Trang chính » Chuyên đề Flash, truyện thử nghiệm, Dịch Thuật, Giới thiệu tác phẩm, Sang Việt ngữ Email bài này

Yển Sư và Người Máy


♦ Chuyển ngữ:
1 bình luận ♦ 10.10.2017

 

terra cotta warrior lying down

Trích bản dịch và biên khảo của Nguyễn Hiến Lê, Liệt Tử và Dương Tử, Chương VI: Cố Sự và Ngụ Ngôn, tr. 175 – 177 (in lần đầu tại Sàigòn năm 1973, nxb TP HCM tái bản năm 1992).

Theo Phần Giới Thiệu của Liệt Tử và Dương Tử thì dịch giả Nguyễn Hiến Lê biên tập từ ba bản Liệt Tử – ông dựa bản dịch Việt ngữ theo bản (1), và dùng bản (2) và (3) như tài liệu kiểm tra/biên khảo:

1. Liệt tử chú thích (nxb Hoa Niên, Đài Bắc: 1969)

2. Liệt Tử – Đường Kính Cảo tuyển chú (Thương Vụ ấn thư quán, Thượng Hải: 1937)

3. Le vrai classique du vide parfait – bản dịch Benedykt Grynpas (Gallimard: 1961)

Mọi chú thích trong truyện là của dịch giả Nguyễn Hiến Lê.

Liệt Tử (Liệt Ngự Khẩu) là một triết gia Đạo Lão, 4 BCE, được coi là tác giả quyển Xung Hư Chân Kinh. Nhiều học giả thời nay cho là ông là nhân vật tưởng tượng của Trang Tử trong Nam Hoa kinh, và cũng vì sử gia Tư Mã Thiên không đề cập hay chép truyện của Liệt Tử trong khi chép truyện Thận Đáo, Quan Doãn …,  thậm chí còn nói đến các môn đệ không nổi tiếng của Khổng Tử hay những triết gia khác đã không còn lưu lại những văn bản cho người đời. Tuy nhiên, Nguyễn Hiến Lê chất vấn lý lẽ này. Theo ông thì Dương Chu và Huệ Thi, hai triết gia danh tiếng và “chưa ai ngờ là không có thực,” cũng không được Tư Mã Thiên nhắc tới. Tóm lại, Nguyễn Hiến Lê lập luận rằng việc Tư Mã Thiên không đề cập đến một nhân vật không thể chứng minh rằng nhân vật đó không hiện hữu mà chỉ có thể phản ảnh quyết định chủ quan của Tư Mã Thiên – có thể vì Tư Mã Thiên “thiếu tài liệu hoặc vì thấy không có gì đáng chép.” (Nguyễn Hiến Lê, Liệt Tử và Dương Tử, Phần Một: Giới Thiệu, tr. 10-11).

Biểu tượng/ẩn dụ Người Máy như một quái thai của Cuộc Cách Mạng Kỹ Nghệ qua tác phẩm Frankenstein của Mary Shelley thật ra đã là một khái niệm cổ xưa của các nền văn minh Hy Lạp, Trung Hoa, Ấn độ và Ả rập. Ông Joseph Needham, khoa học gia kiêm chuyên gia Trung Hoa học người Anh, cũng đề cập đến truyện “Yển Sư và Người Máy” trong bộ sách khảo cứu đồ sộ Science and Civilization in China (Khoa Học và Nền Văn Minh Trung Quốc).

Qua truyện “Yển Sư và Người Máy,” mà ta có thể đọc như một truyện chớp, những câu hỏi triết lý và có lẽ cũng chính trị, được đặt ra, “Con người là gì?” “Con người có phải cũng là máy móc?” “Nếu người máy cư xử khác con người thì máy hay người có tiềm năng nổi loạn?”

(Đinh Từ Bích Thúy sưu tầm và biên soạn)

 

Chu Mục Vương đi săn, vượt núi Côn Lôn tới núi Yểm Sơn[1] rồi về. Trên đường về Trung Quốc, có người dâng lên một người thợ giỏi tên là Yển Sư. Mục Vương bảo người đó tiến lên để hỏi:

– Ngươi có tài gì?

Yển Sư đáp:

– Đại Vương sai làm gì, thần cũng xin thử. Nhưng thần đã chế tạo sẵn một cái máy, xin dâng Đại Vương coi.

