Trang chính » Tùy Luận Email bài này

LẦU HOÀNG HẠC

4 bình luận ♦ 21.09.2017

HHL
Trước hết, phải cám ơn bạn Thu Tứ đã tập hợp khá nhiều bản dịch Hoàng Hạc Lâu của các học giả và nhà thơ trứ danh. Qua đó, được tái ngộ cùng Vũ Hoàng Chương, Ngô Tất Tố, Tản Đà…. những tên tuổi từng vang như sấm động bên tai thời mình bắt đầu rành rọt chữ quốc ngữ.

Quái quỉ là lúc toan về già, đọc lại mỗi bài dịch “Lầu hoàng hạc” của các vị thì mỗi lần ngẫm ngợi quá lung tung. Giữa khuya, nhâm nhi cay đắng câu nói nổi tiếng “Dịch là phản”. Ba chữ đó mình nhớ lâu vì là phát ngôn sư phụ Anh văn thân ái tặng học trò sau khi thưởng thức bản tiếng Việt bài thơ của Robert Frost mình hì hục thực hiện năm 17 tuổi.

黃鶴樓

昔人已乘黃鶴去,
此地空餘黃鶴樓。
黃鶴一去不復返,
白雲千載空悠悠。
晴川歷歷漢陽樹,
芳草萋萋鸚鵡洲。
日暮鄉關何處是,
煙波江上使人愁。

Hoàng Hạc lâu

Tích nhân dĩ thừa hoàng hạc khứ,
Thử địa không dư Hoàng Hạc lâu.
Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản,
Bạch vân thiên tải không du du.
Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ,
Phương thảo thê thê Anh Vũ châu.
Nhật mộ hương quan hà xứ thị ?
Yên ba giang thượng sử nhân sầu.

Thôi Hiệu

Không biết đời Đường âm vận ra sao, nhưng đọc Hoàng Hạc Lâu phiên bản Hán Việt thấy sung sướng như ngồi tắc xi lao qua ổ gà cỡ bự. Mình cứ tưởng tượng ổ gà như rứa nhỡ phóng Honda qua thì đời trai coi như hẻo. Sự tồn tại đàn ông tính miên viễn trải qua bao hầm hố quả thật mang đến thống khoái lạ kỳ.

Vũ Hoàng Chương là thần tượng thuở mình mới lớn. Thơ cụ chải chuốt, ẻo lả khiến tâm hồn non tơ rung lên bần bật. Cái gì chứ rượu và nhảy đầm thì ôi thôi, chính thị giấc mơ hoa thời loạn.

Xưa hạc vàng bay vút bóng người,
Nay lầu Hoàng Hạc chút thơm rơi.
Vàng tung cánh hạc đi đi mãi,
Trắng một màu mây vạn vạn đời.
Cây bến Hán Dương còn nắng chiếu,
Cỏ bờ Anh Vũ chẳng ai chơi.
Gần xa, chiều xuống, đâu quê quán?
Đừng giục cơn sầu nữa sóng ơi !

Vũ Hoàng Chương

Cặp thực và luận của cụ Vũ khá xứng đáng, chúng không đối nhau nghe bồm bộp mà du dương như cặp đôi nhót bản Dòng sông xanh. Hít điếu Capstan, chiêu ngụm Martel cổ lùn xong ngâm thơ họ Vũ thì thấy đời ít còn ước muốn. Hận nỗi Vũ tiên sinh mệnh danh cái lầu chết tiệt đó là “chút thơm rơi” thì thật nghẹn trong mũi. Lầu nhờ tiên mà khoác đại danh, tiên đi chẳng về, e lầu không hơn đống gạch. Nó vô vị sao bảo rằng thơm ?

Có ai xa nhà lâu ngày, nhìn khói bếp bảng lảng trên con kinh ở Miệt Thứ miền Tây mới thấm đậm nỗi nặng lòng Thôi Hiệu. Nó nặng đến mức đè người xuống trong câm nín, khiến người nhắm mắt bương luôn về xóm cũ, còn sức đâu mà trách cứ sóng chớ giục cơn sầu !

Trong tâm tưởng mình vẫn nghĩ cụ Ngô Tất Tố là bậc bô lão, nho phong rất mực, vậy mà khi có vinh dự thưởng lãm “Tắt đèn”, mình khóc một năm liền. Cái nghiêm nghị thầy đồ đã trở thành cái chi khác khó nói. Trong những lúc quân tử cố cùng, mình bốc phét với mọi người rằng có quen với Chị Dậu vì chung họ đa tình, cảm thương đồng điệu. Thời vừa quá hai mươi, dường như mọi người chung quanh ai cũng mơ hồ thấy một chị Dậu trong bản thân họ. Nhớ cuộc rượu lạt hầu tàn trên Di Linh ngày nào, mình úp trán xuống mặt bàn tanh tưởi mà thốt tên người trong mộng : Chị Dậu.

Người xưa cưỡi hạc đã lên mây,
Lầu hạc còn suông với chốn này.
Một vắng hạc vàng xa lánh hẳn,
Ngàn năm mây bạc vẩn vơ bay.
Vàng gieo bên Hán, ngàn cây hửng,
Xanh ngắt châu Anh, lớp cỏ dày.
Trời tối quê nhà đâu tá nhỉ?
Đầy sông khói sóng gợi niềm tây!

Ngô Tất Tố

Cốt cách cổ kính của cụ Ngô hiện rõ trong bản dịch. Cặp luận đối ổn thỏa, niêm luật chặt chẽ, âm điệu chung dịu dàng, man mác. Khổ nỗi nguyên tác càng dần về cuối càng thể hiện tính đầu chuột đuôi voi cao, cụ Ngô đi ngược lại nên nỗi buồn nghe ra khá nhẹ. Nó trang nhã, thanh tao nhưng không chở nổi khách tha hương Thôi Hiệu về cố quốc. Hiệu thi sĩ rất hiểu tiên, cho tiên bay thôi, về đâu chẳng biết. Cụ Ngô chất tiên ít, chất người nhiều nên để tiên có địa chỉ rõ ràng là đám mây. Có địa chỉ cụ thể thì tiên còn nặng lòng trần lắm vậy !

Tác phẩm Tản Đà được dạy trong trường trung học miền Nam thời chiến tranh. Đó là cái thuở mình hay chụp tà áo dài của mấy nàng Gia Long để đề thơ con cóc. Mình có ý định vịnh con gái đẹp, trong sách giáo khoa lại dạy bài “Vịnh bức dư đồ rách” của Ông. Bài thơ đó nghe chẳng đã tí nào. Nó mang tâm sự chi chi thật không thích hợp với việc đàn đúm và tán gái. Có lần, ảnh hưởng của giáo trình khiến mình dự trù làm bài “Vịnh chiếc áo dài trắng bị rách”, nhưng sau đó sợ mẹ già nổi cơn tam bành nên treo bút. Mẹ già cũng như Tản Đà sống trong cõi đời nên mau già lắm lắm. Những ngày tháng đó, mình sống tận cõi tình. Gần cuối năm, trời phát lạnh, lén san chút trà “Thiết Quan Âm” của ông ngoại ra gốc cây mận trước nhà hóa thân thành Tản Đà thứ thiệt :

Vàng bay mấy lá năm hồ hết,
Hờ hững ai xui thiếp phụ chàng.

Nếu ai ngâm trong vắt chữ “hồ hết” là xúc phạm cụ Nguyễn thật nhiều. Trong cơn say nùng diệm của trà, mình nhừa nhựa chữ “hồ hết” thành “ồ ệt” đồng thời ngước nhìn cây mận trên cao mong chờ vài chiếc lá. Hồn thơ bay vút đến nhà thằng bạn vừa bị bồ đá đít. Nó dịu cơn đau ngay khi mình nghiêm trang giải thích rằng làm gì có chuyện tục lụy kia. Những nhà thơ lớn như chúng ta thì chỉ có chuyện “thiếp phụ chàng”. Thơ chân chính cũng như thuốc xuyên tâm liên, quyền năng thách đố đau buồn và bệnh tật của nó không vướng giới hạn nào.

Hạc vàng ai cưỡi đi đâu?
Mà nay Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ!
Hạc vàng đi mất từ xưa,
Nghìn năm mây trắng bây giờ còn bay.
Hán Dương sông tạnh cây bày,
Bãi xa Anh Vũ xanh dày cỏ non.
Quê hương khuất bóng hoàng hôn,
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai ?

Tản Đà

Bút Cụ Nguyễn quả có thần, danh bất hư truyền. Ý, tình, chữ chuyển tải gần đủ. Hồn thơ êm ái như đi xe hết ga trên đường cao tốc, so với Tố Như nào kém. Tuy vậy, đọc đi đọc lại tưởng vẫn thiếu thiếu chút gì. Hôm thả bộ tìm mua thuốc lá ở Phật sơn, đúng lúc vấp phải cục bê tông khiến mình chúi nhũi thì đầu óc chợt ngộ. Cụ Nguyễn tài hoa không thèm chuyển cái thần “cọc cạch” của nguyên tác. Thi nhân phải vỗ đùi gầm lên “nhất khứ bất phục phản” mới thấy hết điềm không thể đổi thay của số phận, mới có trớn hội tụ vào sự thinh lặng của đám mây vô thủy vô chung. Cái làm ra Hoàng Hạc Lâu, ôi chối choa, đã chìm vào khói sóng !

Nắng hiu hắt của phong trào thơ mới thoi thóp trong Hoàng Hạc Lâu Vũ Hoàng Chương, cũng không thể phủ nhận phong khí vãn Đường với cấu trúc thơ tinh tế, dụng chữ cách tân của đại ca họ Vũ.

Cụ Ngô Tất Tố từng lều chõng đi thi, nên bản dịch Hoàng Hạc Lâu chỉn chu trang trọng. Khó hình dung văn xuôi của Cụ ngự ở khung thời gian khác. Không thấy được Ngô trưởng lão rất mực thung dung đang sống trong cảnh chợ chiều Nho học. Đọc thơ cụ, ngoài trà, mình còn thắp thêm chút hương trầm. Thời gian còn kéo được, không gian biết làm sao !

Tản Đà thuộc dòng chảy đặc biệt, phảng phất Phạm Thái, Chu Mạnh Trinh. Ông có lẽ là nhân vật phong lưu cuối cùng của dòng văn học cũ. Câu khẳng định “làm thơ không phải bửa củi” của Tản Đà với ông Diệp văn Kỳ bộc tuệch tính cách anh hoa muộn màng. Ông thoáng lạc lõng trong xã hội đậm chất Pháp, bắt đầu có tính chuyên nghiệp.

Qua chương trình trung học đương thời, mình gần gũi hơn với thơ ca cổ cận đại. Ban ngày sau giờ học, nhịp giày da lộn ở quán cà phê rền rĩ Santana, the Monkeys. Tối cặm cụi tìm hiểu nghĩa lý điển tích chữ Hán. Tiếng Anh không học cũng biết vì lải nhải “Hey Jude”, “Let It Be” suốt ngày, chữ Hán thì học mười biết chưa tới một.

Người vĩnh viễn đưa Vũ Hoàng Chương, Ngô Tất Tố và Tản Đà vào Bác Vật Quán là nhân vật sống đoạn cuối đời trùng với đoạn đầu đời của mình : Thanh Tâm Tuyền. Một ngày không đẹp trời nọ, thằng bạn “khác điệu” đưa sang mảnh giấy nhỏ nhờ bình luận, trong giấy có các dòng sau:

tôi buồn khóc như buồn nôn
ngoài phố
nắng thủy tinh
tôi gọi tên tôi cho đỡ nhớ
thanh tâm tuyền

Trời ạ. Không biết Từ Hải chết đứng phong nhã cỡ nào, riêng mình, giây phút bắt gặp “tôi gọi tên tôi cho đỡ nhớ” thì chắc chắn là bê bết. Tinh thần phi lý ngay lập tức nhập vào hồn thơ thiên cổ, và bài thơ siêu thực đầu tay nhanh chóng được bạn bè chuyền nhau tấm tắc. Nó thật buồn nôn đồng thời vi phạm trầm trọng luật tác quyền :

nửa đêm
tôi gào tên tôi thảm thiết
tèo

Ngày xưa các cụ vẫn lẫy Kiều, nay lỡ tay lẫy “Tôi không còn cô độc” thì xin thứ lỗi, không phải do mình quá nhỏ, mà vì sư huynh Tuyền quá lớn. Trăm ngàn lần xin khẳng định như vậy. Dẫu rằng thơ mất chất long lanh, nhưng lỗi đó dứt khoát không phải do tác giả, mà do cái tên mình nó thế.

Người xưa rong chim hạc đi khuất,
Đất cũ để trơ lầu vắng không.
Hoàng hạc thuở biệt rồi tuyệt dạng,
Mây nghìn kiếp trắng mãi bông lông.
Tạnh quang cây bến lung linh nắng,
Xanh ngát cỏ đồng thiêm thiếp hoang.
Xế muộn làng quê nơi nào nhỉ ?
Mặt sông khói quyện buồn lạ lùng.

Thanh Tâm Tuyền

“Hoàng hạc thuở biệt rồi tuyệt dạng” có hơi hướm “điểu phi tuyệt, nhân tung diệt 鳥飛絕, 人蹤滅” của Liễu Tông Nguyên 柳宗元. Nhưng “bông lông”, “lung linh nắng”, “thiêm thiếp hoang” rất đặc trưng diễn ngôn thời Thanh Tâm Tuyền, vô tiền khuếch hậu. Tuy thế, dịch giả vẫn dùng chữ “trơ” như Tản Đà để chỉ ngôi lầu xấu hổ còn ở lại. Thực tế các chữ “rơi”, “suông” hay “trơ” dường như chưa tải hết nguyên ý. Tòa lầu đâu chỉ đứng đó, nó bẽn lẽn, phí hoài, nhất là không còn lý do nữa. Riêng “bông lông” có nghĩa “xì trum”, nó ôm được mấy chữ “không du du” vậy !

Cây cỏ của Thanh đại huynh xem chừng mọc ở Sài Gòn và vùng lân cận. Hàng cây rực nắng thủy tinh thắp sáng bao thế hệ mộng hão. Cỏ thấp oi nồng mặt trời nhiệt đới ở Long An, Biên Hòa…. vẫn thiêm thiếp như ngày nào. Nỗi buồn của dịch giả đúng là hơi lạ. Nó giục người về quê thì ít, mà xui người theo hạc thì nhiều. Trong bốn bản dịch, chỉ buồn Thanh Tâm Tuyền trầm xuống như buồn Thôi Hiệu. Cái khác là cụ Thôi nhớ vợ, anh Thanh tự nhớ mình. Thanh Tâm Tuyền không chỉ chuyển ngữ Hoàng Hạc Lâu, ông dịch cả thời ông sống.

Thêm phần rách việc, mình xin phép dịch lại Hoàng hạc lâu như sau:

Lầu Hoàng Hạc

Người cưỡi hạc vàng đi mất nhé!
Đất này chông ngốc lầu cô lẻ.
Hạc vàng bay tuốt luốt không về,
Mây trắng ngàn năm phiêu nhẹ nhẹ.
Anh Vũ cỏ dầy bãi bốc thơm,
Hán Dương dòng lặng cây soi mé.
Trời chiều, quê quán biết là đâu ?
Khói sóng đầy sông buồn thấy mẹ !

Tèo

Không rõ đã chuyển ngữ được tính ba trợn của thời mình đang sống chưa!

Kính bút.

Lê Nguyên
(Tự Tèo)

bài đã đăng của Lê Nguyên


4 bình luận »

  • black raccoon viết:

    Hoàng Hạc Lâu, xét về mặt thi pháp và mỹ từ pháp, nó có thể hay ở nơi điệp ngữ ngay 3 câu đầu. Một điều rất hiếm thấy nơi thơ Đường thời đó.

    Các dịch giả tinh thông Hán văn đều nhận ra chuyện này, Như VHC, NTT hay Tản Đà đã cố gắng giữ nguyên điệp vận hoàng hạc hay hạc vàng. Nhưng phải nói là không hay hơn nguyên tác.

    Trong văn học VN cũng có vài trường hợp mà bản dịch có nét độc đáo và hay riêng so với bản gốc. Như trường hợp Tỳ Bà Hành của Bạch Cư Dị và bản dịch của nhà thơ Phan Huy Vịnh.

    Tầm Dương giang đầu dạ tống khách
    Phong diệp địch hoa thu sắt sắt
    Chủ nhơn hạ mã khách tại thuyền
    Cử tửu dục ẩm vô quản huyền

    Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách
    Quạnh hơi thu, lau lách đìu hiu
    Người xuống ngựa khách dừng chèo
    Chén quỳnh mong cạn nhớ chiều trúc ti

  • black raccoon viết:

    Sự tích Lầu Hoàng Hạc

    Ngày xưa có chàng cởi hạc
    Lầu ở lại bèn tên vàng
    Hoàng hạc bay đi đi mãi
    Mây trắng ngàn năm lang thang
    Hán Dương cây sông lặng lẽ
    Chim Oanh bãi cỏ xanh xanh
    Chiều tím quê nhà xa tắp
    Mù sương trên sông sầu thành

    br.

  • Mây viết:

    Bài này thiệt ngộ. Cảm khái vô cùng.

  • Phú HM viết:

    Tôi hiểu “tình xuyên lịch lịch” giống anh Tèo. Thôi Hiệu nhìn thấy hàng cây in rõ ràng trên mặt nước tĩnh lặng lúc trời còn tương đối sáng. Sang câu kết thì trời tối hơn, gió chiều bắt đầu nổi nên mặt sông có khói sóng. Khi cảnh vật nhòa nhạt, tác giả mới đối diện chính mình.

    Quý anh Tèo ở chữ Tèo trong bài thơ siêu thực. Nó giống quả bom.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch