Tôi đã đọc thật kĩ lá thư của Ngô Kha ghi lại theo kí ức của ông Chu Sơn [damau.org 13.07.2009] và có nhận xét cùng một vài thắc mắc.

Nếu thay các từ “toa” thành “tôi” và moa thành “các bạn”, “các em” thì đây là một bài diễn thuyết hùng hồn của Ngô Kha trước một đám đông. Theo tôi, ngôn ngữ mà ông Chu Sơn ghi lại loại văn cảnh diễn thuyết. Chúng ta cũng có thể tưởng tượng đó là một bài giảng trong giờ văn hay giờ công dân giáo dục mà thày Ngô Kha đang thao thao giảng cho học trò Quốc Học hay đang nói chuyện với sinh viên ở Huế.

Nội dung bài giảng đó nặng tính cách mạng. Điều này có lẽ chưa phản ánh đúng con người Ngô Kha như trong tuyển tập Ngô Kha: ngụ ngôn của một thế hệ [Nxb Thuận Hoá, 2005. 348 trang] gồm các tập thơ “Hoa cô độc”, “Ngụ ngôn của người đãng trí”, “Trường ca hoà bình”, “Những bài thơ rời” và những sáng tác văn xuôi của Ngô Kha. Tuyển tập cũng bao gồm những cảm nhận của bạn hữu về tác giả, như của Hoàng Phủ Ngọc Tường, Trương Thìn, Lê Khắc Cầm, Bửu Ý, Thái Ngọc San, Võ Quê, Trần Phá Nhạc, Nguyễn Công Thắng. Đọc Ngô Kha tôi thấy anh là một người cách mạng, nhưng với một tâm hồn lãng mạn như nhiều thanh niên thời bấy giờ. Mà một người với tâm hồn lãng mạn thì khó thích hợp với những giáo điều cộng sản. Đây có thể là lí do khiến Ngô Kha không vào mật khu kháng chiến, dù cơ sở đã bố trí việc này.

Có thể vì đã hiểu được Ngô Kha như thế nên ông Chu Sơn đã đưa đến kết luận nếu Ngô Kha không bị bên này thủ tiêu thì cũng sẽ bị bên kia giết.

Cho đến hôm nay cái chết của Ngô Kha vào đầu năm 1973 vẫn còn là bí ẩn. Người có khả năng soi sáng cho sự việc là ông Nguyễn Phúc Liên Thành, lúc đó lo về an ninh tình báo ở Huế.

Trong một bài viết về Trịnh Cộng Sơn [Biến Động Miền Trung] ông Liên Thành đã xác nhận về một lá thư Trịnh Công Sơn gửi cho Ngô Kha là có thật vì cơ quan an ninh tình báo do ông chỉ huy đã được đọc lá thư đó trước khi chuyển nó đến cho người nhận. Lá thư viết năm 1974, đăng trong tuyển tập Ngô Kha và có 3 chỗ (…), không biết nội dung có gì không đúng với quan điểm hiện thời mà bị cắt bỏ.

Vậy thì lá thư Ngô Kha gửi ông Chu Sơn, theo ông kể là đã bị tịch thu khi ông bị bắt năm 1974. Như thế phải có những người khác nữa đọc được, đó là những nhân viên an ninh tình báo Việt Nam Cộng hoà đã thụ lí hồ sơ vụ bắt giam ông Chu Sơn. Và vì ông Chu Sơn có liên quan đến Ngô Kha và cơ sở hoạt động của cộng sản ở Huế, rất có khả năng ông Liên Thành cũng đã được đọc hồ sơ bắt giam ông Chu Sơn với tài liệu có lá thư bị tịch thu.

Tôi không rõ hiện ông Chu Sơn còn ở trong nước hay đang sống ở hải ngoại. Nếu còn trong nước, là một người đã cùng hoạt động bên cạnh Ngô Kha, được nhận lá thư sau cùng của Ngô Kha viết trong những giờ phút cuối của đời mình, nhưng ông lại không có đóng góp gì trong truyển tập của Ngô Kha. Tại sao thế? Đến giờ ông ghi lại kí ức lá thư để đăng trên mạng ở hải ngoại. Bài viết của ông, đọc giữa những hàng chữ, có phản ánh ít nhiều suy nghĩ, tư tưởng của Ngô Kha, nhưng viết dưới dạng “ghi lại nguyên văn” một lá thư dài như thế thì không đúng với nguyên tắc cung cấp thông tin, tài liệu.

Một thắc mắc khác về Ngô Kha là về người vợ của ông, Trịnh Vĩnh Thúy là em gái của Trịnh Công Sơn. Nhưng trong tuyển tập Ngô Kha cũng không nhắc gì đến người con gái này. Việc đi tìm tông tích của Ngô Kha, không do vợ mà do người mẹ là Cao Thị Uẩn viết đơn gửi lên lãnh đạo Việt Nam Cộng hoà vào tháng 12.1974.

Thắc mắc về điểm này không phải là muốn soi mói chuyện riêng tư. Nhưng vì Trịnh Vĩnh Thúy là em Trịnh Công Sơn. Mà cuộc đời Trịnh Công Sơn là một bi kịch lớn của dân tộc với rất nhiều diễn viên đóng các vai rất tương phản nhau trong đó. Tương phản đến độ tưởng chừng như nghịch lí.

Tôi chỉ là sinh viên hậu sinh, đang chuẩn bị nhập cuộc nên thời đó rất muốn biết về sinh hoạt của các bậc đàn anh. Bây giờ nhìn lại lịch sử và đối diện với hiện tại tôi vẫn còn muốn tìm hiểu xem bậc đàn anh của mình đã xả thân tranh đấu vì những lí tưởng nào?

bài đã đăng của Bùi văn Phú

• Giang Trang: Nhạc Trịnh như một dòng nước chảy qua cõi đời (phần 2) - 02.04.2012
• Giang Trang: Nhạc Trịnh như một dòng nước chảy qua cõi đời (phần 1) - 01.04.2012
• Người Việt và nem, phở ở châu Phi - 07.02.2012
• Giáng Sinh ở nơi xa nhà - 24.12.2011
• Hoàng Xuân Sơn: nơi tôi sinh sống thì hát nhạc Trịnh cũng nên dè dặt - 06.05.2011
• Nguyễn Vy Túy: Họ Trịnh hay dùng các ngôn từ lấp lửng và ẩn ý trong nhạc - 28.04.2011
• Đài phát thanh Sài Gòn ngày 30.4.1975 - 25.04.2011
• Trịnh Vĩnh Trinh: người trông coi di sản Trịnh Công Sơn - 05.04.2011
• Tiêu Dao Bảo Cự: nhạc Trịnh chỉ khơi dậy tình tự dân tộc, nỗi buồn nhược tiểu, nỗi đau chiến tranh - 01.04.2011
• Bùi Tín: nhạc Trịnh nặng về tình cảm, tính chiến đấu còn yếu - 01.04.2011
• Bùi Đức Lạc: nhạc Trịnh không có sức làm nản lòng anh em chúng tôi - 01.04.2011
• Lời phát biểu của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trên đài Sài Gòn trưa ngày 30.4.1975 - 01.04.2011
• Tôi muốn in sách ở Việt Nam - 26.01.2010
• Hòa giải, kiểm duyệt và giao lưu - 18.01.2010
• chùm ảnh lá vàng - 25.12.2009
• Một vài ghi nhận về tác phẩm Bửu Chỉ - 26.09.2009
• Ngô Kha: trí thức cách mạng và lãng mạn? - 21.07.2009
• Về con người chính trị của Trịnh Công Sơn - 05.04.2009
• Văn nghệ, gặp nhau giữa quảng trường - 09.03.2009