Trang chính » Bàn Tròn: Chính trị, Biên Khảo, Lịch Sử, Tư Liệu Email bài này

20 năm Thiên An bất an

tiananmen hunger demo

Hình chụp ngày 18 tháng 5, 1989 ở quảng trường Thiên An Môn. Các sinh viên đại học Bắc Kinh biểu tình và tuyệt thực không giới hạn để phản đối chính quyền Trung Cộng.

Đêm mùng 3 rạng ngày 4 tháng 6 là kỷ niệm 20 năm cuộc đàn áp đẫm máu tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989. Người viết xin ghi lại sau đây những nét chính về biến cố đau thương này.

Trước hết, để giúp những ai chưa viếng Bắc Kinh có một ý niệm đại cương về nơi chốn xẩy ra cuộc đàn áp, sau đây là mấy nét về Quảng trường Thiên An Môn:

Thiên An Môn là cổng chính vào Tử Cấm Thành, cung điện của hai triều Minh và Thanh. Trước Cổng Thiên An là một khoảng trống hình chữ nhật rộng mênh mông; hai cạnh dài chạy theo hướng Bắc Nam (mỗi cạnh 880 mét), hai cạnh ngắn theo hướng Đông Tây (mỗi cạnh 500 mét), tổng số diện tích lớn khoảng một trăm lần sân túc cầu (440.000 mét vuông); nằm ngay trung tâm Bắc Kinh, gọi là Quảng trường Thiên An Môn (Tiananmen Guangchang). Đứng trước Thiên An Môn (quay lưng về bức hình lớn của Mao Trạch Đông – cao 6 mét, rộng 4,5 mét, nặng 1 tấn rưỡi), nhìn thẳng về phía Nam trước mặt, là “Mao Chủ tịch Kim niệm

Chairman Mao Memorial Hall

Mao Chủ tịch Kim niệm Đường

Đường” (Mao Zhuxi Jimian Tang), nơi quàn xác ướp họ Mao; phía Tây bên mặt là Nhân dân Đại hội đường (Renmindahuitang), hay trụ sở Quốc Hội; phía Đông bên trái là Viện Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc. Chính giữa Quảng trường là đài kỷ niệm “Nhân dân Anh hùng” với trụ vuông cao 37 mét, hơn Thiên An Môn 4 mét. Sau khi làm chủ lục địa, đảng Cộng sản đã mở rộng Quảng trường này lớn gấp bốn lần, so với diện tích trước kia.

China congress

Nhân dân Đại hội Đường

Từ 90 năm trước, ngày 4 tháng 5, 1919, dân chúng đã tụ họp tại Quảng trường Thiên An Môn vận động dân chủ, chống lại quân chủ. Biến cố này mở đầu cho nơi đây trở thành chỗ để người dân bầy tỏ nguyện vọng của mình.

heroes momument at sunset

  Đài kỷ niệm Nhân dân Anh hùng lúc hoàng hôn

Tại Thiên An Môn, phía trên đầu bức hình Mao Trạch Đông là tầng thứ nhì, được dùng làm khán đài cho các nhân vật quan trọng xuất hiện trong những dịp lễ lớn. Chính tại đây vào ngày 1 tháng 10 năm 1949, trước hàng trăm ngàn dân chúng tập họp ở Quảng trường, họ Mao từng hô lớn “Nhân dân Trung Quốc đã đứng dậy!” và tuyên bố thành lập nền Cộng hòa.

Bốn mươi năm sau, cũng tại Quảng trường này, dân chúng lại đứng dậy, và bị Đảng của Mao đàn áp dã man.

Hu Yao Bang portrait

Hồ Diệu Bang (1915-1989) 

Biến cố bắt đầu vào 15 tháng 4, 1989, ngày cựu Tổng bí thư đảng Cộng Sản Trung Quốc là Hồ Diệu Bang (Hu Yaobang) qua đời. Hồ Diệu Bang là người có đầu óc tiến bộ, được lòng giới trí thức và sinh viên; có công nhiều trong việc cải tổ, sửa lại những lỗi lầm và bất công gây ra bởi cuộc Cách mạng văn hóa vào cuối đời họ Mao.

Đặc biệt, họ Hồ quan tâm nhiều đến quyền lợi của dân tộc Tây Tạng. Ông từng tuyên bố những gì người Tây Tạng không chấp nhận được thì phải bỏ, hay thay đổi. Nhưng trước những cuộc biểu tình của sinh viên đòi gia tăng tốc độ cải tổ vào tháng 12 năm 1986, Hồ Diệu Bang bị phe bảo thủ coi như không cứng rắn đủ, bị Đặng Tiểu Bình (Deng Xiaoping) cho Triệu Tử Dương (Zhao Ziyang) thay thế vào tháng 1 năm 1987.

Vốn có cảm tình với Hồ Diệu Bang và bất bình về việc ông bị thay thế, ngay khi được tin ông từ trần, sinh viên đem vòng hoa tới đặt tại đài kỷ niệm Nhân dân Anh hùng giữa Quảng trường, yêu cầu phục hồi danh dự và làm lễ quốc táng cho ông. Tuy nhiên, Đảng có vẻ không muốn, vì dưới mắt các nhà lãnh đạo già nua và bảo thủ, ông đã bị hạ bệ do phạm sai lầm, không nên được đề cao. Thái độ của Đảng khiến sinh viên bất mãn. Họ kéo nhau xuống đường lúc đầu là để bầy tỏ cảm tình với Hồ Diệu Bang, nhưng chẳng bao lâu, biến thành biểu tình với những đòi hỏi hợp lý nhưng khó thỏa mãn.

hu yao bang funeral

Sinh viên tụ tập trong quảng trường Thiên An Môn ngày 22 tháng 4 năm 1989 để tưởng niệm cựu Tổng bí thư Hồ Diệu Bang

Ngày 22 tháng 4, năm chục ngàn sinh viên và dân chúng tụ họp tại Quảng trường để theo dõi lễ truy điệu Hồ Diệu Bang diễn ra trong Đại Sảnh Nhân Dân. Trật tự vẫn được duy trì.

Triệu Tử Dương rời Bắc Kinh chiều 23, lên xe lửa đi thăm Bắc Triều Tiên trong một tuần, 30 tháng 4 mới về.

hunger strike student and death will

Một sinh viên biểu tình với chúc thư

Trong khi ấy, sau lễ truy điệu, sinh viên tiếp tục biểu tình. Bốn hôm sau, một bài bình luận trên báo Nhân Dân ra ngày 26 tháng 4 nghiêm khắc lên án phong trào xuống đường là cuộc “nổi loạn chống đảng, chống xã hội chủ nghĩa”, khiến sinh viên nổi giận, đưa cuộc tranh đấu sang giai đoạn mới. Ngày 27 tháng 4, phẫn nộ trước thái độ của Đảng, hàng chục ngàn người kéo xuống đường, nhiều người để lại chúc thư, sẵn sàng “ăn thua đủ” với thế lực đàn áp.

Lời kể của nhân chứng Cao Văn Khiêm (qua bài viết trên mạng BBC Việt ngữ ngày 27 tháng 5, 2009):

Ngay từ hôm 26 tháng Tư, bài xã luận trên Nhân dân Nhật báo đã nói rằng cách hành xử của sinh viên đang gây ra rối loạn. Khi đó, các sinh viên Bắc Kinh đang chuẩn bị cho một cuộc biểu tình rất lớn dự tính vào ngày hôm sau, 27.04…

Tôi nhớ rất rõ ngày hôm ấy.Tôi ở trong phòng làm việc, mọi người đến và kể với tôi sinh viên tụ tập ở chỗ nào, làm gì. Các sinh viên đã phá được rào chắn và chạy ra khỏi khu nhà ở của đại học Thanh Hoa.

Rồi các nguồn tin cứ tăng dần, nào là sinh viên đã đến chỗ này, tới chỗ kia…Đến sau bữa trưa thì tôi nghĩ mình không thể cứ ngồi đây được mà cũng nên ra xem. Tôi nhảy lên xe đạp và phóng đi. Càng tới những phố gần quảng trường thì tôi thấy càng nhiều sinh viên. Họ đi thẳng về hướng tôi. Hai bên đường đầy người. Sinh viên đi đầy dưới đường.

Tôi nhớ rất rõ đó là nhóm sinh viên từ đại học Thanh Hoa. Họ đi đầu, cầm biểu ngữ. Một số giáo sư tóc đã bạc cũng đi trong nhóm đó. Một vị cầm tấm biểu ngữ có câu tôi nhớ rất rõ: ‘Quỳ gối lâu rồi nay chúng ta phải duỗi chân cho thẳng’.

Là một người làm nghề nghiên cứu văn học và lịch sử Trung Quốc tôi hiểu rất rõ ý nghĩa của khẩu hiệu ấy. Kể từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra đời, trí thức luôn là đối tượng của chỉ trích, đả phá trong mọi cuộc vận động chính trị, phong trào này, phong trào khác.

Người trí thức Trung Hoa vốn rất kiêu hãnh ngày xưa nay bị đối xử tàn tệ và chỉ biết chịu đựng trong im lặng. Nay, các giáo sư đại học có dịp để tuần hành, ngẩng cao đầu và gương cao khẩu hiệu. Trong một thoáng suy tư, tôi thấy có gì đó thật đau đớn và lo ngại.

Tuy vậy không khí vẫn chưa căng thẳng lắm vì chính quyền chưa ra lệnh nào khác ngoài lệnh ngăn các lối đi của sinh viên. Các sinh viên tìm mọi cách phá những điểm chặn đường. Nhiều thường dân cũng dừng lại giúp sinh viên trèo qua hay gỡ những điểm có vật cản cùng với quân lính.

Và đột nhiên, dòng người đẩy sang một bên những binh sỹ và công an chặn đường rồi ùa về phía trước như một dòng nước không gì ngăn nổi. Lúc đó, tôi hiểu rằng người trí thức Trung Hoa đã đứng lên.

Lời kể của nhân chứng Yu Hua (China’s Forgotten Revolution, trên New York Times, 30-5, 2009):

Chống đối đã lan tràn khắp nước, và tại Bắc Kinh, nơi tôi đang học tập, bỗng nhiên cảnh sát biến mất trên đường phố. Bạn có thể đi xe điện ngầm hay xe bus khỏi trả tiền, mọi người chào nhau bằng nụ cười. Dân bán hàng khó khăn trên đường phố mời người biểu tình giải khát miễn phí. Người hưu trí móc những đồng tiền dành dụm được đem ủng hộ người tuyệt thực tại quảng trường. Để tỏ tình ủng hộ sinh viên, ngay cả giới móc túi cũng ngưng hành nghề.

Ngày 4 tháng 5, sinh viên tụ họp tại quảng trường Thiên an Môn ra tuyên cáo đòi chính quyền gia tăng cải tổ chính trị và kinh tế; bảo đảm các tự do hiến định; đòi luật báo chí và cho tư nhân ra báo; và chống tham nhũng.

Lợi dụng cơ hội Tổng bí thư Liên Xô Mikhail Gorbachev tới Bắc Kinh họp thượng đỉnh vào cuối tháng 5, sinh viên gia tăng áp lục, với hy vọng không bị đàn áp trước tai mắt quốc tế. Nhất là đám nhà báo các nước tới để theo dõi hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc – Liên Xô, đã gặp dịp may chú tâm vào việc loan tin biểu tình.

tents pitched in tiananmen

Sinh viên cắm lều ở quảng trường Thiên An Môn, bên cạnh Đài kỷ niệm Nhân dân Anh hùng

Chiều 13 tháng 5, trên 200 sinh viên thuộc 20 viện đại học bắt đầu cuộc tuyệt thực tập thể tại Quảng trường Thiên An Môn, giữa hơn hai ngàn sinh viên canh gác. Từ đây cho đến ngày Đảng ra tay tàn sát, sinh viên đặt bản doanh chỉ huy ở đây, và làm chủ quảng trường.

protest image

Sinh viên biểu tình phản đối chính sách độc tài của Đặng Tiểu Bình, dùng cách phiên âm của tên ông để bài bác ông là thứ “bình nhỏ” chỉ biết dồn ép người dân chặt trong bình

Tại cuộc họp Ban Bí thư Trung ương ngày 13 tháng 5, Triệu Tử Dương cho biết một trong các đòi hỏi chính của sinh viên tuyệt thực là rút lại bài bình luận trên báo Nhân Dân. Ông đề nghị “chúng ta phải xét lại bài quan điểm ngày 26-4”. Lý Bằng (Li Peng – Thủ tướng) phản đối, coi đó là lập trường bất di dịch của Đảng, đúng theo quan điểm đã được Đặng Tiểu Bình phát biểu.

Trong cuốn Tù nhân nhà nước (Prisoner of the State) mới phát hành ngày 19 tháng 5 vừa qua, Triệu Tử Dương mô tả cuộc biểu tình tuyệt thực như sau:

Cuộc tuyệt thực của sinh viên đã nhận được cảm tình và ủng hộ từ khắp nơi. Hàng chục ngàn người từ các bộ trong chính quyền và các tổ chức khác cũng như thường dân thành thị đã biểu tình để ủng hộ. Số người tham dự tăng thêm từng ngày. Số người tuyệt thực cũng tăng lên, đạt con số khoảng giữa hai và ba ngàn vào cao điểm. Sinh viên trở thành mê mẩn trước tình thế, càng khó hơn làm cho họ bỏ cuộc.

Theo lời Triệu Tử Dương:

Sang ngày thứ tư của cuộc tuyệt thực, một số sinh viên bắt đầu ngất xỉu. Tôi rất lo lắng là nếu cứ tiếp tục, một số sinh viên có thể chết. Chúng tôi sẽ khó trả lời trước nhân dân.

Triệu Tử Dương viết tiếp:

Vào đêm 16 tháng 5, sau khi gặp Gorbachev, tôi họp Thường trực Ban bí thư để thảo luận về việc ra tuyên bố nhân danh 5 thành viên hối thúc sinh viên chấm dứt tuyệt thực. Bản thảo gồm có câu “Lòng yêu nước thiết tha của sinh viên là điều đáng khâm phục, và Ủy hội Trung ương cùng Chính phủ chấp nhận hành động đó”.

Lý Bằng phản đối, nói rằng: “Nói ‘khâm phục’ là đủ rồi. Liệu chúng ta còn phải thêm ‘chấp thuận’ nữa?”

Thảo luận qua lại một hồi, cuối cùng, khi biểu quyết, hai chữ “chấp thuận” cũng được đồng ý giữ lại, nhưng bản tuyên bố không bao giờ được công bố, bởi Triệu Tử Dương nghĩ rằng có công bố cũng vô ích, vì sinh viên đòi rút lại bài bình luận 26-4, trong khi Lý Bằng và phe bảo thủ chủ trương lập trường của Đảng không thể thay đổi.

Chiều 17 tháng 5, trong khi khoảng nửa triệu người thuộc mọi thành phần biểu tình ở Quảng trường Thiên An Môn, thì Thường trực Ban bí thư họp tại nhà Đặng Tiểu Bình. Họ Triệu bị chỉ trích vì quá mềm yếu khiến tình hình thành tồi tệ. Họ Đặng quyết định mang quân đội vào Bắc Kinh thi hành tình trạng thiết quân luật.

Triệu Tử Dương bất bình, không muốn đóng vai một Tổng bí thư dùng quân đội đàn áp sinh viên, về nhà viết đơn từ chức, nhưng hôm sau rút lại, vì bị Dương Thượng Côn (Yang Shangkun), một trưởng thượng nhiều thế lực thuộc phe bảo thủ nói rằng làm như thế là “đổ dầu vào lửa”. Tuy vậy, trên thực tế, họ Triệu đã bị gạt ra ngoài mọi quyết định quan trọng, và chẳng bao lâu, trở thành người tù bị quản thúc tại gia cho đến chết.

zhao_ziyang_and_wen_jiabao Sáng 19 tháng 5, Triệu Tử Dương tới Quảng trường Thiên An Môn thăm các sinh viên. Lý Bằng cản không được, cũng theo đến, nhưng vừa đến nơi, đã lỉnh mất. Họ Triệu đứng lẫn với sinh viên, cầm loa thân mật khuyên họ nên chấm dứt tuyệt thực để bảo vệ sinh mạng. Ông buồn khổ đến chảy nước mắt, không thể nói được điều ông muốn nói, cố gắng để mong họ hiểu được là Đảng đã có quyết định về số phận của họ, và nếu họ cứ tiếp tục, thì sẽ chết uổng mạng. Ông cũng nói rằng tình thế đã quá trễ để ông có thể làm gì được.

hunger strike

Một sinh viên tuyệt thực đã kiệt sức, được bạn cõng ra khỏi quảng trường

Theo “Tài liệu mật Thiên An Môn” (Tiananmen papers — công bố trên tạp chí Foreign Affairs số mùng 5 tháng 1, 2000) thì vào ngày 21 tháng 5, 1989 các lãnh tụ sinh viên đã biểu quyết tuyên bố thắng lợi và giải tán, nhưng quyết định này đã bị lật ngược sau đó, vì áp lực của các thành phần mới tham gia; họ còn sung sức và muốn tiếp tục tranh đấu.

Cùng ngày 21 tháng 5, Đặng Tiểu Bình họp Ban bí thư và nhóm trưởng thượng tại nhà mình, để thảo luận về việc kiếm người thay thế Triệu Tử Dương. Theo họ Đặng, Triệu Tử Dương đã hoàn toàn lộ diện là một người đứng về phía sinh viên nổi loạn, và gây chia rẽ trong Đảng, cần sớm thay thế. Cựu Chủ tịch Nước Lý Tiên Niệm (Li Xiannian) đề nghị người thay thế là Giang Trạch Dân (Jiang Zemin), Bí thư Đảng bộ Thượng Hải.

Ngày 22 tháng 5, trong khi nhiều sinh viên Bắc Kinh mệt mỏi rời Quảng trường vể nhà, sinh viên các tỉnh kéo tới ngày càng đông. Đa số trong 50.000 sinh viên có mặt tại Quảng trường về từ các tỉnh, và thuộc ít nhất 319 trường khác nhau. Theo báo cáo của Bộ Hỏa Xa, vào trước ngày ban hành lệnh thiết quân luật, có 56.888 sinh viên tới Bắc Kinh trên 165 chuyến xe lửa trong khoảng thời gian từ 6 giờ chiều 16 đến 8 giờ tối 19 tháng 5.

beijing students with placard Li Peng step down

Sinh viên từ khắp nơi diễn hành qua những đường phố Bắc Kinh, đeo biển trước ngực đòi “Lý Bằng phải từ chức”

Sinh viên đổ về Bắc Kinh từ các vùng khác trong nước đứng tại quảng trường hay góc phố, thao thao bất tuyệt diễn thuyết từ ngày nọ sang ngày kia, cho đến khi khản cổ và mất tiếng. Khán thính giả — dù là các bô lão lõi đời hay những bà mẹ bồng con trên tay – đều gật đầu lia lịa và nồng nhiệt vỗ tay, bất kể diễn giả có bộ mặt non choẹt hay quan điểm ngây thơ (Yu Hua, bài đã dẫn).

dancing students may 22 1989

Để nâng cao tinh thần, một cặp sinh viên khiêu vũ trong quảng trường sáng ngày 22 tháng 5 năm 1989. Lúc này, nhóm sinh viên đã chiếm giữ quảng trường Thiên An Môn được 9 ngày

Ngày 27 tháng 5, Đặng Tiểu Bình và các trưởng thượng họp quyết định chính thức thay Triệu Tử Dương bằng Giang Trạch Dân.

Sáng ngày 2 tháng 6, Đặng cùng các trưởng thượng họp, quyết định ra lệnh càn quét người biểu tình. Trong khi thảo luận, cựu Phó Chủ tịch Nước Vương Chấn (Wang Zhen) giận dữ phát biểu:

Bọn chó đẻ! Chúng là ai mà dầy xéo linh địa Thiên An Môn lâu như thế?! Chúng thật sự muốn thế! Đồng chí Đặng Tiểu Bình! Chúng ta hãy gửi quân ngay bây giờ tóm cổ bọn phản cách mạng đó. Quân đội giải phóng nhân dân để làm gì? Binh sĩ thiết quân luật để làm gì? Họ không nên chỉ ngồi ăn hại! Họ phải túm đầu bọn phản cách mạng! Chúng ta phải làm điều đó, hay chúng ta sẽ không bao giờ tha thứ cho mình! Chúng ta phải làm hay thường dân sẽ nổi loạn! Bất cứ kẻ nào ráng lật đổ đảng Cộng sản sẽ đáng chết không chỗ chôn!

goddess of democracy historic foto

Sinh viên trường Mỹ thuật Trung ương tại Bắc Kinh dựng tượng Nữ thần Dân chủ đối diện chân dung Mao

Lý Bằng nói:

Vài hôm trước đây, những phần tử phản động đã ngang nhiên dựng cái gọi là “Tượng nữ thần” ngay trước đài kỷ niệm Nhân dân Anh hùng. Hôm nay, họ lại lập kế hoạch cho một cuộc tuyệt thực khác tại Quảng trường.

Đặng Tiểu Bình phát biểu:

Tôi đồng ý với yêu cầu của mọi người. Binh sĩ thiết quân luật bắt đầu thi hành việc thanh toán từ tối nay, và sẽ phải làm xong trong hai ngày. Chúng ta sẽ yêu cầu họ giải tán. “Nhưng nếu họ từ chối, họ sẽ phải chịu trách nhiệm về hậu quả.

Cuộc đàn áp chính thức diễn ra vào đêm mùng 3 rạng mùng 4 tháng 6, 1989.

blocked convoy

Hơn 200 xe vận tải quân đội bị nhóm biểu tình chặn đường ngày 21 tháng 5, 1989, đang xếp hàng dài ở quãng đường cách Bắc Kinh độ 15 dặm về phía Tây Nam.

Có 22 sư đoàn đã được lệnh kéo vào thành phố. Nhiều đơn vị bị chặn trên đường tiến quân đã không tới được mục tiêu. Tuy ngày 20 tháng 5, Dương Thượng Côn đã hạ lệnh binh sĩ không được bắn vào thường dân, dù bị khiêu khích. Nhưng điều này đã không đạt được. Khi bị dân chúng cản đường và thuyết phục đứng về phía nhân dân, binh sĩ đã nổi giận nã súng vào dân. Có những nhân chứng còn sống nói rõ về việc này.

tiananmen tank before bloody remnants

 Di tích của vụ thảm sát Thiên An Môn (sau ngày 4 tháng 6 năm 1989)

Bác sĩ quân y Trường Ngạn Vĩnh bị đi tù vì đã tố cáo quân đội, thay vì dùng đạn giả, đã sử dụng đạn thật bắn thẳng vào dân.

Cựu chiến binh Trương Thế Quân, người lính ở tuổi 20 vào tháng 6 năm 1989 đã theo đơn vị với lệnh quét sạch Quảng trường Thiên An Môn, nói rằng đơn vị của ông phải khó khăn vượt qua các hàng rào do người dân Bắc Kinh dựng lên khắp nơi. Ông cho biết có những việc quá tế nhị để tiết lộ, như quân đội nhân dân đã hạ sát thường dân từ phía sau lưng. Sau vụ đàn áp, không chịu nổi xúc động, ông đã xin giải ngũ, và bị gửi đi cải tạo. Năm nay ông gửi thư trên mạng cho Hồ Cẩm Đào, yêu cầu làm sáng tỏ vụ thảm sát Thiên An Môn.

Ngày 6 tháng 6, Đặng Tiểu Bình, cùng với Giang Trạch Dân và các trưởng thượng họp với Thường trực Ban Bí thư để kiểm điểm tình hình. Hội nghị nhận định đã thành công trong chiến dịch đè bẹp sinh viên nổi dậy. Khi nói về số người chết và bị thương, cựu Phó Chủ tịch Ủy hội Cố vấn Trung ương là Bo Yibo lên tiếng:

Tôi có mấy tài liệu đây – tường trình từ tất cả các hãng thông tấn lớn phương Tây và đài truyền hình về cái gọi là vụ tắm máu tại Thiên An Môn ngày 4 tháng 6, và con số về những người chết và bị thương. Để tôi đọc, Associated Press: “Ít nhất 500 chết”. NBC: “1.400 chết, 10 ngàn bị thương”. ABC: “Hai ngàn chết”. Tình báo Hoa Kỳ: “Ba ngàn chết”. BBC: “Hai ngàn chết, cao nhất 10 ngàn bị thương”. Reuters: “Hơn một ngàn chết, hơn hai ngàn bị thương”. Yomiuri Shinbun của Nhật: “Ba ngàn chết”.

Cho đến nay, đã 20 năm sau, Đảng vẫn coi thiệt hại nhân mạng trong biến cố này là bí mật quốc gia, nhất định không cho biết rõ tên tuổi các nạn nhân và con số chính thức là bao nhiêu. Tuy vậy, cũng có trường hợp may mắn, ví dụ anh thanh niên can đảm đứng cản đường tiến của xe tăng trong bức hình nổi tiếng đã không bị cán chết. Các nguồn tin chưa được xác nhận cho biết tên anh là Vương Ngụy Lâm, đang sinh sống ở Đài Loan.

Ngày 9 tháng 6, Đặng Tiểu Bình ra lệnh mở chiến dịch lùng bắt các lãnh tụ sinh viên và thường dân đã điều khiển cuộc nổi dậy. Có người thoát được ra nước ngoài. Có người bị bắt, bị ra tòa lãnh án; cũng có người bị thủ tiêu. Theo tin chính thức từ Bắc Kinh: Cho đến ngày 10 tháng 6, có 468 người bị bắt; cho đến ngày 17 tháng 6, có 7 người bị xử tử; Cho đến 20 tháng 6, có 831 người bị bắt, và cho đến 30 tháng 6, có 1.103 người bị bắt. Những con số chính thức này có thể khác với số thực.

***

Tuy cuộc nổi dậy 20 năm trước đã bị dẹp, nhưng hậu quả của nó là tạo ra một sự thay đổi.

Hàng ngày, TV liên tục chiếu đi chiếu lại cảnh những sinh viên trong danh sách tầm nã bị bắt. Sống xa nhà trong phòng khách sạn buồn tẻ, nhìn vẻ thất vọng trên mặt các sinh viên bị bắt và nghe giọng đắc thắng của các xướng ngôn viên, tôi cảm thấy lạnh xương sống.

Rồi đến một ngày, hình ảnh trên màn truyền hình thay đổi hoàn toàn. Hình những người bị bắt thay bằng những cảnh trù phú trên khắp nước. Người xướng ngôn từ giọng giận dữ lên án những sinh viên bị bắt đổi thành những lời vui tươi ca tụng tiến bộ của đất nước (Yu Hua, bài đã dẫn).

Một người khác là nhà văn Yiyun Li, vào năm 1989 là nữ sinh trung học tại Bắc Kinh kể lại (Dance With Democracy, trên New York Times, 30-5, 2009):

Tại Bắc Kinh, vào tháng Bảy năm 1989, niên học của chúng tôi không chấm dứt bằng nghỉ hè, mà bằng một tuần về giáo dục ý thức hệ. Chúng tôi bắt buộc phải khai ra những việc làm của mình và của người thân trong thời gian những cuộc chống đối vào tháng trước.

Một bạn học chỉ vì kể với 20 bạn cùng lớp là đã núp trên cây, nhìn thấy một cậu bị bắn vào ngực, một người đàn ông bị xe tăng cán, và một cô bị đạn xuyên qua trán mà bị gọi lên phòng hiệu trưởng, gặp cảnh sát điều tra. Nhờ có hiệu trưởng bảo đảm, mới khỏi bị đuổi.

Yiyun Li kể tiếp:

Đến mùa Đông, cuộc sống của chúng tôi có vẻ trở lại bình thường. Vào đầu tháng 12, có loan báo rằng, lần đầu tiên nam sinh và nữ sinh được phép nhảy với nhau tại party của nhà trường vào đêm trước Tết dương lịch. Cha mẹ một học sinh từng làm ngoại giao ở nước ngoài tổ chức dậy nhảy sau giờ học. Bọn con gái chúng tôi thẹn đỏ mặt và cười khúc khích khi đưa tay cho “kỵ sĩ” nắm, và bọn con trai thì nhiều đứa bẽn lẽn và bối rối, đã dẫn chúng tôi những bước vụng về, chẳng khác gì vần bao tải.

Những chi tiết vừa rồi cho thấy Đảng đã thay đổi. Đi từ chỗ đề cao lòng yêu nước và đạo đức cách mạng, quay sang dậy thanh thiếu niên biết ăn chơi hưởng thụ. Kết quả là sau 20 năm, ít người trong giới trẻ còn nặng lòng với lý tưởng, mà chỉ còn lý tài. Thay vì yêu những giá trị tinh thần, chỉ còn biết yêu tiền, và sẵn sàng làm mọi thứ để có tiền. Khi có tiền thì đua nhau hưởng thụ. Lớp trẻ không còn lối thoát về tinh thần, tìm lối thoát bằng vật chất: ăn chơi, sa đọa.

Nhưng người lớn thì không dễ dàng quên, và có bổn phận không được quên. Từ hai chục năm qua, linh địa mang tên Thiên An, sau khi thấm máu những người trẻ khao khát tự do, đã biến thành chốn bất an. Mỗi dịp kỷ niệm ngày 4 tháng 6, mà người Trung Quốc gọi là biến cố “Lục Tứ”, Quảng trường lại bị canh gác cẩn mật hơn thường ngày. Vào dịp kỷ niệm 10 năm (4-6-1999), lấy cớ trùng tu, thay nền xi măng bằng đá granite, nhà cầm quyền đã vây chắn mọi mặt, cấm dân không được tụ tập tại quảng trường. Dư luận xì xào là granite cứng tới mức xích sắt xe tăng không để lại dấu vết.

Zhang Xianling

Bà Trương Hiến Linh

Cứ mỗi dịp kỷ niệm, những người thắc mắc về biến cố lại bị làm khó dễ, thường là bị bắt giữ trong ít ngày, hay phải ra sống ngoài thủ đô. Nhưng dù quấy nhiễu thế nào, cũng khổng thể thắng nổi lòng mẹ. Đó là hội Các bà mẹ Thiên An Môn. Hội này do hai bà Trương Hiến Linh (Zhang Xianling) và Đinh Tử Lâm (Ding Zilin) thành lập, quy tụ các bà mẹ có con bị giết trong biến cố.

ding zilin

Bà Đinh Tử Lâm

Dù bị đe dọa và làm khó dễ đủ đường, các bà vẫn kiên trì, từ năm này qua năm khác, đòi công lý cho con mình, đòi phải công bố hồ sơ các nạn nhân, và đòi phải xét lại lời buộc tội là con các bà thuộc phong trào “phản cách mạng”. Ngày 1 tháng 6, 2009, bà Trương tuyên bố từ Bắc Kinh:

Sau 20 năm, quan điểm của tôi vẫn không thay đổi. Sinh viên đã biểu tình chống tham nhũng… 20 năm sau, chúng ta thấy họ đúng. Tham nhũng ở khắp nơi. Sinh viên đã thấy trước.

Thành phần người lớn quan tâm tới biến cố Thiên An Môn Năm nay có vẻ tăng thêm, vì hai biến cố chết người khác, là vụ động đất ở Tứ Xuyên, và vụ sữa độc vào năm ngoái. Những chuyện này khiến giới phụ huynh bất bình, vì mạng sống của con em họ đã bị Đảng coi thường.

Năm nay, lần đầu tiên, 20 giáo sư, sử gia và trí thức đã tổ chức hội thảo về biến cố nhậy cảm này ngay tại Bắc Kinh vào ngày 10 tháng Năm. Một trong những người tham dự là giáo sư Tiền Lý Quần phát biểu rằng: 20 năm trước đây, những sinh viên đấu tranh cho dân chủ đã hy sinh cho lý tưởng này. Là thầy của họ, chúng tôi sống trong tội lỗi vì đã không bảo vệ được học trò của mình.

Trong khi ấy, triết gia Từ Hữu Ngư, một trong những nhà trí thức ký vào Hiến chương 08 hồi tháng 12 năm ngoái, nhận định rằng, người dân Trung quốc không còn tin tưởng gì ở một chế độ bất nhân dùng súng bắn vào con dân của mình, để bảo vệ đặc quyền đặc lợi. “Nếu chính quyền coi dân là kẻ thù, dân cư xử như vậy với chính quyền”.

Học giả Thôi Vệ Bình cho rằng sự im lặng tập thể 20 năm qua đã tác động xấu đến đạo đức xã hội.

Ông nói:

Ngay cả nếu chúng ta không trực tiếp gây ra tội ác đẫm máu 20 năm trước, việc chúng ta im lặng ngần ấy năm cũng khiến chúng ta thành kẻ đồng lõa.

Hồng Kông, tuy được trả lại cho Trung Quốc từ 12 năm trước, nhưng nhờ được hưởng chế độ tự quản, hàng năm vẫn có kỷ niệm biến cố Thiên An Môn. Ngày 31 tháng 5 vừa qua, 5.000 người đã tuần hành với biểu ngữ rợp trời, kêu gọi chính phủ Bắc Kinh đảo ngược lên án các cuộc biểu tình Thiên An Môn là bạo loạn phản cách mạng. Họ cũng kêu gọi công lý cho các nạn nhân.

Pillar of shame

Tượng đài Khổ nhục (Pillar of Shame) được dựng ở khuôn viên Đại Học Hồng kông ngày 15 tháng 4 năm 2009 để tưởng niệm các nạn nhân của bi kịch Thiên An Môn. Hội sinh viên Đại Học Hồng Kông dự định phổ biến một quyết nghị đòi hỏi chính quyền Bắc Kinh thay đổi khuynh hướng buộc tội các sinh viên biểu tình mùa xuân năm 1989 là “chống cách mạng.”

Cuộc biểu tình ở Hồng Kông có sự góp mặt của lãnh đạo cuộc biểu tình Thiên An Môn là ông Hùng Viêm, hiện sống lưu vong ở Hoa Kỳ.

Tại Quốc Hội Hoa Kỳ, Tổ chức của nhà vận động nhân quyền Ngụy Kinh Sinh (Wei Jingsheng Foundation) với sự bảo trợ của một số Tổ chức Nhân quyền khác tổ chức một buổi tường trình và họp báo vào chiều 3 tháng 6, 2009, nhân kỷ niệm 20 năm cuộc đàn áp tại Thiên An Môn. Tài liệu “Lục Tứ” cũng được phát hành vào dịp này.

Đặc biệt năm nay, ngoài tiếng nói của người sống, còn có cả tiếng nói của người chết vọng lên từ đáy mồ. Đó là sự xuất hiện cuốn hồi ký gây sôi nổi của người tù tại gia Tổng bí thư Triệu Tử Dương. Cuốn sách đã bán chạy như tôm tươi, và điều mỉa mai là, tuy ở chức Tổng bí thư Đảng, từng cai trị hơn một tỷ người, nhưng phải đợi 4 năm sau khi nằm yên dưới mộ sâu, mới nói được điều mình muốn nói.

Victim of Comunism memorial

Nữ Thần Dân chủ bằng giấy bồi ở Quảng trường Thiên An Môn Bắc Kinh tháng 5-1989 biến thành tượng đồng, ngự tại Đài kỷ niệm Nạn nhân Cộng sản ở Washington, D.C, TT Bush khánh thành ngày 12-6-2007

Hàng triệu sinh viên và người dân Trung Quốc đã nổi dậy, nửa năm trước khi dân chúng Đông âu và Liên Xô vùng lên, lật đổ chế độ cộng sản tại nước họ. Người đi trước đổ máu để người đi sau thành công, hay quả thật người dân Trung Quốc đã không chống Cộng sản, mà chỉ chống tham nhũng? Nếu vậy, quả thật sinh viên đã bị kết án oan uổng, và sự dã man của Đảng tăng thêm gấp bội phần.

Hoạt động cho đảng từ khi là thiếu niên, qua lựa lọc giữa hàng chục triệu đồng chí cho đến khi leo lên chức Tổng bí thư, là địa vị số 1 trong đảng, như các ông Mikhail Gorbachev và Triệu Tử Dương, tất nhiên phải là người vô cùng xuất sắc, và hiểu rõ lý thuyết cùng đường lối của đảng hơn hết. Vào mùa Hè năm 1989, cả hai ông Tổng bí thư của hai đảng cộng sản lớn nhất và quan trọng nhất thế giới đều chủ trương phải thay đổi, và dân chủ hóa chế độ. Ai hiểu rõ cộng sản hơn Gorbachev và Triệu Tử Dương? Những kẻ không theo hai ông, là hướng bánh xe lịch sử đi ngược chiều, phản bội quyền lợi đất nước, và nguyện vọng của dân tộc mình.

————

Tài liệu tham khảo: “Prisoner ot the State” của Triệu Tử Dương; “Tiananmen Papers” trên tạp chí Foreign Affaires đầu năm 2000; Reuters, BBC; VOA; RFI và The New York Times.

bài đã đăng của Đinh Từ Thức


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch