Trang chính » Bàn Tròn: Văn Học Nghệ Thuật, Đọc và Đọc lại Email bài này

Về bài thơ Mong Mỏi của Nguyễn Đạt


Vũ Thành Sơn

Tôi nghe Nguyễn Đạt đọc bài thơ Mong Mỏi vào một buổi chiều họp mặt cuối năm 2017 với các bạn văn nghệ.

Làm sao cho tôi chưa ra đời
Làm sao cho tôi như phôi thai
Tri quá xanh tri quá xanh mây
Tri quá cao ai níu giùm tôi
Quá mng manh linh hn tôi v
Đốt xương tôi đau thp khp ri
Làm sao cho tôi thành rt nh
Nhhơn gì động đậy trong phôi
Tri đẹp ghê rn vc không đáy
Tôi khuu chân té ở đâu ri
Xanh xây ngôi mdng núi đồi
Trong nàng thai nhi va ca quy

Đây là một bài thơ trích từ tập thơ Nơi Giá Băng của ông do Hội Nhà Văn Việt Nam xuất bản năm 1991. Tập thơ mỏng không đến ba mươi bài, mà không ít bài trong số đó, tôi nghĩ, sẽ có giá trị lâu bền với thời gian. Bài thơ Mong Mỏi đã đem đến cho tôi một cảm xúc mạnh mẽ không chỉ bởi giọng đọc truyền cảm của tác giả trong không khí đặc biệt ấm cúng tình bằng hữu của những ngày Sài Gòn cuối năm, mà có lẽ còn bởi vẻ đẹp của chính bài thơ.

Nguyễn Đạt không chỉ sáng tác mà còn thuộc nhiều thơ và thích đọc thơ, thơ của mình và thơ của người, mỗi lần cùng bạn bè tụ tập. Giọng của ông khàn, nhừa nhựa, rõ từng chữ; những chữ cuối câu thường được cố ý kéo dài và nhất là, những âm “r” luôn được phát âm rung lên một cách đặc biệt. Cách phát âm đó, lần đầu mới nghe, tôi thấy có gì đó chõi với lối diễn đạt du dương, nhấn nhá của chính ông. Khi ấy tôi thoáng nghĩ có lẽ ông sinh trưởng ở Thái Bình nhưng sự thực quê ông ở Vĩnh Phúc.

Không chỉ trong ngôn ngữ, tôi có cảm tưởng quê hương Vĩnh Phúc hầu như cũng không để lại dấu ấn gì đặc biệt trong con người, hành trạng cũng như trong toàn bộ sáng tác văn thơ của Nguyễn Đạt. Ông ít khi nhắc về những ký ức thuở ấu thơ. Có phải những biến động lịch sử đã buộc ông phải xa lìa quê hương của mình quá sớm vào cái tuổi chưa đủ hiểu biết để có những kỷ niệm? Hay có phải vì tâm hồn của thi sĩ đã bị buộc chặt ở một miền đất dữ khác?

Quê hương, đối với nhiều người Việt Nam trong thế kỷ hai mươi và hiện thời, bất hạnh thay, bao giờ cũng đi kèm với một thái độ lựa chọn chính trị, một thế đứng; sự lựa chọn đó bao giờ cũng đau đớn, quyết liệt. Chúng ta đang sống trong một thời kỳ hoàng hôn của những huyền thoại, những tự sự viết lại và vì vậy sự thỏa hiệp trong trường hợp này, dù được khoác dưới hình thức nào, đều là một thái độ trốn tránh trá hình, ảo tưởng và thất bại. Chọn lựa thân phận sống lưu vong ngay trên chính quê hương của mình, từ lâu, đã không còn là một hành động cá biệt.

“Con chồn có hang. Chim trời có tổ. Con người không có chỗ gối đầu.”

Sự lựa chọn của thi sĩ không hẳn bao giờ cũng là kết quả từ một hành vi sáng suốt của ý thức, mà đúng hơn, là một sự mở lòng đón nhận thực tại từ một niềm đam mê, ngây ngất trước tiếng gọi ẩn mật của chân trời Tuyệt Đối dành cho những con người dấn thân vào cuộc tìm kiếm những đường bay khác thường. Hơn một nơi chốn, quê hương với thi sĩ, thực sự là một cuộc hôn phối mặn nồng, đau thương với trần gian; là một thái độ phản kháng trò chơi của định mệnh.

Tôi khuu chân té ở đâu ri

Đó quả thực là một sự sa ngã không thể gượng dậy trước tiếng gọi mãnh liệt của tình yêu hơn là một quyết định lựa chọn.

“Đam mê là con đường đã được lý trí vạch sẵn để hướng đến sự hòa hợp hoàn hảo với chính mình và, khởi đi từ một sự điên loạn, những tín hiệu bí nhiệm nhưng giải mã được của một sức mạnh siêu việt vốn vẫn im lặng sẽ cất lên tiếng nói.” (Georg Lukacs)

Nhưng ngay cả khi chúng ta vẫn coi đó cũng là một sự lựa chọn thì đó là lựa chọn cách thế hiện hữu độc nhất của thi sĩ trong một thời đại mà sự hợp nhất đã bị sụp đổ và hố thẳm không thể vượt qua đã xuất hiện trong tương quan đối kháng giữa cá nhân với xã hội, giữa cái tôi với thế giới và ngay chính trong lòng hiện hữu của mình làm cho con người bỗng nhiên trở nên đơn độc giữa một quê nhà vừa quen thuộc vừa xa lạ.

Quá mng manh linh hn tôi v
Đốt xương tôi đau thp khp ri
Làm sao cho tôi thành rt nh
Nhhơn gì động đậy trong phôi

Ý thức về tình cảnh bơ vơ của con người trong một thế giới đã mất hết ý nghĩa, về sự bất khoan dung giữa thế giới nội tâm và ngoại cảnh, giữa hành động và những giá trị tuyệt đối là một ý thức bi đát. Trước sự sụp đổ của những giá trị siêu việt đã từng là biểu tượng của một thời, con người bi đát không còn có thể nương tựa vào bất cứ thế lực nào, ngoài chính bản thân mình, trong hành trình tìm kiếm ý nghĩa và chân lý của đời sống hữu hạn này. Bầu trời thăm thẳm trên cao kia không còn là một tấm bản đồ chỉ đường mà con người có thể đọc thấy lối đi của mình giữa những quỹ đạo của các vì tinh tú nữa. Đó thực sự là một hành trình hoàn toàn cô độc. Nó làm chúng ta liên tưởng đến tác phẩm Người Bộ Hành của Giacometti, “một cái dáng cao gầy không rõ hình thù bước đi về phía chân trời” (Jean-Paul Sartre).

Tri đẹp ghê rn vc không đáy

Tri quá xanh tri quá xanh mây
Tri quá cao ai níu giùm tôi

Mong Mỏi có lẽ là một trong số rất ít những bài thơ với tư tưởng siêu hình được coi là thành công từ trước đến nay. Tính chất triết lý khô khan không dễ diễn đạt của đề tài luôn là một thách thức đối với người làm thơ khiến cho nhiều người e ngại đụng chạm đến nó. Nhưng với Mong Mỏi, thông điệp trừu tượng đó đã được Nguyễn Đạt chuyển tải bằng những tiết điệu, ngôn ngữ và hình ảnh tuyệt đẹp, mang nhiều cung bậc cảm xúc.

Tri quá xanh tri quá xanh mây
Tri quá cao ai níu giùm tôi

Cách sử dụng điệp từ trong hai câu liền nhau với thanh bằng là chủ đạo đã tạo ra hiệu ứng của một tiếng kêu thảng thốt, tuyệt vọng của một kẻ ở vào tình thế tuyệt lộ.

Trái lại, với những âm trắc chủ đạo trong câu đầu của khổ thơ cuối, Tri đẹp ghê rn vc không đáy, người nghe như bị xô đẩy vào một thế giới hoàn toàn xa lạ, đầy những hiểm họa khôn lường.

Bài thơ Mong Mỏi thành công một phần nhờ những điệp từ. Nó làm cho bài thơ mang một giọng điệu khắc khoải ám ảnh.

Làm sao cho tôi chưa ra đời
Làm sao cho tôi như phôi thai

hay

Làm sao cho tôi thành rt nh
Nhhơn gì động đậy trong phôi

Chúng ta dễ dàng nhận ra ảnh hưởng của nhà thơ Thanh Tâm Tuyền trong bài thơ này cũng như ở nhiều bài thơ khác của Nguyễn Đạt qua cách sử dụng điệp từ, bởi đó vốn là một thủ pháp quen thuộc của tác giả Liên Đêm Mặt Trời Tìm Thấy:

Hi Liên nhng Liên và Liên (Nói Về Dĩ Vãng)

Kkia cười mi rkkia cười

Tôi khóc mc tôi khóc

Tôi khóc hoài tôi khóc (Đêm)

M
t người da đen mt khúc hát đen (Đen)

Tôi còn mun sng còn mun sng (Đừng bắt tôi từ biệt)

Chúng ta còn bắt gặp nơi Nguyễn Đạt ảnh hưởng của Thanh Tâm Tuyền rải rác trong tập thơ Nơi giá Băng qua nhiều hình ảnh ông sử dụng.

Ngoài Nơi Giá Băng, hai tập thơ khác của Nguyễn Đạt là Dran (2015) và Trạm Đến & Trở Lại (2017) cũng đều là những khúc tụng ca say sưa bất tận về chốn quê nhà.

Y đắp my trên đồi Đơn Dương

(Gió Than Uyên)

Mphn ca y ở Đơn Dương

(Mưa đường đèo)

Linh hn tôi mãi mãi ở Đơn Dương

(Đoá Dã Quỳ)

Chúng ta hiểu vì sao Nguyễn Đạt đã dẫn câu nói của nhà văn tư tưởng Alain làm đề từ cho tập thơ Nơi Giá Băng của mình:

Nơi chn treo trên ccon người như hình pht.

VTS

bài đã đăng của Vũ Thành Sơn


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)