Mục Vương bảo:

– Ngày mai ngươi mang máy đó lại, ta với ngươi cùng coi.

Hôm sau Yển Sư vô yết kiến, nhà vua bảo lại gần rồi hỏi:

– Người nào đi theo ngươi đó?

Yển Sư đáp:

– Đó là người máy thần đã chế tạo, nó biết hát.

Mục Vương ngạc nhiên ngó người máy đó, nó biết đi biết chạy, biết cúi biết ngửa, y như người thật vậy. Người thợ vặn cái cằm của nó, thì nó hát rất đúng, nâng cái tay nó lên thì nó múa rất hợp điệu; nó làm ngàn vạn trò theo đúng ý người. Nhà vua cho là người thật. Nàng Thịnh Cơ (sủng phi của vua) và tất cả bọn hầu hạ trong cung đều được coi.

Khi người máy đã làm hết các trò rồi, nó liếc mắt ra dấu với các thị nữ ở chung quanh nhà vua. Mục Vương nổi giận đùng đùng, muốn đem chém Yển Sư. Yển Sư hết hồn, vội vàng tháo gỡ người máy ra cho nhà vua coi, các bộ phận toàn bằng da, gỗ, sơn, keo – đủ các màu trắng, đen, đỏ, xanh. Nhà vua xem xét kỹ lưỡng: ở trong có gan, mật, tim, phổi, tì, thận, ruột, bao tử; ở ngoài có gân cốt, tay chân, khớp xương, da tóc, lông, răng, toàn là giả cả, mà rất hoàn thiện. Người thợ lắp lại như cũ.

Nhà vua bảo thử bỏ trái tim đi xem sao thì miệng người máy không biết nói nữa; bỏ gan đi thì mắt không trông được nữa; bỏ thận đi thì chân không bước được nữa.[2] Lúc đó Mục Vương mới mừng, than thở:

– Ôi, cái khéo của con người ngang với Hóa công chăng.

Rồi ra lệnh lấy hai cái xe chở người máy đó về.

Thang mây của Ban Thâu, con diều bay của Mặc Tử,[3] hai nhà đó đã tự cho là cực kỳ khéo rồi. Một hôm, đệ tử của họ là Đông Môn Cổ, Cầm Hoạt Li, nghe nói tài khéo của Yển Sư, kể lại cho họ, họ từ đó tới suốt đời không dám khoe nghệ thuật của mình nữa, nhưng vẫn thường cầm cái thước vuông, cái thước tròn.[4]


Chú thích:

[1] Tên này không có thực, có lẽ chỉ có nghĩa là núi chỗ mặt trời lặn.

[2] Y học Trung Hoa cho mắt mờ do gan suy, chân yếu do thận suy.

[3] Ban Thâu, tức Công Thâu Ban, chế được ngựa gỗ biết cử động và cây thang kéo ra được để tấn công thành. Mặc Tử cũng ưa máy móc. Theo đoạn trên về “con diều bay của Mặc Tử” thì ông đã biết cách chế tạo một loại máy bay.

[4] Củ – thước vuông (équerre). Qui – thước tròn, tức cái compas. Ý nói Ban Thâu và Mặc Tử vẫn còn chế tạo.

bài đã đăng của Liệt Tử


1 bình luận »

  • black raccoon viết:

    … họ từ đó tới suốt đời không dám khoe nghệ thuật của mình nữa, nhưng vẫn thường cầm cái thước vuông, cái thước tròn. [4]

    Quy củ équerre & compas là 2 vật căn bản của khoa học toán. Người Hoa có nền văn minh toán học và động lực học khá sớm. Văn minh kỹ xảo là ước vọng của con người từ ngàn xưa cho đến tận hôm nay cũng vậy. Có lẽ tham vọng lớn nhất và sau cùng của con người là chế ra được một mẫu con người hay chăng?

    Sách Trang Tử cũng có một ngụ ngôn nói về pháp thuật chịu lạnh và đi trên mặt nước. Trang Tử đặt câu hỏi, để làm gì? Muốn ấm thì dệt may áo bông mặc vào, muốn đi trên nước thì xẻ ván đóng thuyền bơi là xong.

    Kỹ xảo (gồm cả nghệ thuật) xét cho cùng cũng chỉ là món giả. Làm ra được con người giả coi như tuyệt đích của nghệ thuật. Nhưng ghi nhớ rằng nó cũng chỉ là giả thôi.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch