Trang chính » Phỏng vấn Email bài này

Nói Chuyện với Như Quỳnh de Prelle, và Song Tử (phần 1/3)



Đọc xong tập thơ đầu tay Song Tử của Như Quỳnh de Prelle, điều đọng lại sâu đậm nơi tôi là hình ảnh Như Quỳnh đứng giữa ngã ba đường, không chỉ một mà rất nhiều ngã ba: những ngã ba của thời gian, của không gian, của ngôn ngữ, của văn hoá, của tâm trạng… Chân dung đó của Như Quỳnh, có một phần bóng tối không rõ chụp từ ống kính nào của quá khứ, có độ sáng của góc nhìn mở ra thế giới, có những chớp "flash" là sự phơi bày cặn kẽ vào bên trong, đấy là những chuỗi hình chạy liên tục và in vào cảm nhận của tôi. Từ đó đưa đến những câu hỏi, về một căn cước viết của một nhà thơ, rằng Như Quỳnh là ai, Như Quỳnh từ đâu đến, hay Như Quỳnh chọn đến từ đâu?
Mời độc giả theo dõi phần 1 của phỏng vấn.

Đặng Thơ Thơ:
Trong “Hiện Sinh”, tên của một bài thơ trong Song Tử:
“Có những lúc như một người điên
Có những lúc như một người hiền

Có những lúc như một người khác

Có những lúc là NIKITA
Sát thủ hàng loạt…”
 
Vậy Như Quỳnh là ai? Những hoá thân liên tục này có phải là cách để giữ thăng bằng?

Như Quỳnh de Prelle:
Câu hỏi của chị Thơ Thơ làm tôi hồi tưởng lại thời gian cũng như những chuyển động của bản thân mình, hay cái tôi của bản thân. Đó là những thường trực, tôi còn nhớ khi còn rất nhỏ, lúc đi học mẫu giáo cùng các bạn, không hiểu sao ở thời điểm đó tôi như nhìn thấy mọi vật, mọi sự kiện diễn ra chung quanh bản thân, những người chung quanh tôi….. Nó như những bí mật trong não của tôi về mọi sự xuất hiện, tồn tại, biến mất…. cho đến khi sau này lớn hơn một chút, khi tôi đi học và bắt đầu đọc sách từ rất sớm, thì tôi nhận ra, bản thể của con người chính là các mối quan hệ chung quanh nó. Cái Tôi của mỗi cá nhân sẽ là sự phản chiếu cũng như nội tâm. Có thể nói thi ca cho tôi một sự Tự do tuyệt đối để hoá thân và viết, viết cho chính mình mà như không phải là mình. Có lẽ, tôi là một người quá yêu bản thân, quá đề cao cá nhân…..nên trong thơ, tôi dám nhận cho mình một góc, một chỗ đứng giữa tất cả các nhân vật khác, có thật hoặc là tưởng tượng hoàn toàn. Hiện sinh là một Như Quỳnh Nikita, là một con người có thể hoàn toàn như thế, hơn thế nữa…. hay bất kể ai, họ luôn có nhiều vị trí, vai trò khác nhau trong sự tồn tại của mình…. Nikita là một nhân vật nữ, trong phim cùng tên nổi tiếng và nó đã gắn với tôi từ lúc dùng blog. Tôi có viết khá nhiều thơ cho các nhân vật nữ từ những bộ phim khi họ trở thành mục đích sử dụng, một đối tượng của những trò chơi, mafia, sự đánh đổi và trả giá. Như Quỳnh là tên tôi, có thể là tôi, hay một cách gọi, một người của thế hệ sau chiến tranh, đan xen giữa những giá trị còn lại, đang bị biến mất, giao thoa giữa nhiều ngôn ngữ, văn hoá khác nhau, trong lòng một xã hội bên ngoài quê hương mẹ đẻ của mình, thích ứng, tiếp biến và đầy lo sợ, xót xa về những rạn nứt, chia rẽ…. Tôi tin, dù còn ít người như tôi, thì sự tồn tại hay mất đi trước những hoang mang, lo sợ, có lẽ đó là sự sống còn của loài người trong ý thức, vòng vây của các mối tương sinh, tương khắc…và cả những nghi ngờ.

Tôi chưa bao giờ nghĩ mình cần giữ thăng bằng cả bởi trong tất cả những trạng thái khác nhau kia tôi vẫn là tôi, hoặc không phải là tôi mà tồn tại như tôi. Loài người là thế, nhiều bản chất khác nhau, sự dị thường, cá biệt, bình thường và không bình thường. Sự cô độc, có khi lẫn lộn, mất trí. Càng thông minh hiểu biết càng rơi vào những vực thẳm, bi kịch. Bởi thế, sống đời thường tối giản như Thiền là điều tôi hướng đến. Tôi chấp nhận chính tôi, nội tâm của tôi, cũng như tôi chấp nhận người khác luôn hoàn toàn khác như thế, luôn thay đổi như thế. Chị có thể hình dung về tôi trong đời sống không, vừa ngốc nghếch ngây thơ vừa có phần kỹ càng cẩn thận, bởi tôi chỉ tin chính tôi, sự thực hành chuẩn mực của tôi với bản thân tôi…. Với công việc, tôi tự nghiêm túc và trách nhiệm. Bởi thế, tôi đã từng làm nhà sản xuất phim hay từng học về quản lý xã hội thay vì học văn chương hay phim ảnh từ đầu. Nguyễn Huy Thiệp có lần nói tôi là con người chính trị nhưng hoàn toàn không phải thế mà đó là do cách tôi hiểu biết về chính trị trong một hệ thống và thể chế cùng lịch sử… sự đa dạng ấy làm cho tôi bình thản giữa biến động. Hay bản thân tôi, vừa làm mẹ, vừa viết, vừa đi học… nhiều lúc tôi cũng không hiểu tai sao tôi làm nhiều thứ thế, làm trong vui vẻ, tràn đầy năng lượng… Tôi chỉ biết mỉm cười khi nhận ra, chắc Chúa thương ba mẹ tôi, cho tôi một sự đặc ân đó, tôi sinh vào cung Bảo Bình, kỷ nguyên của sự kiếm tìm và nhạy cảm. Tôi tin thế. Đa dạng và đa nhân cách. Là chính tôi. Trầm cảm trên từng con chữ là tôi. Trong thơ, cũng không cần trạng thái thăng bằng mà cần sự tự do, tự do. Cần vượt qua những nhàm cũ, những xáo trá của ngôn từ…. Nhà thơ Nguyễn Thị Hải cùng thế hệ của tôi có nhận xét rằng "Thơ của Như Quỳnh de Prelle là bơi trong không khí và thở trong nước." Thi ca cho tôi cơ hội khám phá những mới mẻ, ẩn sâu từ bản thân mình, hay của thế giới bên ngoài, nhận thức của cá nhân, những bí mật từ chữ nghĩa và những nhịp điệu giữa thiên nhiên, con người, ánh sáng và bóng tối, những chuyển động không ngưng nghỉ, có khi đã bị chết đi thành tàn tro. Thi ca là tôi. Tôi là thi ca. Thi ca là tình yêu. Tình yêu là thi ca. Nếu đọc Người Mang Nước, tuyển chọn thơ thứ 2 của tôi suốt 10 năm từ Hà Nội-Sài Gòn- Brussels, sẽ rõ hơn rằng trạng thái này không chỉ ở riêng tôi mà cả thế hệ của tôi, nhân sinh quan với nhiều giá trị khác nhau….

Đặng Thơ Thơ:
Trong “Giao Thừa 16”, Như Quỳnh viết “được là người An Nam 100 phần trăm, nguyên sơ, 1s không hoà nhập thế giới”.
An Nam ở đây mang ý nghĩa lịch sử thời Bắc thuộc như An Nam Đô Hộ Phủ, thời Pháp thuộc Annamite, hay có một định nghĩa riêng về chữ An Nam của Quỳnh?

Như Quỳnh de Prelle:
Nhân chị hỏi về chuyện này, tôi kể cho chị nghe triệu chứng mùa lễ hội với tôi khi ở Châu âu. Dù được chồng tôi cảnh báo là sau mỗi mùa Giáng sinh, mọi người đều rơi vào trạng thái trầm cảm, kể cả bọn trẻ con, chúng sẽ ngập trong quà cáp đến mệt mỏi. Còn tôi, trước và sau mùa Tết tôi đều háo hức, háo hức đi chợ, háo hức hoa xuân rồi chính lúc giao thừa, kể cả năm mới và tết ta, tôi đều như cạn kiệt hết mọi sinh lực, cảm xúc, lúc đó tôi nghĩ rằng, mình đều có thể chết, chết luôn ngay được. Tôi ở Bỉ 6 năm rồi, cho đến năm vừa rồi, thì tôi thoát khỏi được trạng thái đó bởi chồng tôi đã chuẩn bị trước tinh thần và chăm sóc tôi rất kỹ lưỡng, lúc giao thừa, chúng tôi vui vẻ nói chuyện và đi chơi thay vì ở nhà chờ đón thời gian đi qua. Những năm đầu tiên, tôi không hiểu tại sao mình như thế, dù ở Việt Nam, tôi thường xa gia đình vào lúc Tết bởi vì công việc.

Có một lần, anh Diệu Đế ở Úc có nhắc với Quỳnh rằng đừng bao giờ dùng từ An Nam nữa, vì Như Quỳnh có thi thoảng hay dùng đến ở facebook khi nói về mình và trong thơ, đó là từ mà tôi cũng rất hay sử dụng và nó có lịch sử của nó.

Như Quỳnh cũng hiểu dụng ý của người bạn vong niên có nhắc và trả lời cũng khá đơn giản với anh ấy, hay như một lần nhà thơ Lưu Diệu Vân có hỏi trên facebook là bạn thích từ nào khi nói về Việt Nam, tôi cũng nói về chuyện này nhưng không nhiều. Và có lẽ  lịch sử dân tộc trong vô thức chúng ta đều có những phần ADN ấy và một cách trực tiếp tác động đến tôi chính là từ lịch sử gia đình. An Nam là cách gọi mà ông bà ngoại tôi thường dùng và trở thành thân quen với tôi từ lúc còn rất nhỏ. Gia đình cũng là cái nôi nuôi dưỡng nguồn văn hoá dân gian, truyền thống và nơi tạo điều kiện cho tôi thực hiện những ước mơ, đặc biệt là với công việc viết lách, họ đứng từ xa và đón nhận tác phẩm của tôi lặng lẽ. Bà ngoại tôi là con gái trong một gia đình gia tộc, giàu có và có tên trong sử sách. Chúng tôi có sự ảnh hưởng lớn từ giáo dục gia đình cũng như truyền thống nhân văn của người Việt xưa. Chính trong gia đình trước đó, mọi người đã giúp rất nhiều người nghèo và lính tráng trong những cuộc khởi nghĩa quan trọng. (có một số lý do riêng, tôi không tiện nêu tên cụ thể việc này)

An Nam nó không chỉ là cái tên trong lịch sử, mà chính là sự mất mát, xót xa của chính tôi về dân tộc mình, số phận của lịch sử, của quá nhiều đổi thay. Là cái tên gắn liền với tôi, trong thi ca của tôi như một biểu tượng cái Đẹp về dân tộc theo ý niệm của tôi từ xưa, đang bị dần mất đi nhiều giá trị truyền thống, nhân văn. Khi viết, An Nam trở thành vô thức, như sự thân thuộc, gần gũi của tôi. Nhà thơ, có lúc và nhiều lúc, họ trong tình trạng của cảm giác, cảm nhận chủ quan, An Nam cũng như thế với tôi, nhất là với thi ca, đó là cách gọi hay nhất, tên hay nhất mà tôi cảm thấy có tôi ở đó, nhiều thân phận ở đó… Ở đây, tôi thường xuyên nhớ quê ngoại, nhớ kỷ niệm tuổi thơ của mình, có lẽ đó là thời gian đẹp nhất của thế hệ chúng tôi thời kỳ những năm 80 của thế kỷ trước. Chị có thể hình dung, khi lần đầu tiên đặt chân đến đây (Bỉ) toàn bộ ký ức tuổi thơ của tôi tràn về, bởi những bụi cây, bởi sự thân thiện cuả môi trường như chính không gian mà ngày xưa Việt Nam còn như thế, những ngôi nhà gạch đỏ trần, mái ngói đỏ bên Bỉ của tôi nhiều lắm, ngay giữa lòng thủ đô… Châu Âu gìn giữ từng bức tường, cây cỏ dại đến dáng vẻ của không gian xưa, nó làm cho tôi rất nhiều tiếc nuối….Và ở giữa nơi này, tôi nhận ra tôi là một người An Nam xưa với nhiều gía trị đang bị mất đi, chứ không phải một người Việt Nam thế hệ mới dù tôi là một người thế hệ đi sau, trưởng thành sau chiến tranh. Nếu còn sống ở Việt Nam, chắc tôi sẽ không bao giờ có cơ hội nói về những trạng thái như thế này, bởi tôi sẽ không chọn nghề viết khi ở đó. Cho đến khi đến đây, cũng phải sau 3 năm, khi sinh xong 2 em bé, tôi mới trở lại bản nguyên của chính mình. Cũng phải đến gần 20 năm, tôi sống trong cái dằn vặt, viết hay không viết, viết như công việc hay viết như thói quen.

Hàng ngày, khi tôi đọc các bản tin về người Việt khắp nơi ở địa cầu này, đặc biệt là phụ nữ, phụ nữ giết chồng, phụ nữ đi làm giúp việc ở xứ Ả rập hay các nơi khác như một dạng xuất khẩu lao động trong sự thiếu hiểu biết, không có ngoại ngữ, phụ nữ bị bán đi, làm nô lệ tình dục, bị giết thảm hại…. và thế hệ của chúng tôi hay trẻ hơn chúng tôi, những người phụ nữ giỏi giang nhiều hơn thì cũng nhiều người phụ nữ trẻ rơi vào những hoàn cảnh không thể tưởng tượng được….. Chủ nghĩa dân tộc và cực đoan ở nhiều nước nghèo nàn, cộng sản. Tôi gặp nhiều bạn ở các nước Đông Âu, họ không khác gì Việt nam bởi hệ quy chiếu giá trị cộng sản. Có lẽ ở giữa Châu âu, khi tôi cách 6h Hà Nội hay 9h ở Cali hay 12h ở phía bên bán cầu hay một lục địa khác, lịch sử đối với tôi được nhìn thấu suốt hơn, rõ ràng hơn…. Chị nhìn lại xem làm sao chúng ta phủ nhận được cái sự thật 1000 năm Bắc thuộc dằng dẵng với những cuộc chinh chiến hay như là thuộc địa của Pháp theo một hệ thống phân chia của lịch sử thế giới. An Nam như sự trắc ẩn, những rung động, có thể nó là phần riêng tư trầm uất của tôi về quê hương, tự nó chảy ra bằng thơ. Khi tôi viết cánh đồng chữ An Nam, người đàn bà An Nam luôn chứa đựng những yêu thương và cả nỗi xót xa, yêu thương chính ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, yêu thương chính dân tộc và đồng bào mình và yêu thương ấy vẫn không đủ khi trùng trùng vây kín những nỗi buồn, tuyệt vọng. Những người viết di cư, có lẽ họ luôn mang trong mình sự lưu đày chữ nghĩa, những khoảng cách và cội nguồn, sự rạn nứt, mong mỏi hàn gắn, dù tuyệt vọng. Tôi luôn ở trạng thái nhìn thấy ở tương lai sau thế hệ mình, ai sẽ là người viết tiếng Việt và tiếp tục giữ gìn tiếng Việt ở nước ngoài… và mọi sự tưởng tượng xót xa ấy, tôi tự gọi chính mình là An Nam như những biến mất, những cái chết, sự tưởng tượng trong tâm trí….

30 năm trước,

Tôi đến từ Tháp rùa
những huyền thoại xưa
đòi gươm trả kiếm

Tôi đến từ chiếc băng catset cassette Khánh Ly Sơn ca 7
từ Bến xuân, Suối mơ của Văn Cao
Tôi đến từ những bài hát bị cấm
những bộ phim bị cấm
phải áp tai nghe radio

Tôi đến từ những ngày lễ hội chiếu chèo
ca ngâm
những vở kịch buồn bã bên sân đình
trong các nhà hát

Tôi đến từ trong bóng đêm của chữ
của những giấc mơ mộng mị viết thành thơ
Tôi đến từ những mùa của thời gian không còn như trước nữa

Tôi đến từ Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Độc lập Tự do Hạnh phúc
từ những năm 1980 của thế kỷ trước
trên những bản tin trẻ em nghèo đói, bị hiếp dâm, giết chết giữa đường

Tôi đến từ những chuyến đi độc hành, sự vượt biên trong ý thức tìm tiếng nói tự do

(Trích "Lịch sử là Tôi" trong tập thơ Buổi Sáng Phủ Định phát hành ở Việt Nam )

(còn tiếp)


bài đã đăng của Đặng Thơ Thơ


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)