Trang chính » Giới thiệu tác giả, Giới thiệu tác phẩm, Phê Bình, Quan Điểm Email bài này

Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Chúng Tôi Vì Đàn Ông

 

NguyenThiHoangBac-ChungToiViDanOng

Chúng Tôi Vì Đàn Ông
tập thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc
NXB Sống, 2016
Thiết kế bìa: Đinh Trường Chinh
Sách có phát hành trên Amazon.com

 

 

Cuốn sách cuối cùng mà tôi nhìn thấy trong hiệu sách, ngắm trang bìa, cầm lên, đọc lướt vài trang rồi bỏ xuống, vì không đủ tiền mua, sau đó biến mất hoàn toàn, cùng với tất cả những tác phẩm văn học khác, là cuốn tiểu thuyết của nhà văn Carson Mac Cullers có cái tên Việt rất quyến rũ: Trái tim là người săn đuổi cô đơn. Sau này ra nước ngoài, tôi đọc bản tiếng Anh, xem phim do Robert Miller đạo diễn, nhưng chưa bao giờ có dịp đọc bản tiếng Việt mà tôi tin là rất tuyệt, qua cách dịch nhan đề của dịch giả, tôi không biết tên. Đọc thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, tôi nhớ đến nhan đề này, chứ không phải cốt truyện hay triết lý trong sách ấy.

tỉnh táo khôn ngoan
như chị như em
đó
mà vẫn khổ
vì đàn ông

Trong các nhà thơ đương thời, chị không phải là người duy nhất bị ám ảnh vì đàn ông, thì cũng như đàn ông bị ám ảnh vì phụ nữ, nhưng chị bày tỏ quyết liệt hơn cả. Đó là thơ nữ quyền hay thơ tình, chính hiệu? Một người săn đuổi trường kỳ, một mình, hay bị săn đuổi ? Nguyễn Thị Hoàng Bắc luôn mở rộng những cánh cửa cho luồng gió mới, các ý tưởng lạ, như mở cửa căn nhà cho một ngày sắp tới, rạng đông, nắng xanh tím. Nhà thơ lớn lên, học đại học, đi dạy trung học, ra nước ngoài, làm việc nhiều năm ở các cơ quan chính phủ Hoa Kỳ, đi nhiều, khởi viết từ sớm, thời kỳ Làng Văn, Văn, Văn Học.

Nguyễn Thị Hoàng Bắc là một người đầy năng lượng, bút pháp của chị không hề dịu dàng và ngọt ngào. Chị đảm nhận quyết liệt vai trò của người nữ, với trách nhiệm và ý thức về bản thân, về thế giới và quê hương mình.

Saigon không có ai xem ti vi chương trình ban ngày.
Của nhà nước.

Một người như thế tất nhiên cũng hoàn thành một cách hoàn hảo hoặc gần như hoàn hảo các bổn phận thông thường của một người vợ, người mẹ hay người con. Nhưng hình như chị không sinh ra chỉ để thực hiện những bổn phận ấy mà cưu mang sẵn trong mình những nguyện vọng, những ám ảnh, những năng lượng giàu đến mức chị phải dùng chúng một cách rộng rãi, phung phí. Để hướng tới điều gì? Hình như chị hướng tới hạnh phúc cá nhân và những khát vọng có thể được chia sẻ nhiều hơn như tự do, bình đẳng, nói cho cùng là các động lực của sáng tạo.

Ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu, bình dân, tuy vậy vẫn được chọn lọc kỹ. Chị mang thơ trữ tình lại gần những xung đột, cá nhân và cộng đồng, đi xuyên qua giữa những ước vọng thầm kín và những tham vọng công khai, sử dụng một thứ ngôn ngữ mô tả chính xác, khách quan, lạnh lẽo, đôi khi nhẫn tâm. Tuy vậy chất hài hước, nụ cười lặng lẽ vẫn theo chị mãi, cả trong tình huống bi kịch, giúp chị lấy lại thăng bằng.

tối qua một vụ trộm
sáng công an đến lấy biên bản điều tra điều trần định tội
hà nội không gì phải vội

Khuynh hướng xã hội rất rõ ràng, nhiều khi lấn át khuynh hướng nữ quyền. Các yếu tố tiểu sử là nổi bật trong thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc. Kinh nghiệm cá nhân, tuổi thơ, hoàn cảnh gia đình, là những chất liệu thơ ca mạnh mẽ, đúng cho nhiều người, với chị càng đúng nữa. Chị chịu ảnh hưởng của ai? Khó nhận ra. Có lẽ chị đọc nhiều, và vì có khuynh hướng vừa viết văn xuôi vừa làm thơ, phong cách hẳn nhiên có tính tự sự. Đó là một lối văn linh hoạt, thông minh, ranh mãnh. Nhưng sau tất cả những thứ ấy, tấm lòng nhân hậu, như người đàn bà đứng ở cuối đường.

địa bàn tan bóng giặc
tôi cũng rút êm vừa chống vừa chèo
kháng chiến lèo buông thuyền hoa qua phòng tuyến
len lỏi chốn sơn cương
một mái chèo đi khắp muôn phương
trót mở cửa rước giặc vào nhà
kể cũng hối
mà không tiếc

Ba câu thơ sau là hơi thừa. Tất nhiên, chị không nhận ra. Các nhà thơ hiện nay, không phải riêng chị, thường tiếc của trời, và hình như không cần khắt khe lắm trong việc chọn chữ. Suy cho cùng, đó là lỗi của thơ đương đại: nhiều ý, nhiều lời, ngày càng tự do, ngày càng văn xuôi, ngày càng ưa giải thích.

Điểm mạnh đặc biệt trong thơ chị là các nhân vật có nguyên mẫu trong đời thực. Hay người đọc có ấn tượng thế. Tức là chị thành công. Điều này không phải bắt nguồn từ tiểu sử mà từ văn bản. Tôi tin, như một người sáng tạo, Nguyễn Thị Hoàng Bắc chịu nhiều thử thách, và chia sẻ hoàn cảnh khó khăn gấp bội của những nhà văn có hai phẩm tính, lưu vong và phụ nữ: xa đất nước, không có một hệ thống báo chí và phê bình hữu hiệu, các định kiến khủng khiếp trong cộng đồng, và trong tập thể người cùng viết, các hạn chế của ngôn ngữ thiểu số, rào cản của giới tính. Sự tệ hại của một nền văn hóa lỗi thời mang theo, một bên, và sự tan rã của hoàn cảnh bản quán, một bên khác. Chị không bỏ cuộc, có lúc im lặng dài, nhưng không lùi bước.

tôi không phải việt cộng
tôi người quốc gia
nhà tôi thủ đô washington
kề tòa đại sứ tà tà
vượt đại dương bất hợp pháp được
thả bộ lượn xe gẩn tòa đại sứ phải giữ gìn cách bước
cờ đỏ sao vàng
rùng mình tha thướt
nón cối chụp tôi việt cộng
muốn lúc nào cũng sẵn
muốn đảng có đảng
muốn bác có bác

May Swenson, nhà thơ Hoa Kỳ, từng nói: làm thơ thật vui. Có thế. Tôi đọc Nguyễn Thị Hoàng Bắc thấy vui, nên tin rằng khi làm thơ, chị cũng… cười. Bạn thấy trong đó những nỗi ngạc nhiên. Chúng nói với bạn về điều bạn không bao giờ nghĩ tới, nhưng không có chi ràng buộc cả.

người tạt vào xin miếng nước
chuyện trò dăm ba phút
phét lác xả hơi
người nghiêm trọng thề thốt lắm lời
xin ở lại

Nguyễn Thị Hoàng Bắc làm thơ không theo một quy luật nào. Dường như chị thích là viết. Đọc thơ chị nhiều năm, ít nhất là từ hồi thực hiện cuộc phỏng vấn Thơ đến từ đâu trên Talawas, 2006, tôi ngày càng có ấn tượng rằng chị là người săn đuổi hạnh phúc, niềm vui, sự viên mãn của cuộc đời.

Em đến
đẫm mưa
thật như tưởng tượng
em tươi mạnh vươn nhành tay ngực son nhú

Đọc lại, đọc lại nữa, cho phép chúng những cơ hội khác, những dịp may mới, vì giữa những bài thơ của chị và người đọc đôi khi không có một khoảng cách nào, đôi khi rất nhiều cánh cửa. Đóng, nhưng không khóa trái. Các quy luật không áp dụng được nhiều đối với thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, một thứ ngôn ngữ riêng rẽ, cá tính, nhìn từ một mặt là dòng chảy thuần khiết, nhìn từ mặt khác là phức hợp của bao thay đổi và dịch chuyển.

Ở những bài thơ không thành công của chị, chúng trở nên hỗn loạn, thường là sự phối hợp chưa ăn ý giữa ngôn ngữ và hình ảnh, giữa kể chuyện và mô tả, giữa cảm xúc cá nhân và ý thức xã hội, giữa hài hước và trữ tình. Điều sau cùng rất khó, với tất cả những người viết khác.

Khi nổi hứng làm thơ có vần, mà thơ hay, chị dễ dàng trở lại, nửa đùa nửa thật, căn nhà tâm hồn mình.

chúng tôi ngồi trước hiên nhà
dưới là cỏ úa trên là trời xanh
nắng mùa hè thật rất hanh
cả cơn gió cũng mong manh thế nào
có điều gì chẳng lên cao
có điều gì chẳng thể nào nói hơn
mong mưa một áng mây vờn
chuyện đời nắng sớm chiều hôm thế à

Trong thể tự do, chị viết kỹ, không cẩu thả, mặc dù có câu thừa, vì vậy sự hỗn loạn nếu có là nằm chính trong cấu trúc ý tứ của bài thơ, không phải ở sự vụng về ở người mới viết mà ta thường gặp. Bài thơ đôi khi di chuyển quá nhanh, để đi tới đoạn cuối, và đôi khi vượt qua đoạn cuối, như khi bạn lái xe qua đèo Hải Vân hay rặng Rocky Mountain, quá đà, suýt lao xuống vực.

Diễn tiến của thơ chị ra sao? So sánh với những bài thơ đầu, thấy chị ngày càng sắc sảo, nhưng chất giọng chính không thay đổi. Một ý thức chính trị, một tiếng nói nữ quyền, một tâm thức hậu hiện đại, một giọng trữ tình hài hước, đó là bốn phẩm chất của thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc. Thật ra chẳng có giọng nói (voice) nào thay đổi, chỉ có phong cách và giọng điệu (tone), và ở chị, chúng khá ổn định. Đó là một ưu điểm và cũng là khuyết điểm.

Người đọc, tất nhiên, không cần phải bận tâm lắm về thi học và sự phân tích thấu đáo. Tuy vậy, một cái nhìn gần hơn, sâu hơn vào bài thơ, không làm tan vỡ cái đẹp, chỉ giúp bạn tiến đến gần niềm hạnh phúc hay nỗi lo lắng bồi hồi của tác giả, một người bao giờ cũng đặt mình cùng một lúc ở hai chỗ đứng.

Người đàn ông xưa ơi
Ðã bán mình (tất nhiên) cho người đàn bà khác

Đôi khi thơ cho phép để lăn một giọt nước mắt. Nhưng chị không mấy khi cần dùng tới nó. Một người của gia đình, của tình yêu, cái đẹp, và một tiếng nói của lương tâm và phản kháng, trước hết đối với đàn ông như một thế lực, và như một biểu tượng, nhưng người đàn bà này cũng là người đi trên đường một mình.

Thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc làm giàu có ngôn ngữ Việt, chuyển đi ý thức bình đẳng mạnh mẽ mà riêng biệt, mô tả sự phản kháng công dân, phổ biến hiện nay, không dừng lại bên trong biên giới Việt Nam, một chút tình riêng, phả vào không khí văn chương buồn phiền đóng kín của chúng ta một hơi thở mới, như của người mới ở ngoài trời đột ngột mở cửa bước vào, áo khoác chưa cởi, hơi thở còn sương khói.

 

Nguyễn Đức Tùng
Vancouver Aug. 15, 2016
(Lời giới thiệu tập thơ Chúng Tôi Vì Đàn Ông)

bài đã đăng của Nguyễn Đức Tùng


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch