Trang chính » Chuyên Đề, Dịch Thuật, Diễn từ, Leonard Cohen, Sang Việt ngữ Email bài này

Diễn từ – Prince of Asturias Award 2011


♦ Chuyển ngữ:
1 bình luận ♦ 24.11.2016

(Nguồn: The Annotated Transcript, Cohencentric. Bản chép Anh ngữ được Allan Showalter và Coco Eclair ghi xuống sau lời chào quan khách của Leonard Cohen.)

Ngày 21 Tháng 10, 2011 tại Oviedo, Tây Ban Nha

 

Tối nay, tôi rất vinh dự được đứng trước quý vị. Như nhà nhạc trưởng đại tài Riccardo Muti, tôi không quen đứng trước khán giả khi không có giàn nhạc yểm trợ sau lưng, nhưng tôi sẽ cố gắng như một nghệ sĩ độc tấu.

Đêm hôm qua, tôi đã không ngủ được vì không biết là mình sẽ nói gì với quí vị đêm nay. Sau khi ăn hết những thỏi xô-cô-la và đậu phộng trong cái tủ lạnh nhỏ, tôi có nguệch ngoặc viết được vài chữ, nhưng tôi không nghĩ là tôi cần dùng đến chúng. Lẽ đương nhiên, tôi rất xúc cảm khi được Ban Tổ Chức công nhận trao giải nhưng đêm nay tôi đến đây để có thể diễn tả một khía cạnh khác về lòng biết ơn của tôi; tôi nghĩ là chỉ cần 3 hay 4 phút để tôi diễn tả điều này.

Ở Los Angeles, khi soạn quần áo, hành lý để đến đây, tôi rất bứt rứt bởi vì tôi luôn cảm thấy là có cái gì mơ hồ về một giải thưởng cho thi ca. Tự nó, thi ca đến từ một nơi mà không ai điều khiển được, không ai chế ngự được. Vì vậy tôi cảm thấy mình như là một tên lòe bịp đến đón nhận một giải thưởng cho một sinh hoạt  mà tôi không nắm phần chủ động. Thật tình mà nói, nếu tôi biết được đâu là nguồn gốc của những bài hát có sức lôi cuốn mê hoặc thì tôi có lẽ đã tìm đến những chỗ đó thường xuyên hơn.

Cohen and Guitar

Tôi bị thôi thúc phải lập tức ngừng ngay cuộc soạn sửa quần áo hành trang để đi lấy cây đàn guitar của tôi. Đó là một cây đàn Tây Ban Nha hiệu Conde, từ cái xưởng đàn nổi tiếng ở số 7, Đường Gravina mà hơn 40 năm trước tôi đã kiếm được. Tôi mở thùng đàn, nhấc cây đàn, cây đàn nhẹ thẫng như thể nó được chế tạo bằng khí helium. Tôi nâng cây đàn lên gần mặt, và tôi đưa mặt vào chùm hoa trang điểm tuyệt đẹp nằm giữa cây đàn và tôi hít một hơi dài cái mùi hương của nền gỗ sống. Chúng ta biết là gỗ là thứ không bao giờ chết. Tôi hít thở cái mùi hương của cây tuyết tùng ấy, vẫn thơm và mới như cái ngày đầu tiên tôi đem cây đàn về. Dường như có ai đó nói: “Ông nay đã già mà ông vẫn chưa nói đôi lời cám ơn, ông chưa bày tỏ lòng biết ơn đến vùng đất cưu mang mùi hương này.” Vì vậy, đêm nay tôi đến đây để cám ơn vùng đất này, cám ơn tâm hồn của người dân ở đây, vì tôi đã được ban tặng quá nhiều. Tôi biết rằngmột cái thẻ kiểm tra không phải là một con người, một điểm số tín dụng không phải là một quốc gia.

Quý vị cũng đã biết sự liên kết sâu xa và tình hữu ái của tôi đối với nhà thơ Frederico Garcia Lorca (*). Tôi có thể nói rằng là khi còn thanh thiếu niên, tôi khao khát có được một tiếng nói riêng. Tôi có học hỏi các nhà thơ Anh, tôi biết và hiểu các tác phẩm của họ, tôi bắt chước tiếng nói của họ, nhưng tôi không tìm được tiếng nói đặc biệt của riêng mình. Chỉ đến khi tôi đọc Lorca, tuy là qua các bản dịch, thì tôi mới hiểu là tôi đã tìm được nó. Tôi không dám bắt chước tiếng nói của ông, nhưng ông đã cho phép tôi đi tìm cái phong cách riêng của mình, và bắt lấy nó, có nghĩa là xác định được cái tôi, một cái tôi bất định, một cái tôi giẫy dụa đấu tranh để tồn tại.

Ngày một già đi, tôi hiểu rằng những lời chỉ dẫn này của ông đã đưa đến tiếng nói này của tôi. Những lời chỉ dẫn này ra sao? Là đừng bao giờ than vãn vô cớ. Và nếu ta phải diễn tả đến cơn bại trận chắc chắn sẽ tới trong mỗi chúng ta, thì ta phải diễn tả một cách nghiêm chỉnh trong cái phạm vi chân giá trị, phẩm giá, sự đẹp của nó.

Và vì vậy, tuy tôi đã có giọng nói của riêng mình, nhưng tôi chưa có cây đàn. Tôi chưa có được bài ca của chính mình.

Bây giờ tôi sẽ kể cho quý vị nghe tôi khám phá những ca khúc của tôi ra sao.

Thời đó tôi chỉ chơi đàn guitar một cách hờ hững. Tôi độp ầm ầm mấy hợp âm, tôi chỉ biết một vài hợp âm mà thôi. Với các bạn học đại học, tôi có ngồi uống rượu uống bia với họ, rồi ca hát những bản đồng ca và những bài ca được ưa thích bấy giờ, nhưng tôi không bao giờ nghĩ là tôi là một nhạc sĩ hay ca sĩ.

Vào một ngày trong thập niên 60, tôi đến chơi nhà mẹ tôi ở Montreal. Nhà mẹ tôi nằm cạnh một công viên, và trong công viên này có một sân tennis, một nơi mà rất nhiều người đến xem các đấu thủ trẻ đẹp hứng thú tranh tài. Tôi lò mò vào lại công viên này, nơi tôi thường đến khi còn nhỏ, và thấy có một thanh niên đang chơi đàn. Anh chơi một cây đàn dành để đánh nhạc Flamenco, có hai hay ba đứa trẻ, trai có, gái có, vây quanh để nghe. Tôi thích cái phong cách anh chơi đàn, có cái gì đó thu hút tôi. Tôi muốn chơi đàn như anh và biết rằng tôi sẽ không bao giờ khẩy được đàn như anh.

Tôi ngồi xuống nghe anh đánh một lúc, đến khi có một chút im lặng, một khoảng im lặng thích ứng, tôi hỏi anh dạy đàn cho tôi. Anh ta là một thanh niên đến từ Tây Ban Nha, và chúng tôi chỉ có thể đàm thoại qua cái tiếng Pháp chập chọe của tôi và tiếng Pháp chập chọe của anh. Anh ta không nói được tiếng Anh. Anh bằng lòng dậy cho tôi. Tôi chỉ cho anh căn nhà của mẹ tôi, thấy được từ sân tennis, sau khi thỏa thuận giá cả và hẹn giờ.

Ngày hôm sau, anh ta đến nhà mẹ tôi. Anh nói: “Hãy đánh thử cho tôi nghe.” Tôi đánh một chút thì anh nói: “Bạn không biết đánh đàn, có phải không?”

Tôi trả lời: “Không, tôi không biết đánh đàn.” Anh nói “Trước hết, để tôi lên giây đàn cho bạn đã. Đàn của bạn trật giây hết rồi.” Anh ta cầm lấy cây đàn, rồi lên giây đàn. “Cây đàn cũng tốt đấy”. Cây ấy không phải là cây Conde, nhưng tiếng đàn cũng không đến nỗi tệ. Đưa lại cây đàn cho tôi, anh nói “Rồi, chơi đi”.

Tôi cũng chơi dở như trước.

“Để tôi chỉ cho bạn một số hợp âm”. Anh cầm cây đàn, và gẩy, một âm thanh tôi chưa từng nghe từ cây đàn ấy. Anh gẩy thêm một chuỗi hợp âm rung tremolo, rồi nói “Bạn chơi đi”. Tôi trả lời “Không được đâu. Tôi không đánh được như vậy”. Anh nói: “Để tôi chỉ cho bạn cách bấm ngón tay trên phím”, rồi anh giúp tôi để ngón tay trên phím đàn. “Được rồi đó, đánh đi.”

Tôi đánh đàn như ăn món hổ lốn! Anh nói: “Thôi, ngày mai tôi trở lại”

Hôm sau, anh chỉ cho tôi cách cầm đàn, cách để đàn trên đùi cho đúng, và tôi lại bắt đầu với 6 hợp âm hôm trước – một liên chuỗi gồm 6 hợp âm đó. Rất, rất nhiều bài ca flamenco dùng chuỗi 6 hợp âm này. Tôi chơi đàn khá hơn một chút hôm đó. Và hôm thứ ba – khá hơn, khá hơn chút nữa. Tôi học thuộc mấy hợp âm đó. Tôi biết là dù tôi không phối hợp được nhuyễn ngón cái và những ngón tay còn lại của tôi để khẩy đàn và phát âm được đúng mẫu kiểu rung tremolo, tôi đã thuộc rành mấy hợp âm đó, rất rành.

Hôm sau nữa, anh không đến. Anh không đến. Tôi có số điện thoại của anh, số nhà trọ ở Montreal. Tôi gọi điện để hỏi tại sao anh khất hẹn, thì họ cho biết là anh đã chết. Anh đã tự tử chết.

Tôi không biết gì về anh. Không biết từ vùng nào ở Tây Ban Nha anh đã đến. Không biết anh đến Montreal vì lý do gì. Không biết tại sao anh lại đến chơi đàn ở sân tennis đó. Không biết tại sao anh tự kết liễu đời mình.

Tôi rất là buồn, lẽ tất nhiên. Nhưng tôi muốn thổ́ lộ một điều mà tôi chưa từng công khai trước công chúng. Sáu hợp âm đó, cái chuỗi hợp âm ngày đó chính là căn bản của tất cả những bài hát và âm nhạc của tôi. Hy vọng bây giờ quý vị có thể̉ hiểu được tầm vóc của lòng tri ân của tôi đối với đất nước này. Tất cả những gì quý vị ưa chuộng trong tác phẩm của tôi đều đến từ nơi đây. Mọi vật, mọi thứ quý vị quý mến trong các ca khúc và các bài thơ của tôi đều bắt nguồn từ những cảm hứng đến từ vùng đất này.

Vì vậy, tôi rất cám ơn lòng ưu ái nhiệt thành của quý vị đối với các tác phẩm của tôi, vì thật ra chúng chính là của quý vị, và quý vị đã cho phép tôi được ký tên tôi ở tận cùng trang giấy.

———————————-

(Chú thích và lời bình trong nguyên bản Anh ngữ của Allan Showalter với sự hỗ trợ từ Adrian du Plessis, Ruth Stimson, Afric Prendergast và Coco Eclair.)

(*) Leonard Cohen thường đề cập ảnh hưởng của Lorca đến đời sống của ông. Một điểm khới đầu khá tốt là những lời giới thiệu trong những buổi trình diễn của ông về̀ bài hát “Take This Waltz”, thí dụ như tại Austin, Texas vào ngày 31 tháng 10 năm 1988:

Lâu lắm rồi, khi tôi khoảng 15 tuổi và sống tại thành phố quê tôi ở Montreal, tôi có đi lục sách ở một tiệm sách. Đột nhiên tôi thấy một cuốn sách không còn mới, một cuốn thơ cũ để bán lại của một nhà thơ Tây Ban Nha. Tôi mở nó ra và tôi đọc được những giòng chữ sau:

Ta muốn đi qua
khung cửa tò vò Elvira
thấy vòng đùi em và
khóc vùi

[Khung cửa tò vò Elvira/The Arch of Elvira/Puerta De Elvira – thế kỷ thứ 11 – là một công trình kiến trúc kỷ niệm nổi tiếng ở Granada, nơi Lorca đã sống gần trọn cuộc đời]

Á à, đó là một lời biểu hiện một tình cảm rất mới, và tôi bắt đầu đi tìm những vòng cung, vòng đùi, những giọt nước mắt đó … À, thêm một câu khác:

“bình minh sẽ ném vào mặt tôi một nắm tay đầy kiến”

[The morning throws fistfuls of ants at my face (từ bài “Gacela Về Một Cái Chết Đen/Gacela of the Dark Death” của Lorca)]

Đó là một ý tưởng điên rồ̀. Nhưng đó cũng là một vũ trụ mà tôi hoàn toàn thấu hiểu, và tôi bắt đầu đi theo nó, và sống với nó. Hôm nay, sau nhiều năm trôi qua, tôi rất hân hạnh được thổ lộ lòng tôn kính nhỏ bé của tôi đối với nhà thi sĩ Tây Ban Nha vĩ đại này. Ông bị lính Vệ Binh Tây Ban Nha ám sát chết năm 1936. Nhưng lòng tôn kính thực sự của tôi đối với ông là việc tôi đặt tên Lorca cho đứa con gái của tôi. Tên của ông là Federico Garcia Lorca. Tôi có dịch và phổ nhạc một bài thơ của ông. Ông đặt tên bài thơ đó là “Những Điệu Valse Bé Bỏng”. Còn tôi, tôi gọi tên bản nhạc là “Take This Waltz”

[Những Điệu Valse Bé Bỏng (Little Viennese Valse/Pequeno Vals Vienes là một bài thơ trong tập thơ “Những Bài Thơ Nữu Ước/Poeta en Nueva-York” của Lorca được xuất bản tại Hoa Kỳ trước Thế Chiến Thứ Hai]

bài đã đăng của Leonard Cohen


1 bình luận »

  • Nguyễn Đức Tùng viết:

    Các bản dịch của Nguyễn Đức Nguyên (Prince of Asturias Award ) và của Đinh Từ Bích Thúy (How to speak poetry) rất hay, rất thú vị.
    Tôi không hiểu tại sao hiện nay các bạn gọi là chuyển ngữ (hai chữ) mà không gọi là dịch (một chữ)?
    Cheers,

    NĐT

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch