Trang chính » Biên Khảo, Chuyên đề Flash, truyện thử nghiệm, Phỏng vấn Email bài này

Những cảm nghĩ về Truyện Chớp

0 bình luận ♦ 29.09.2017

 

 

Rất khó để định nghĩa về truyện chớp, vậy nên tôi bỏ qua lý thuyết ngoài một diễn giải về ánh chớp của nghệ thuật. Như một ánh sáng vụt qua trong đêm tối (hay giữa ban ngày) và rồi đêm thêm tối và ngày một sáng. Những nhà văn tôi đọc, chí ít từng viết hơn chục truyện nhỏ nhỏ trong đời. Giữa viết ngắn và viết dài có những định mức riêng. Các nhà văn luôn có những ý tưởng bất chợt, sự vụt qua của khoảnh khắc, thế rồi họ ghi lại bằng mọi thứ có thể trong lúc đó. Sự ghi chép này rất quan trọng, hẳn nhiên có người đã sáng tác ngay tại chỗ. Trên một tuyến đường đầy bụi, người người ngổn ngang như chiến trận sẽ thật lý thú khi vớ được một ý nghĩ và nhẩn nha nó trong đầu. Những ý tưởng chớp vụt như thế khó chắc chắn về một tác phẩm hay và phần lớn chỉ đáng bỏ đi. Nhưng việc có những lúc mê đắm như thế, sẽ giúp người viết có được kỷ luật trong sáng tác, như Chekhov từng viết rằng “sáng tạo là phải mọi nơi và bất cứ lúc nào.” Chẳng thế mà ông đã từng viết truyện trong lúc tắm. Hemingway viết một truyện nổi tiếng chỉ trong bảy chữ Bán: giày trẻ em, chưa từng mang. Chắc chắn Hemingway không chuẩn bị sẵn trong đầu dòng viết này, nó bộc ra rất đột ngột, chỉ trong một sát na hoặc nhiều hơn một sát na. Rồi thì ông ta viết xuống. Chỉ bảy dòng chữ nhưng truyện có biên độ mở, tạo ra những tiếp diễn liên tục, với hàng loạt những câu hỏi giữa giày, giày trẻ em, nơi nào bán, giày trẻ em hay trẻ em đi giày, tại sao lại chưa từng mang… Đúng như nhận định trong chuyên đề “…Nhân vật truyện chớp thường chỉ là đôi nét chấm phá nhưng phải gây ấn tượng mạnh để bắt cóc người đọc “nhập” vào mạch truyện. Ngôn ngữ rất quan trọng trong việc tạo không khí/bối cảnh trong truyện chớp. Diễn biến là điều phải có trong truyện chớp. Diễn biến có thể là một kết quả/hậu quả nào đó xảy ra cho nhân vật, có thể là sự thay đổi trong cách nhìn  của nhân vật, hoặc sự thay đổi nơi người đọc về nhân vật hoặc tình huống trong truyện.”

Và đấy là điểm lý thú nhất của truyện cực tiểu, cực hạn, truyện bất thình lình, truyện nhanh, truyện bưu thiếp, truyện trong lòng bàn tay (Kawabata)…trong đấy truyện chớp là một nhánh. Dòng truyện này ngoài sự quy định về số chữ (2000 hoặc ít hơn, không được quá một trang rưỡi), cách viết cũng quan trọng. Sẽ chẳng có sự mào đầu, tiếp diễn đến cực điểm rồi bổ nhát chí tử, hay buông lỏng đến mức người đọc như bị chìm đi trong truyện ngắn Raymond Caver. Một diễn biến bất chợt, cứ như vừa về đến nhà, mở cửa ra rồi đóng lại. Chẳng cần một giải mã nào, tuyến truyện nhiều lúc có như không. Và theo ý kiến rất riêng của mình thì truyện chớp là một cách biểu đạt rút gọn cho những ý tưởng có thể triển khai. Ngụ ngôn Aesop cũng là sự hợp tuyển chớp, một số câu nói trong kinh thánh, phật giáo cũng là truyện chớp. Thức dậy, con khủng long còn đó (Monteroso) phải hiểu truyện này thế nào đây. Quá nhiều hoang mang, ngờ vực. Nhân vật có như không, ngôn ngữ phải thật cô đúc, gọn và gợi, quan trọng nhất là giọng kể càng thu hẹp, kín đáo, tỉnh bơ càng tốt. Trong số những người viết truyện chớp trong nước thì Trà Đóa đã làm rất tốt điều này. Rất ít người có được cách viết khôi hài, đầy cay đắng nhưng cũng bay bổng như Trà Đóa. Nhật Chiêu là một trường hợp khác, ông thiên về ngụ ngôn thiền luận nhiều hơn. Đột ngột, lạ lùng, nghi hoặc, gọn như sườn tiểu thuyết, đã tạo ra sự thú vị cùng tuổi thọ của truyện chớp.

Hầu như mọi người viết luôn dụng công cho một mệnh đề. Vài chục trang với một truyện ngắn và hàng trăm trang đối với tiểu thuyết há đâu phải chỉ để kể lan man, mua vui con chữ hòng thiêu đi thời gian rảnh của mình lẫn người khác. Victor Huygo viết đến gần năm quyển “Những người khốn khổ” cũng chỉ để đặt một nụ hôn lên bàn chân của nhân loại. Để nói rằng chủ nghĩa anh hùng sẽ không tàn lụi, Cervante đã phải tạo ra Đonquihote cùng hàng trăm tình tiết đầy hoang đường. Tiểu thuyết phải rất nhọc công trong khi truyện chớp, nếu viết tốt, ngay lập tức sẽ trở thành một tư tưởng. Nó có thể đặt ở đâu cũng được, đề từ, mào đầu, giữa các chương sách hoặc trở thành một thứ thần chú kết thúc (như tiếng niệm kinh của ông sư trong truyện ngắn Sang Sông của Nguyễn Huy Thiệp) Tiểu thuyết là dùng những lớp lang đầy công phu để làm sáng một tư tưởng, còn truyện cực ngắn thì cô đọng cái tư tưởng đấy trong khối ý niệm hoặc diễn giải bằng một câu chuyện có tính thiền tính triết. Hoshi Shinichi rất hay viết ngược lại những ngụ ngôn (trong truyện chuột và sư tử, ông ta đã cho sử tử đập chết chuột để không ai còn biết yếu điểm của ông vua…). Một sự khó chịu về sự tàn nhẫn nhưng đấy là khí riêng của Shinichi, một thứ “ngụ ngôn âm” đầy cay đắng làm đảo ngược lối suy nghĩ thông thường. Tương tự mọi loại hình nghệ thuật, truyện chớp cũng thách đố: làm sao để viết hay. Viết chớp thì dễ đấy nhưng để hay, để truyện sống được thì khó ngàn lần truyện ngắn hay tiểu thuyết. Tính bất ngờ, chớp nhoáng cần nhưng chưa đủ. Lạ hóa bằng một hình ảnh không khó, vấn đề là làm sao để hình ảnh đấy có đời sống trong vũ trụ của kẻ không phải là mình? Chẳng ai giải nghĩa được các truyện cực ngắn của Kafka, thế nhưng dư âm, sự ám tưởng của làng gần nhất, người cưỡi xô, giấc mơ, con vụ, con kền kền…đã sóng vang, bằng chứng là đã không ít người nhọc sức tìm hiểu hòng giải mã cho bằng được những biểu tượng đấy, hẳn nhiên chẳng thiếu những nhà văn vì kafka mà tiến xa hơn, trở thành cái tên lớn. Bởi rằng tối giản, nên viết không tốt, sẽ tức khắc trở thành một thứ bùi nhùi, đầy vụn vặt và không nghĩa lý.

Thời đại bây giờ, đã không còn ai dành nhiều ngày để đọc cho hết một cuốn tiểu thuyết ngàn trang. Đáng buồn hơn là ở Việt Nam, thế hệ trẻ ngày nay lại chọn đọc ngàn trang ngôn tình, thứ tôi cho rằng là một sự thất bại của văn hóa viết lẫn đọc. Truyện chớp sẽ được đọc nhiều hơn, bởi sự nhanh chóng, ngốn ít thời gian. Bạn có thể đọc truyện chớp ở bất cứ đâu, và vào mọi lúc, trong lúc đi đường, trên lúc chờ xe, trên ghế đá, ngoài phòng chờ, rồi hành lang, vài ba phút giải lao cho công việc…những gì bạn cần chỉ là một cái máy điện thoại nhỏ, có kết nối 3G hoặc Wifi. Đọc nhiều, sẽ có nhu cầu viết. Nghệ thuật là không biên giới nên sự phát triển của truyện chớp cũng vô lường. Tôi chưa quên mình đã viết rằng sẽ không định nghĩa cụ thể truyện chớp. Mọi định nghĩa sẽ vô nghĩa và hạn chế sự thăng hoa của nghệ thuật. Hãy để dòng truyện này tự nở rộ, cháy bùng lên, và nếu nó mất dần đi sự quyến rũ, nó sẽ tự tàn. Thật tồi mỗi lần nghĩ đến việc văn học nghệ thuật đang chững lại, rời rã ra, bạc nhạc chẳng chút hứng thú. Như một ánh chớp, như một tiếng sấm, một tiếng vọng hú, phạt qua rồi lịm giấc. Tính chớp này có giá như cái đuôi sao chổi cháy xòe trong đêm dài dai dẳng hút theo bao ưu tư đòi hỏi được viết xuống. Hỏi rằng truyện chớp có giá trị văn chương lâu dài, chẳng bằng băn khoăn rằng trong tương lai có ai còn viết không, và giá trị nghệ thuật đến đâu trong thời đại điêu đứng về tinh thần này. Một thứ ‘chaos’ của phủ định.

 

Tru Sa

bài đã đăng của Tru Sa


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch