đừng “xuôi” thẳng tuột như thế, thì chúng ta sẽ có một thi phẩm khấm khá! Ở bài này, nhà thơ của chúng ta đã phát triển một quan niệm từ thời Tiểu thuyết mới rằng cần cư xử với ngôn ngữ như với con người. Vấn đề “nóng” hay “lạnh” tùy từng người thơ. Ở Nhã Thuyên là nóng hổi.

Nhưng với bài Hắt lên tăm tối thì để “xuôi” như thế lại được. Bài này ý tứ cũng không mới, song cách giải thích thì lạ. Tôi không thích nó bằng bài Ở ranh giới của thân thể nóng hổi và ngôn ngữ, song để nó làm bài đầu tiên cho tập thơ thì phải công nhận là tác giả có tài tự biên tập.

Căn cội của hành vi: Bài này tôi chịu.

Tuần trước, nơi diễn đàn này, Hải Ngọc dẫn quan điểm của giới hình thức luận Nga, rằng tính thơ, trước hết, là một thái độ đối với ngôn ngữ. Đúng “chăm phần chăm” rồi, khác gì chuyện “Trung Quốc đông dân”!

Thế nên, trong tinh thần hữu nghị Việt-Trung-Xô của thế kỷ trước, độc giả Việt không có gì phải bàn lại trước lời đề từ

… đừng vội vàng, chúng ta cần bắt đầu trước hết bằng một trò chơi, với những kí tự mở và khép, thử xem…
… có lạ lùng không…”

của tập thơ Mật Đêm, như sự khẳng định về cách thức để có thi tính của tác giả. (Sau này, nếu có ngày tác giả nổi danh thì văn đàn sẽ gọi đó là Tuyên ngôn Nhã Thuyên).

Chỉ xin bàn thêm một chút, đó là: Cứ vội vàng, Nhã Thuyên, và hãy vội vàng sao cho nhiều, nhiều thi tính hơn nữa. Thơ của bạn đã “chạy” rồi… Cả bạn, cả tôi và những bạn đọc khác, đều phải chạy theo nó thôi!

Vancouver, 8-3-2008
ĐQ.

————————————–
(*) Khắc gọi khắc được. Trần quân thiên thật! Viết xong bài, vài tiếng sau, lướt mạng damau.org thì được các lời đáp sau trong bài phỏng vấn của Minh Thùy ngày 9-3-2008:
“Phạm Xuân Nguyên: (…) Bản thảo mà tôi được tiếp xúc 10 năm trước đó là tập ông viết đề là 1963-1964 Học theo ca dao, tức là ông luyện chữ bắt đầu đi từ ca dao, bắt đầu viết cho đúng nghĩa của chữ trước khi biến tấu âm, biến tấu chữ để bật ra những nghĩa mới.”

Nguồn: http://maivanphan.com/TacPham.asp?id=TTVX_DQ

bài đã đăng của Đỗ Quyên


Bài này không có phần bình luận.

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch