Trang chính » Phỏng vấn Email bài này

Nói Chuyện với Như Quỳnh de Prelle, và Song Tử (phần 3/3)



Thơ Như Quỳnh de Prelle như cánh hoa nở bung trong thiên nhiên, như da thịt thở ra ánh nắng, như tiếng kêu mở ra tình yêu.

Nhưng thơ Như Quỳnh de Prelle cũng tham lam, thu vào, ngấu nghiến, nhai nuốt, đến tận cùng khả năng chứa của cơ thể.

Mời độc giả xem phần cuối của phỏng vấn.



Đặng Thơ Thơ:

Trong “Bản Năng Gốc”, những người đàn ông ăn những miếng thịt mèo (là những người đàn bà). Trong "nàng Thơ", người phụ nữ muốn ăn hết mọi đồ vật trên đời (máy móc, xe cộ, tóc, chất thải từ cơ thể). Trong “Hoa Tử Cung”, những người đàn bà biến thành con sâu, rồi sinh sôi thành đàn sâu, và rồi nàng ngồi ăn hết cả đĩa sâu. Như Quỳnh nói thêm về hành động “ăn” này?

Như Quỳnh de Prelle:

Ăn trong thơ của tôi có thể là hành động, hành động trong hình ảnh, khuôn hình. Một cách thích thú tôi gọi đó là trường phái dã thú, sự đối lập với thời hiện đại, văn minh, để được là chính mình trong cái bản ngã nhỏ bé. Có lẽ chính nghệ thuật thứ 7 trong máu đã ảnh hưởng mạnh mẽ trong tôi khi viết. Viết làm thế nào để mọi người có thể nhìn thấy như một bộ phim hay những khuôn hình đang chuyển động. Tôi thích cách thể hiện ấy, tưởng như đang ăn nhưng không phải, đó là một chuỗi của logic và tư tưởng, của giá trị bản thể của cá nhân, sự tự do hành động với chính trách nhiệm của mình… Các bộ phim cũng thế, họ đâu có gào thét phải tự do, tự do… mà toàn bộ chuỗi hình ảnh làm cho chúng ta lay động, tràn ngập cảm xúc…. Tại sao tôi phải ăn? Đó là tự do của tôi. Tôi ăn đồ vật hay đồ vật ăn chính tôi giữa thế giới này? Thay vì đó là suy nghĩ, tư duy là thứ không ai nhìn thấy, tôi viết là Ăn. Ai cũng phải Ăn để sống, tồn tại. Ăn trở thành văn hoá, giáo dục của con người trong cách sống và hình thành giao tiếp. Ăn là cách tôi đưa thi ca trở thành thói quen thẩm thụ qua những cảm giác cơ thể, hành động và hơn hết sự lột xác tinh thần, lý trí.

Tình cờ tôi mới được biết từ tháng 3 đến đầu tháng 7 trong năm nay, ở thành phố Antwerpen ở Bỉ, có một triển lãm về Eating each other với câu hỏi đặt ra Ai ăn? Ai ăn? Bỉ là nước đa dạng văn hoá, Antwerpen thủ phủ vùng Flander là nơi giàu có bậc nhất, đa dạng các tộc người khác nhau và trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, một EU đa dạng và cởi mở liệu có còn những giá trị và tiêu chuẩn mẫu mực của họ. Hành động ăn hàng ngày hay theo nghĩa rộng ra là con người có thể ăn chính mình bởi động cơ nào đó, vì chiếm đoạt hay sở hữu hay là những gía trị văn hoá đặc trưng. Và chỉ có nghệ thuật như trình diễn hay thi ca thì cách diễn đạt đến với bạn đọc, người xem ấn tượng nhất. Trong vô thức và khi viết với ý thức của cái tôi riêng, tôi cũng hướng tới điều ấy bằng những chuyển động của hình ảnh trên nền ngôn ngữ.


Đặng  Thơ Thơ:

Vì đang nói về “ăn”, nên tôi có một câu hỏi hơi ngoài lề: chuyện ẩm thực vô cùng đa dạng của Người Việt có lẽ xuất phát từ một thứ gien thành hình từ sau thời đổi mới. Người Việt lấy chuyện ăn làm niềm vui chính, tôn lên thành văn hoá, có thể sau này sẽ trở thành tôn giáo. Nói về VN người ta toàn nói về Ăn, chuyện “ăn” này đã "ăn" hết mọi hoạt động tinh thần/sáng tạo khác? Điều này thuộc về bản chất hay là một chính sách cai trị tinh vi khác? Như vậy hành động "ăn" cũng có nghĩa là tự sát?

Như Quỳnh de Prelle: Câu hỏi của chị làm tôi bật cười bởi khi trả lời câu hỏi ở trên, tôi có nghĩ đến cái sự ăn như chị nói, nó ám ảnh người Việt cả bên ngoài chứ không riêng gì người Việt trong nước.

Chắc không phải đến thời sau đổi mới đâu, trong nhiều nghiên cứu, tôi không biết ở Miền Nam và Sài Gòn có thế không, thì văn hoá dân gian người Việt gắn nhiều đến ăn lắm, nhiều đến mức, kể ra cái gì cũng ăn…. “Ăn ốc nói mò”, “Học ăn, học nói, học gói, học mở”, “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng”. Văn hoá ăn được giáo dục qua dân gian rất nhiều….

Thương chồng nấu cháo le le
Nấu canh hoa lý, nấu chè hột sen.

Chính em gái tôi học về Ngôn ngữ, cô ấy làm luận án cao học về tên các món ăn được chuyển sang ngôn ngữ tiếng Anh. Tôi thì hiểu rằng, có lẽ ở một đất nước có văn hoá nông nghiệp, lại là một đất nước luôn bị xâm lăng, nghèo đói, chia rẽ nên để sống còn, họ phải có thc mi vc được đo. Từ văn hoá dân gian xưa mà các nhà nghiên cứu có những công trình khoa học thiết thực về ăn uống, dinh dưỡng và khoa học. Mẹ tôi có những  món ăn bài thuốc nấu từ rau củ vườn nhà, người Việt dùng rất nhiều loại rau làm vị thuốc. Đến bây giờ tôi làm mẹ, hàng ngày đọc bao chuyện đau lòng về con trẻ, nhất là chuyện giáo dục trong đó có ăn uống dinh dưỡng và khoa học. Bọn trẻ con ở Việt Nam vẫn ăn hàng tô cháo toàn tinh bột, không có rau củ, vẫn không cân bằng được thế nào là an toàn, thế nào là tốt cho sức khoẻ…. Vấn đề là toàn các bà mẹ trẻ như thế hệ của tôi, có khi còn trẻ hơn nữa, họ vẫn có những thói quen như thế…. Lúc nào cũng chủ trương theo thời đại, nào 4.0 hay công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhưng còn chủ trương về y tế  công cộng hay như văn hoá truyền thống về ẩm thực của ông bà và gia đình tôi thì không ai quan tâm nữa. Họ chạy theo ăn kiểu Nhật, kiểu Tây một cách biến dị. Pizza là món ăn nhanh thì họ xếp là món ăn sang trọng của Tây, vô cùng kỳ dị… Người Nhật họ rất giỏi trong việc áp  dụng phương pháp kiểu Tây nhưng vẫn giữ các nguyên liệu của Nhật nên người Nhật họ thành công thế. Nói người Việt làm như thế, không ai làm cả, vì mình cứ máy móc áp dụng nguyên xi không sáng tạo, vì mình lười, không chịu khó…. Các bà mẹ Việt ở Tây vẫn cho con ăn theo cách Việt nam hàng tô cháo, đút con ăn đến tuổi nó có thể tự ăn, cho con ăn thịt và đồ đạm quá nhiều…. Ở Bỉ người ta đang hướng đến việc phổ biến đồ ăn bio, hoàn toàn tự nhiên.

Chắc không riêng gì người Việt đâu chị, mới tuần trước, chúng tôi đến chơi nhà một gia đình Bỉ gốc Hồng Kong, lại được gặp thêm một gia đình khác là Bỉ gốc Trung Hoa,  thì thấy họ gặp nhau cũng toàn hỏi ăn ở đâu, hàng nào, quán nào ngon… đến khi hỏi tôi về nhà hàng Việt Nam, tôi ngớ người ra vì rất lâu rồi tôi chả đi ăn ở ngoài nữa vì nấu ăn ở nhà vừa tiện mà lúc nào bạn chồng và bọn trẻ cũng thích thú vì mẹ nấu…. Tôi nấu ăn hoàn toàn bằng ký ức của gia đình, từ mẹ tôi, và cả bố tôi nữa… bố tôi là người đàn ông biết ăn thế nào là ngon vì ông là người hay đi, ông thích đi và thích giao du. Khi nghe tôi nói thế là họ rối rít lên, chắc sẽ đến nhà tôi ăn các món ăn Việt. Các bạn nữ Hồi giáo kể cho tôi nhiều chuyện về ăn lắm, đó là nỗi khổ của họ vì toàn thời gian sống của họ phải dành cho việc nấu nướng và nấu nướng. Mà họ nấu nhiều thứ rất cầu kỳ hơn cả món ăn Việt nam. Họ vẫn giữ thói quen ăn bốc tay, các món ăn trộn vào nhau, rất nhiều dầu olive… bạn nào cũng than vãn là không có thời gian nhiều như tôi để học hành vì họ về nhà là lo nấu nướng đến đêm khuya mới hết việc. Phải chăng, các nước nghèo và lạc hậu, đều bị ám ảnh việc ăn như thế, chứ không riêng gì người Việt. Nhưng người Việt thì hay nhậu tràn lan, ăn nhiều thịt, hải sản, uống bia cỏ là thứ bia hơi không chất lượng… thì đúng đây là sự nguy hiểm của cái chết đến từ từ… chưa nói sau những cuộc nhậu là những cái chết đột tử, hay sự chia rẽ trong gia đình. Nhiều thế hệ người Việt đi ra nước ngoài, họ bị thiếu vắng các cuộc nhậu nhẹt, và cuộc sống có tổ chức dường như là điều gì quá khó khăn với họ….

Chuyện ăn trong sáng tác của tôi không có liên quan gì đến cái ăn như thói quen thường trực của nghĩa đen. Trong sự tự do tôi muốn ăn những đám râu như cỏ của người tôi yêu, tôi muốn ăn cả những đồ vật để tôi được là một nàng thơ như chính tôi chứ không phải những màu mè, kiều diễm hay những đỉnh cao sang trọng của chữ nghĩa mà nhiều kẻ tự cho họ cái quyền huyễn hoặc phân chia….

Ăn là sự phản kháng, tiếng nói của tính nữ, thậm chí sự ăn đó là quyền để lựa chọn cái chết cho chính mình chứ không phải để người khác định đoạt.

cô gái không mặc xu chiêng
loài người như một đàn sâu mềm nhung nhúc bò trên người cô gái
những bàn tay bạch tuộc, những hàm răng cá sấu
cô gái ăn thịt chúng
những cái chim bất lực
những bộ não trắng tinh như giấy
cô gái và lũ sâu bọ
chết trong bãi máu loang
không màu

Nếu ăn là sự tự sát như chị nói, tôi nghĩ đó cũng là cách hay, bởi đó là sự lựa chọn có ý thức, tự huỷ hoại chính mình, cho mình quyền được chết. Chứ không phải sự tự sát bị lên án và phán xét theo cách nghĩ thông thường: sống mới khó, tại sao không tiếp tục sống trong khi đời sống thực là địa ngục, là những cơn vật vã.

Đặng Thơ Thơ:

Tôi thích hình thể của thời gian hiển hiện trong thơ Như Quỳnh. Hành trình thời gian ẩn chứa trong toàn tập thơ: mùa, thời khắc, tuổi, năm tháng hay sự ruỗng mọt của thời gian (Nàng chui mình vào một lỗ cây mận đang trĩu quả bị sâu), “Nỗi Buồn Trên Cây 16”, “24h một ngày và 24hình/s” “Thứ 7 của Tháng 7”, “Nàng chôn cả mùa hè xanh như ngọc vào những buổi chiều ngoài vườn”.

Theo nhiều người thì Song tử là một tụng ca cho tình yêu, như vậy giữa tình yêu và thời gian có tương quan như thế nào, với Quỳnh?

Như Quỳnh de Prelle:

Cảm ơn sự phát hiện thú vị của chị với hình thể của thời gian trong thơ của tôi. Song tử đúng là tình yêu, tình yêu của người đàn bà với thi ca như một biểu tượng song song với tình yêu con người. Ở Song tử có nhiều ý niệm về thi ca trong tình yêu và tình yêu dành cho thi ca ấy, nó đan xen, gắn chặt với tinh thần thơ của tôi. Nếu mọi người đọc kỹ hay đọc lại nhiều lần, nhiều lúc, sẽ nhận ra, tình yêu thi ca của Như Quỳnh lớn đến mức nó hoá thân như tình yêu thường ngày, tình yêu lứa đôi… Anh luôn được đặt trong trạng thái của tình yêu, nhưng chính Anh là thi ca, là sự ngờ vực ấy… Bài “Lâu đài mùa xuân một buổi chiều” thể hiện rất rõ tư tưởng và phong cách Như Quỳnh khi nói về tình yêu của tự do và ngục tù, của những đôi bàn tay viết bị kẹp lại…. Khi tôi viết, mọi dấu ấn của ngày, của thời gian luôn sâu đậm có lẽ vì tôi viết hàng ngày, viết quá nhiều, và tôi phải xếp thành file hồ sơ theo tháng, theo mùa rồi cả theo năm nữa…. Nỗi buồn trên cây 16 nghĩa là năm 2016 đã qua…. Tôi có cả một chuỗi về Nỗi buồn trên cây như thế….hay như 24h một ngày và 24 hình/s….. Nghĩa là những khoảnh khắc, thời gian rất cụ thể, chi tiết… vì tôi toàn vẹn trọn vẹn lúc ấy như thế, mà không thể lúc khác… đó là những dấu ấn hiện sinh. Tình yêu hay thi ca, với tôi là thời gian, thời gian chắt chiu tôi trải qua với những cảm xúc hay sự nhận thức của chính mình rồi có thể biến mất hoàn toàn. Rồi mai, tôi có thể thành một người hoàn toàn khác, như đã không hề tồn tại, không hề còn dấu vết. Tôi luôn nhìn thấy mọi sự biến mất hoặc không tồn tại nữa giữa những quẫy đạp và vùng vẫy của loài người, của mỗi cá nhân. Theo những cách khác nhau, thời gian trong ý thức của mỗi bản thể sẽ trở nên ý nghĩa hoặc vô nghĩa, có khi là sự xoá bỏ, vùi lấp cùng những tội ác. Thời gian chính là lịch sử tồn tại của chính chúng ta, dù chỉ trong 1s. Song tử chính là thời gian trong 12 cung hoàng đạo biểu tượng của sự đa nhân cách, tính đa dạng, biến đổi.

ta sẽ lấy những bàn chông siết chặt vào cái cổ
ta sẽ lấy con dao phay khổng lồ chặt những đôi bàn tay, những đôi bàn chân, treo cổ trên cây bằng giây thừng
ta sẽ kẹp những ngón tay viết lách cầm bút
ta sẽ đổ thuốc độc qua cái phễu vào mồm và kéo chân của kẻ tử tù bằng ròng rọc
ta sẽ chém sẽ chém cho đầu rơi vào túi rách nát
ta sẽ đeo mặt nạ sắt với kẻ thù
ta sẽ chết
tuyệt vọng
vì chính ta
ngục tù ta
giết hại ta
ném bỏ ta
lâu đài mùa xuân một buổi chiều
em chôn những nỗi buồn vào đá nghìn năm nguyên vẹn
em chôn những người tình vào rễ sâu không còn mọc mầm nữa
em chôn anh
người em đang yêu
trong hầm mộ tối tăm đầy xác chết
lâu đài mùa xuân một buổi chiều
em chôn chính trái tim em
quả tim bị bóp nát bằng bàn tay của em bị kẹp bằng đinh vít
em ngừng viết
ngừng thở
ngừng hờn ghen
yêu anh
lâu đài mùa xuân một buổi chiều

Bản chất của tình yêu, bản chất của thi ca là như thế.

Đặng Thơ Thơ:

Trong tập Song Tử tôi thích Phần 1 Vỡ Ngực nhất, nếu cần chọn 5 bài tôi thích nhất thì đó là “Hiện Sinh”, “Hoa Tử Cung”, “Phản Bội”, “Nàng Thơ”, và “Bản Năng Gốc”.

Như Quỳnh có thể lý giải giúp tôi vì sao?

Như Quỳnh de Prelle:

V ngc cũng là phần tôi thích nhất, đó có lẽ là cảm xúc mạnh nhất, nhiều tưởng tượng hình dung nhất… đó là chính tôi, khẳng định cái tôi của tôi với nhiều tầng tư tưởng, tâm lý và triết học cùng lịch sử. Tôi vừa là thế hệ này vừa là những gì xa xưa, cổ điển. Tôi càng văn minh bao nhiêu thì tôi càng tìm ra những giá trị căn cốt nhân bản của loài người. Ở đó thơ đã không còn là ngôn ngữ của thi ảnh nữa, mà cuả những dòng suy tưởng chảy xiết như nhà thơ Hồ Đăng Thanh Ngọc có nói là những dòng nham thạch…. Đó là tận cùng của chữ và việc tìm đến sáng tạo. Phải chăng đó là tính nữ mạnh mẽ được thể hiện nhiều nhất trong thơ tôi hay cội nguồn sâu thẳm từ bên trong mạnh máu cũng như dòng chảy của tư duy. Hoa tử cung là một hình tượng. Sâu là biểu tượng trong thơ tôi khá nhiều. Những bầy sâu chi chít. Nàng thơ là Tôi, Như Quỳnh de Prelle. Bản năng gốc là chúng ta, mà ít người dám thừa nhận và nói về điều ấy. Bản năng gốc này thường hằng đến mức với nhiều kẻ là tầm thường, nhưng với tôi đó chính là cội của con người hướng tới văn hoá và những giá trị cao hơn, trong khi nhận thức được nguồn gốc và ADN của chính mình như một code hay dấu vết. Phản bội là điều ít người thừa nhận, phản bội chính mình thì càng không có nhiều người ý thức bởi những vòng quẩn quanh hay các giá trị bị đánh đổi.  Và phải chăng, thơ Như Quỳnh không chỉ như những chuyển động trên những khuôn hình mà là sự vượt ngục của chính mình, tìm lối thoát đến kiệt cùng với chữ và thi ca. Năm bài chị thích có điểm chung là cần được giải mã dưới nhiều tầng nghĩa khác nhau. Và tôi tin chị hay nhiều bạn đọc khác đều tìm ra những ý niệm khác nhau trong thơ Như Quỳnh de Prelle mà tôi biết rằng, tôi cũng chưa hề biết và chưa thể nghĩ đến….

Cảm ơn chị có một cuộc trò chuyện độc đáo về Song t và thơ Như Quỳnh de Prelle. Cảm ơn Da Màu và ban biên tập, đã chia sẻ cùng Như Quỳnh trong thời gian bắt đầu trên con đường thi ca và những ngày sắp tới. Chúc các chị, các anh luôn mạnh khoẻ, nhiều năng lượng cùng chữ và chữ.

bài đã đăng của Đặng Thơ Thơ


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)