Trang chính » Biên Khảo, Giới thiệu tác giả, Giới thiệu tác phẩm, Nhận Định Email bài này

Wislawa Szymborska: Sự Kinh Ngạc Trong Thơ Hiện Đại

0 bình luận ♦ 12.01.2017

 

WS with chimpanzee
Wislawa Szymborska với tinh tinh

Thơ Hiện Đại có sự khác biệt với thơ truyền thống và những dòng thơ trước đó. Một trong những khác lạ vì Thơ Hiện Đại mang chất sống của thời văn minh, khoa học, kỹ thuật thay đổi nhanh chóng và toàn cầu. Những thông tin chớp nhoáng. thông tải những sự kiện thế giới xảy ra một cách cụ thể và chi tiết, đánh động tâm tư, ý nghĩ và cảm xúc của người làm thơ.

Kiến thức mới, phương pháp suy tư mới, cách giải quyết vấn đề mới…từ cách sử dụng, thói quen, với máy móc tân kỳ, internet sâu rộng….Suy nghĩ và cảm xúc của người làm thơ thay đổi. Bối cảnh và sức sống khích thích sự sáng tạo của thi sĩ. Dĩ nhiên, họ không thể nào ở lại với dòng thơ cũ.

"Những thi sĩ hiện đại đã thử nghiệm rất nhiều hình thể khác nhau cho bài thơ, những đường lối khác biệt để kết hợp từ ngữ, kể cả chấm câu về văn phạm, sửa đổi phần mở đầu và phần kết luận, hoặc phân chia cấu trúc của bài thơ. Họ có vẻ thích thú trong những cách suy tư không hợp lý hơn những thi sĩ trước thời đại của họ, thường quan tâm về giấc mơ, về vô thức, hoặc xuất thần. Thi sĩ hôm nay có khuynh hướng tránh sử dụng những thể thơ thông dụng, những cách diễn tả quen thuộc, những ý tưởng nhàm chán, những tương quan quá lý luận, tóm lại, họ tránh né những gì bị giới hạn. Đôi khi, bài thơ của họ gần như viết bởi một ngôn ngữ mới.

Thay đổi và tính chất mới là một phần của thi ca, (và đó là phần quan trọng của thi ca hiện đại), phần này cũng là yếu tố gây nên sự thích thú cho độc giả." (1)

Nếu thế giới và đời sống chung quanh làm cho thi sĩ kinh ngạc, thắc mắc, nghi vấn, họ sẽ truyền đạt lại sự kinh ngạc này đến độc giả. Một bài thơ hôm nay không mang đến điều gì mới, điều gì lạ hoặc điều gì tái sinh, bài thơ đó thuộc về thời đại cũ. Tệ hơn nữa là nhai lại điều cũ.

Kinh ngạc là phản ứng tâm lý trước những sự mới lạ. Là một trong vài động lực thúc đẩy người nghệ sĩ sáng tác. Là kích thích tố cho thơ. Nhưng mới và lạ trong ý nghĩa tổng quát, đối nghịch với cũ và quen, không có tính nhất định. Mới và lạ đối với người này, có thể là cũ và quen đối với người khác. Mới và lạ của thời điểm này, có thể đã quen thuộc và nhàm chán trong thời điểm kia. Vì vậy, kinh ngạc là phản ứng tâm lý đối với những gì chưa được nhận thức.

Chúng ta thông hiểu về không gian
từ địa cầu đến các tinh tú,

nhưng lạc trong khoảng không
từ mặt đất lên đến não bộ.

( Trích Przyjaciolom – Szymborska.)

Chưa nhận thức là chuyện rất bình thường, xảy đến hàng ngày, ai cũng có kinh nghiệm. Chưa nhận thức, không phải là chưa biết, tương tựa như chưa hiểu. Biết và nhận thức cũng như nhìn và thấy. Nhìn chưa chắc đã thấy, nhưng thấy chắc chắn phải nhìn. Nhận thức xảy ra khi "chưa biết" hoặc "biết" di chuyển vào "hiểu". Phản ứng với nhận thức về những gì chưa biết hoặc biết sơ sài, tạo ra kinh ngạc. Mức độ kinh ngạc nhiều hay ít, mạnh hay nhẹ là do phẩm chất và giá trị của nhận thức mang lại cho mỗi cá nhân.

Nhận thức cho trí tuệ một sự hiểu biết khác với những gì đã hiểu biết về sự vật mà trí tuệ đã quen thuộc, đã hiểu biết. Cùng một lúc, đính kèm một tâm tư khác, một cảm xúc, về phẩm chất và giá trị của điều mà trí tuệ vừa nhận thức. Quá trình này thuộc về khám phá. Ở một cấp bậc cao hơn, nhất là trong lãnh vực nghệ thuật, quá trình này thuộc về sáng tạo. Sonny Rollins nói rằng: " Tất cả về sáng tạo và kinh ngạc chỉ là, biết cảm kích và tưới nước như tưới hoa. Nếu chúng ta tưới nước, nụ hoa sẽ nở nhiều lần nữa."

Sự khác biệt giữa người này và người kia về sự kinh ngạc gây ra từ nhận thức là độ nhạy cảm. Cùng đối diện một sự việc, có người cảm, có người không. Trước một vật bình thường, có người kinh ngạc, có người không. Và nhận thức được rèn luyện bởi quan sát. Nhạy cảm thuộc về bẩm sinh nhưng được bồi đắp bởi kinh nghiệm.

Wislawa-Szymborska

Bản chất của thơ là khiêu gợi, mà không có gì khiêu gợi mạnh mẽ cho bằng sự kinh ngạc. Sự kinh ngạc sẽ gây ra tò mò, khiến người đọc muốn tìm hiểu, suy nghĩ thêm. Một bài thơ hay luôn luôn mang đến cho người đọc một hoặc cả ba điểm:

1.       Nhận thức ra những ý nghĩa khác của tứ thơ hoặc của toàn thể bài thơ. 

2.       Nhận thức ra giá trị hoặc thẩm mỹ của bài thơ, bao gồm ngôn ngữ và cách diễn đạt.

3.       Tồn đọng cảm xúc vì ý nghĩa hoặc giá trị của bài thơ

Mỗi loại người đọc khác nhau sẽ xem trọng hơn một trong ba điểm. Ví dụ, người thiên về tình cảm, sẽ đặt nặng ưu điểm 3. Người thiên về nghệ thuật sẽ yêu thích quan điểm 2. Tựu trung, dù nội dung hoặc hình thức, thơ phải gây được sự kinh ngạc cho độc giả, một cách trung thực và tự nhiên. Cần trung thực vì sự kinh ngạc mà độc giả nhận thức, chính là sự kinh ngạc mà tác giả đã nhận thức và diễn đạt lại. Cần tự nhiên vì sự cầu kỳ và khó hiểu sẽ làm mờ ảo, thậm chí, giết chết sự ngạc nhiên. "Thơ nên gây ra sự kinh ngạc bởi những gì hay, đẹp vượt bực, nhưng không phải là lập dị. Nó nên đánh động độc giả, giống như chính chữ nghĩa từ những ý nghĩ cao nhất của họ, và xuất hiện gần như một hồi tưởng." (John Keats.)

Ưu điểm cao nhất của thơ Wislawa Szymborska là những kinh ngạc liên tục trong dòng thơ của bà. Hầu hết toàn bộ thơ của Szymboska đều cống hiến cho người đọc sự tán thưởng của trí tuệ và sự hài lòng của tâm tư. Bà nhận thức một số điều mới lạ, một số điều chưa biết, và một số điều tuy biết nhưng chưa hiểu rõ. Không hướng dẫn, không thuyết phục, bà chỉ trình bày những kinh ngạc cá nhân, người đọc tìm thấy như trong những lúc đi dạo, bất ngờ bắt gặp những ý tứ thích thú, những lời lẽ tâm tình. Cho dù, bà nói đến đấu tranh, phản kháng, bênh vực, cũng nói bằng những lời sâu lắng, như những lời suy nghĩ diễn ra âm thầm trong trí tưởng. Và những suy tưởng đó, gây ra cho người đọc những kinh ngạc và thao thức.

Trong bài thơ Rehabilitacja, Phục Sinh, bà viết về những người chết vì lý tưởng, vì phản kháng chế độ, bị xử án là kẻ phản bội. Bà mời gọi họ trở về qua năng lực của quyền tưởng tượng. Vào lúc cuối bài thơ, những đoạn thơ liên tiếp mang đến cảm xúc và những ý tứ làm ngạc nhiên người đọc:

[…] …

Trái đất sôi sục, chính họ từ bên dưới,
đang trồi lên, từng nấm từng nấm mồ,
từ im lặng trở về đòi tên tuổi,
đòi lương tâm, đòi trí nhớ quê hương
đòi vòng hoa tưởng thưởng và sắc cờ.

Quyền lực chữ nghĩa tôi ở đâu?
Chữ chìm tan tận cùng nước mắt,
chữ, chữ không làm chết phục sinh,
mô tả chết chỉ như tấm hình chụp,
với ánh đèn lóe lên.
Không giúp họ sống lại dù nửa hơi thở,
như Sisyphus
[tự trừng phạt, lăn đá]
tôi tự phân công vào địa ngục thơ.

Họ đang đến tìm chúng ta.
Sắc bén như dao cắt kính,
họ đến trước những cửa hàng thắp đèn,
trước những cửa sổ ngôi nhà ấm cúng,
trước kính màu hồng,
kính trí tuệ,
kính con tim,
lặng lẽ, họ cắt.

Câu thơ kết: lặng lẽ, họ cắt, thật gọn gàng mà sắc bén. Dường như vẫn tiếp tục công phá trong trí tưởng và nhịp tim của người đọc, dù đã xếp lại bài thơ.

Rồi viết về chính cái chết của bà, qua tưởng tượng, giây phút lâm chung, bà dẫn người đọc đi từ những tình cảm bình thường, cho đến phút hấp hối, bằng hình ảnh chiếc đồng hồ chìm theo dòng sông; bằng chiếc bong bóng bay lưu lạc, nay trở về; và kết luận thật là cảm động:

[…] 

Ôi đồng hồ, hãy bơi lên khỏi song
đưa tay cho ta nắm,
để tự nhủ:
đã hết giờ rồi
. 
Quả bóng cũ có lần đứt dây
bị gió bắt cóc,

đã trở về nhà,
tôi tự nhủ:

Nơi này không có trẻ em.
Hãy bay ra cửa sổ đang mở,
hãy bay vào thế giới bao la,
cho ai đó kêu to: "Ô, nhìn kìa!"
và tôi sẽ bật khóc.

(Trích, Martwa Natura z Balonikiem.)

Bà không cần phải đợi đến lúc qua đời để bật khóc, sung sướng, cảm kích vì có người nhận ra tâm huyết của mình. Năm 1966, cả thế giới văn học đã kêu to: "Ô, nhìn kìa, Wislawa Szymborska ! Giải Nobel. "


Ghi:

(1) (1973. Sleeping On The Wing. Kenneth Koch & Kate Farrell, trang 6. Vintage Books. A Division of Random House. New York.)

 

bài đã đăng của Ngu Yên


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch