Trang chính » Câu chuyện Nghệ thuật, Hội Họa, Nghệ Thuật, Phỏng vấn Email bài này

Hoạ Sĩ Trịnh Cung và ‘One-Man Show’

LTS: Ngày 29 tháng 12, 2017 hoạ sĩ Trịnh Cung tổ chức buổi triển lãm ‘one-man show’ ngay tại tư gia, thành phố Fountain Valley. Đây cũng là dịp sinh nhật thứ 80 của anh. Khách tham dự là thân hữu trong giới văn nghệ, gồm nghệ sĩ Kiều Chinh, hoạ sĩ Ann Phong, nhà văn Phạm Phú Minh, nhà phê bình Bùi Vĩnh Phúc, nhà thơ Trịnh Y Thư, nhà thơ Du Tử Lê, nhà thơ Trần Yên Hoà, nhà văn Đặng Phú Phong, nhà thơ Thành Tôn, nhà văn Trịnh Thanh Thuỷ, hoạ sĩ Đàm Quốc Cường, hoạ sĩ Paulina Đàm, Đỗ Lê Anhdao, Lê Đình Nhất Lang, và Đặng Thơ Thơ. Nhân dịp này Da Màu làm một phỏng vấn nhanh với anh.

unnamed (1) 







   
Goodwill Blanket (Tấm Chăn Mua Ở Goodwill)- 2017-  Oil on canvas – 32 x 48 in (90 x 140 cm), thuộc bộ tranh đang thực hiện “Câu Chuyện Của Một Di Dân Mới ở Cali” (A Chapter in The Story of a New Immigrant in California).


Da Màu: Mừng sinh nhật của hoạ sĩ và triển lãm one-man show của anh. Nhìn lại hành trình sáng tạo cho đến hôm nay, anh đã "tìm thấy" những gì từ cuộc chơi với nghệ thuật?

Trịnh Cung: Tìm thấy gì qua cuộc chơi nghệ thuật? Trước hết, lúc còn học bậc trung học đệ nhị cấp, nghệ thuật là cánh cửa giúp tôi chạy trốn những kỳ thi tú tài rất khắt khe để lên đại học. Sau đó, khi theo học mỹ thuật, tôi thấy mình như cá gặp nước. Mọi thứ đều mang lại cho tôi đôi cánh bay lên thế giới của mơ mộng và tôi nhận ra một điều kỳ diệu ở nghệ thuật là một loại ngôn ngữ thi ca không biên giới cho những ai vốn là một nhà thơ. Và đó là lý do tôi không tập trung làm thơ kể từ khi tôi trở thành hoạ sĩ vào năm 1962, năm tôi tốt nghiệp Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế.

Sau cùng, nghệ thuật là một tôn giáo không kinh kệ, không giáo luật, không giáo quyền để ban phát ân huệ. Nghệ thuật đích thực là con đường của tự do, của hiến dâng, của cứu chuộc.

Da Màu: Trịnh Cung đã đóng góp cho hội hoạ Việt Nam những kỹ thuật riêng biệt như thế nào?

Trịnh Cung: Nói về kỹ thuật, tôi theo đuổi sơn dầu từ lúc còn trẻ đến nay, dài hơn 60 năm. Ngoài những kỹ thuật cơ bản do nhà trường chỉ dạy, tôi tìm học thêm qua cách nhìn tranh của các hoạ sĩ phương Tây nổi tiếng và các hoạ sĩ Việt Nam mà tôi yêu thích.

Sự tìm kiếm cho mình một thứ kỹ thuật thích hợp là một công cuộc hết sức quan trọng đối với bất kỳ hoạ sĩ nào muốn có bản sắc riêng cho nghệ thuật của mình. Nó được coi như một đường kiếm, một thế võ đối với các võ sĩ, qua đó người xem sẽ thấy sự thâm hậu của các bậc võ sư.

Nhưng để có một kỹ thuật vẽ sơn dầu riêng hẳn là điều không dễ. Các hoạ sĩ tìm ra hình thức nghệ thuật riêng cho mình tuy khó nhưng vẫn khả thi hơn là tìm được một kỹ thuật độc đáo. Suốt thế kỷ 20, chỉ có mỗi Pollock, là tạo ra lối đổ sơn, ngoài những cách khác mà những hoạ sĩ đồng thời với ông đã thực hiện như với Marcel Duchamp, Rauschenberg, Tàpies,… đã kết hợp với các vật liệu khác để tạo ra một thứ thẩm mỹ mới cho ngôn ngữ hội hoạ. Hội hoạ ngày nay lại càng thay đổi về kỹ thuật. Kỹ thuật số đang là một xu thế và hoạ sĩ Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ cũng đang nhập cuộc, một cuộc chơi toàn cầu về thẩm mỹ kỹ thuật hay là thẩm mỹ hình thức nghệ thuật là chính.

Trong phạm vi cá nhân, một thời gian dài tôi cũng bị cuốn vào cuộc chơi kỹ thuật được nhân danh là hiện đại. Hơn nữa, vì cái điểm xuất phát của hầu hết hoạ sĩ người Việt đều lạc hậu, mới được khai sáng, nên ai cũng háo hức làm mới hội hoạ của mình mong để rút ngắn khoảng cách trình độ với phương Tây nhưng chúng ta quên một điều là họ có đứng lại đâu để chúng ta bắt kịp. Khi nhận ra điều này thì tôi đã không còn trẻ, dẫu sao thì “ late but not too late”, cuối cùng, vào năm 1996 tại California, tôi cũng tìm được cho mình một kỹ thuật vẽ sơn dầu tương đối khá riêng khi mua được một loại chất lỏng dùng để làm loãng sơn tại một cửa hàng bán các dụng cụ dành cho nghệ thuật.

IMG_2989 (1)   Halloween  2017 -Oil on canvas-  36 x 36 in.

Một thử nghiệm với một loại sơn dầu loãng như mực tàu trên canvas được bắt đầu sau chuyến đi thăm các bảo tàng nghệ thuật ở New York, Chicago, San Francisco, Los Angeles và New Orleans và một số cảnh quan kỳ vĩ của nước Mỹ như Grand Canyon, Hoover Dam,…

Với sơn dầu loãng, màu này có thể chảy và đan xen vào màu kia mà tạo ra những hoà sắc ngẫu nhiên đẹp một cách kỳ diệu như mầu trong đất đá hay cẩm thạch. Vấn đề có tính quyết định về mặt nghệ thuật là chọn lựa những ngẫu nhiên ấy như thế nào? Loại bỏ cái nào và giữ lại cái nào? Cách xoá bỏ và thêm bớt ra sao để hình thành một tác phẩm nghệ thuật với đầy đủ những tiêu chuẩn thấm mỹ vốn phải hội đủ.

Kết quả sau cùng là 10 bức tranh từ khổ trung bình đến khổ lớn đã ra đời bằng kỹ thuật này sau 6 tháng và 2 cuộc triển lãm đã được tổ chức tại Orange County – California và Washington DC năm 1997 với tên gọi:” Echo of The Land”. Nhờ vào sự thành công của nó, LA Artcorp, một gallery tại Los Angeles chuyên bày tranh của các hoạ sĩ quốc tế đã trực tiếp mời tôi mà không phải thông qua một cuộc duyệt xét tác phẩm như thường lệ vào năm sau, năm 1998. Và tôi, cũng là hoạ sĩ gốc Việt Nam đầu tiên được chọn triển lãm tại đây.

Tiếp theo, cũng nhờ vào kỹ thuật vẽ sơn dầu loãng này, năm 2000, vị Khoa trưởng (Dean) của Đại học Indiana đến Sài Gòn thăm tôi và mời tôi sang thỉnh giảng cho Trường Mỹ thuật thuộc Đại học Indiana về kỹ thuật vẽ sơn dầu mới với tiền thù lao 100usd cho một tiết học và đài thọ toàn bộ việc di chuyển và ăn ở trong 3 tháng giảng dạy tại Trường.

Rất tiếc, tôi không có cơ hội nào để đóng góp kinh nghiệm về kỹ thuật hội hoạ của tôi cho nền mỹ thuật Việt Nam vì hệ thống giáo dục mỹ thuật Việt Nam sau 1975 đã từ khước những hoạ sĩ thuộc chế độ cũ như tôi và nhiều tài năng khác.

Da Màu: Hoạ sĩ nên bộc lộ chính mình nhiều hơn hay bộc lộ nghệ thuật của mình? Và với anh, có những khoảng thời gian nào thích hợp cho hai khuynh hướng riêng rẽ đó không?

Trịnh Cung: Hoạ sĩ cần bộc lộ chính mình hay bộc lộ nghệ thuật? Thực ra, bộc lộ nghệ thuật là bộc lộ chính mình nếu nghệ thuật đó không vì thị trường, không vì thị hiếu của người mua, người bán.

Và cũng không có bất cứ khoảng thời gian nào cho cả hai khuynh hướng đó vì khi tôi đã chọn vẽ vì mình thì tôi không thể vẽ vì người khác, hay nói chính xác hơn là vẽ cho thị trường; và ngược lại, nếu đã vẽ theo thị trường thì không còn đủ sinh lực và tâm hồn cho sự bộc lộ tâm hồn mình bằng nghệ thuật.

Da Màu: Về loạt tranh mới đang vẽ, tại sao anh đổi sang hiện thực sau gần cả đời vẽ trừu tượng? Những dự định của anh trong tương lai (80 năm sắp tới)?

Trịnh Cung: Về loạt tranh mới này, tôi chọn, hay đúng hơn là quay về với hội hoạ hiện thực vào cái tuổi xế chiều vì tôi đang trải qua một biến cố lớn là rời khỏi quê hương, trở thành một người di dân trên một đất nước quá khác biệt về nhiều thứ.

Tôi đến đây, là một hoạ sĩ vẽ trừu tượng thì tôi phải tiếp tục vẽ trừu tượng trên một đất nước có một nền hội hoạ trừu tượng và đương đại khổng lồ này hay sao?

Và hơn nữa, tôi đã vẽ trừu tượng hằng chục năm rồi, không thấy nghệ thuật của mình chỉ là một sự lẩn quẩn, xói mòn hay sao?

Những câu hỏi như trên đã xuất hiện trong tôi nhiều năm gần đây, và nhiều năm như vậy tôi đã rơi vào một khủng hoảng sáng tạo. Tôi vẽ ít đi và mệt mỏi, gượng gạo, cố gắng, bế tắc cho đến một ngày tôi thử không vẽ bằng bảng màu như thường lệ. Tôi chỉ dùng màu dầu đen và trắng để xem hiệu quả nghệ thuật của nó ra sao?

Và một kết quả bất ngờ, tôi thấy tranh mình lạ hơn vì sự giản dị, hợp với mình hơn vì nó mang một thứ thẩm mỹ của im lặng. Và sau đó là tôi nảy ra ý vẽ về mình, tại sao không? Tôi đã quên mất mình trong quá nhiều năm vong thân trong cơn đại hồng thuỷ của chủ nghĩa hiện đại. Tôi từ đâu đến, tôi sẽ vẽ cái gì trên nước Mỹ này? Tôi đang đối diện với những gì ở đây?…

Và tôi quyết định thay đổi hình thức và kỹ thuật hội hoạ của mình bằng bức tranh đầu tiên cho một tự truyện có tên “Câu Chuyện Của Một Di Dân Mới ở Cali”. Đó là bức tôi khoả thân từ đầu đến chân, tay trái cầm palette (bảng pha màu), tay phải càm mấy cây cọ với khuôn mặt căng thẳng như đang tự hỏi: ”Vẽ cái gì ở đây?” Rồi cứ như một mạch nước được khai thông, bức thứ 2, thứ 3,… ra đời.

Với hội hoạ hiện thực, tôi viết được câu chuyện về mình. Với việc loại bỏ màu sắc, tiếng nói nghệ thuật của tôi chân thành hơn và sáng tạo hơn.

Tôi đã làm được một cuộc thay đổi lớn cho nghệ thuật của mình. Tôi đã ra khỏi cuộc khủng hoảng sáng tạo và tìm lại được chính mình bằng loạt tranh mới này.

Và tôi sẽ cố hết sức vẽ tiếp những bức còn lại trong chủ đề “Câu Chuyện của Một Di Dân Mới ở Cali” để hoàn thành dự án cho một cuộc triển lãm vào mùa Thu năm 2018.


Da Màu:
Cám ơn hoạ sĩ Trịnh Cung và chúc anh sớm hoàn thành dự án.

Vài hình ảnh tại tư gia hoạ sĩ Trịnh Cung (do nhạc sĩ Nguyễn Luân Vũ chụp):

IMG_3047

IMG_3027

IMG_3032

2 bình luận »

  • Thế Quân viết:

    Kính chào họa sĩ TC,
    Phần trả lời ngắn gọn phỏng vấn của họa sĩ, có nhiều ý rất hay. Nếu có thể, xin họa sĩ làm sáng tỏ vài điều:
    – Trước đây, họa sĩ chuyên về hội họa trừu tượng (vẽ trừu tượng); và họa sĩ vong thân vì đã lặn sâu vào chủ nghĩa hiện đại. Điều đó có nghĩa là chủ nghĩa hiện đại (trong hội họa) bao gồm hội họa trừu tượng, làm họa sĩ đánh mất mình. Như vậy, phải chăng, chủ nghĩa hiện đại (hay hội họa trừu tượng) khiến cho người họa sĩ,nói chung, đánh mất mình?
    – Như họa sĩ nói, “Về loạt tranh mới này, tôi chọn, hay đúng hơn là quay về với hội hoạ hiện thực vào cái tuổi xế chiều vì tôi đang trải qua một biến cố lớn là rời khỏi quê hương, trở thành một người di dân trên một đất nước quá khác biệt về nhiều thứ.” Có phải vì xa quê hương nên cần hội họa hiện thực? Như vậy là hội họa trừu tượng không diễn tả được sự xa quê hương? Và chỉ với hội họa hiện thực mới vẽ được câu chuyện của mình? Vì hiện thực là có tính cách cá nhân?
    – “Với việc loại bỏ màu sắc, tiếng nói nghệ thuật của tôi chân thành hơn và sáng tạo hơn.” (TC). Như thế phải chăng màu sắc khiến tranh trở nên giả tạo? Màu sắc là một cách đánh lừa bản thân người nghệ sĩ? Màu sắc chỉ thích hợp với HH trừu tượng và không thích hợp với HH hiện thực?

    Cám ơn họa sĩ

    TQ

  • Trịnh Cung viết:

    Thưa anh Thế Quân,
    Trước hết, tôi xin cám ơn anh đã đọc các câu trả lởi của tôi cho những câu hỏi của Da Màu nhân dịp tôi làm một One-Man Show tại nhà vào ngày 29-12-2017. Chẳng những thế, anh còn đưa ra một số câu hỏi rất xác đáng giúp tôi có thêm dịp để giãi thích được rõ hơn những gì anh nêu trong comment trên.
    1, Vong thân bởi chủ nghĩa hiện đại?
    Trong hội hoạ, chủ nghĩa hiện đại có từ sự ra đời của trường phái Ấn Tượng vào những năm đầu của thế kỷ 20, và sau đó là một loạt các trường phái khác xuất hiện tạo nên một chuổi chấn động sáng tạo liên tiếp xô đẩy nhau, trong đó có hội hoạ Trừu Tượng. Tôi đến với hội hoạ đúng vào lúc chủ nghĩa hiện đại đang lên tới đỉnh của cao trào ở châu Âu và ngọn sóng của nó vừa lan tới Sài Gòn những năm 60-70.
    Là một người trẻ, cũng như bao hoạ sĩ trẻ như tôi lúc ấy, đều chụp lấy cơ hội này để được cuốn đi xa, xa khỏi sự lạc hậu.
    Lúc đầu, tôi vẽ theo lối Biểu Hiện vì nó phù hợp để nói về những thân phận con người của một đất nước đầy nghèo khó và bất ổn cho tới ngày Sài Gòn đầu hàng. Sau 10 nàm gián đoạn, tôi gượng gạo vẽ lại. Vẫn lối Biểu Hiện vì nó mang được những đường nét của sự thống khổ và tuyệt vọng của một con người bị tước đoạt tự do, nhưng đó là con đường hội hoạ của bất an trong một xã hội bị kiểm soát tư tưởng như VN nếu bị lộ diện. và cuối cùng, kể từ 1992 tôi thực hiện cuộc chạy trốn vào hội hoạ Trừu Tượng. Đối với những hoã sĩ khác, theo Trừu Tượng là thay đổi sáng tạo, làm mới ngôn ngữ hội hoạ, còn tôi, ban đầu, dùng nó như một chốn an thân vì đó là một thế giới không rõ ràng, đa nghĩa, màu mè dưới lớp võ hư vô, hoài niệm, thiền tịnh, vô ngôn,…
    Thế rồi, sự đưa đẩy của số phận, tôi bị cuốn vào thế giới hội hoạ Trừu Tượng từ đó cho đến hôm nay, 25 nàm, hoàn toàn là những “giấc mơ ngẫu sinh”. Như một con nghiện, tôi lao vào cuộc thi thố kỷ thuật trong nhiều năm mà quên mất, hoặc chẳng nhận ra mình đã tự đánh tráo từ nguyên bản là một gã bình dân thành một phiên bản cho kẻ nhà giàu, văn minh và huê dạng qua lớp vỏ của chủ nghĩa hiện đại.
    Chính vì tôi không đến với Trừu Tượng bắng Ý Thức Sáng Tạo, trong chừng mực nào đó tôi không hiện hữu bao nhiêu trong tranh Trừu Tượng của mình, nhiều phần là nguỵ tín, và như thế là tôi đã vong thân.
    Phân trần với anh như thế là hoàn toàn thuộc về cá nhân tôi, không liên quan đến các hoạ sĩ khác vẽ Trừu Tượng. Đánh mất mình hay bộc lộ được mình đó là do ở mỗii hoạ sĩ ý thức được bản thể của thứ ngôn ngữ hội hoạ mà mình sử dụng không phải do chủ nghĩa hiện đại hay bất cứ một trường phái nghệ thuật nào tạo ra sự “đánh mất chính mình”
    Câu hỏi tiếp theo của anh, tôi xin xác định ngay là hội hoạ Trừu Tượng không dùng để diễn tả một điều cụ thể nào, ngay cả cho một việc khá trừu tượng là nỗi nhớ. Đúng, chỉ có hội hoạ Hiện Thực mới có khả năng diễn tả, mới kể được chuyện, nó rất gần với ngôn ngữ viết nên ai cũng có thể đọc được điều mà trong tranh hiện thực muốn mô tả. Không ai vẽ về “Bửa tiệc cuối cùng” bằng hội hoạ Trừu Tượng, cũng không thể vẽ một thế giới thầm lặng, ám ảnh, hư vô hay thiền tịnh bằng hội hoạ Hiện Thực. Mỗi ngôn ngữ hội hoạ có riêng mỗi chức năng, không nhầm lãn.
    Và sau cùng là việc loại bỏ màu sắc trong loạt tranh mới của tôi là chân thành hơn là vì tiếng nói trong tranh tôi như thế nó giản dị hơn, từ tốn hơn, đại chúng hơn. Tôi muốn kể chuyện như cách của ca dao, như thơ Nguyễn Bính hay thơ Nguyễn Tất Nhiên và đặc biệt là không dùng đến các màu , chỉ dùng đen và trắng để tạo ra các sắc độ tình của hình tượng, tạo ra tiếng nói của nội dung như photo thời đen trắng của những Cao Đàm Cao Lĩnh ngày trước hoặc cùng với cái cách mà Thanh Tâm Tuyền đã dùng thơ lục bát để kể về những ngày gian khổ trong tù “cải tạo” sau 75. Tranh Hiện Thực vốn rất cần màu, vì màu là một phần quan trọng của sự vật nhưng tôi,lúc này, muốn làm khác hơn. đưa ra một sự thay đổi có tính bước ngoặt có thể là cuối cùng của tôi.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)