Trang chính » Bob Dylan, Chuyên Đề, Nobel Văn Chương, Phỏng vấn Email bài này

Nobel văn chương thường tạo sự bất ngờ và cả nỗi ô nhục

3 bình luận ♦ 17.11.2016

1. Anh/Chị có thích nhạc, chất thơ, và ý tưởng trong ca từ của Bob Dylan? Anh/Chị nghĩ thế nào về giải thưởng Nobel văn chương năm nay dành cho nhạc sĩ Bob Dylan?

Lý Đợi: Tôi không đủ tiếng Mỹ để hiểu chất thơ và ý tưởng trong ca từ của Bob Dylan, nhưng việc trao Nobel văn chương cho ông ta thì chẳng có gì bất ngờ. Vì ông ta đã là ứng viên (ít nhất ở khía cạnh cá độ) từ nhiều năm nay, giờ được giải, bình thường thôi. Hơn nữa, Nobel văn chương thường tạo sự bất ngờ và cả nỗi ô nhục… một cách có tiêu chí riêng, vào phút cuối.

Nhìn lại lịch sử, ngay những mùa đầu tiên, nỗi ô nhục của Nobel văn chương có thể thấy qua việc bỏ sót những tên tuổi như Anton Tchekhov (1860 – 1904), Henrik Ibsen (1828 – 1906), Lev Tolstoy (1828 – 1910), Nikos Kazantzakis (1883 – 1957)… Họ chọn trao cho những Bjørnstjerne Bjørnson, Theodor Mommsen, Sully Prudhomme…, đến nay ai là người đọc họ, nhiều ngôn ngữ còn chẳng thèm dịch quyển nào.

2. Trong cương vị người viết, anh/chị nghĩ giải thưởng Nobel văn chương năm nay sẽ có tác động gì với việc viết và đọc tiểu thuyết, nghệ thuật tiểu thuyết, và văn chương nói chung?

– Lý Đợi: Đây là một câu hỏi thú vị và quái đản, vì Nobel văn chương năm nay rõ ràng trao cho chất thơ/bài thơ trong vóc dáng ca từ, tiểu thuyết gì ở đây? À, thời nay tiểu thuyết thường bán chạy nhất, thường thu hút sức đọc ngay cả các nhà văn, nên văn chương bị đồng nghĩa với tiểu thuyết, cũng dễ hiểu.

Dường như Nobel văn chương cũng biết điều này, nên mấy năm gần đây lờ bớt việc trao giải cho tiểu thuyết. Mà ngay cả Bob Dylan có một tiểu thuyết thể nghiệm quan trọng, họ cũng không thèm nhắc trong diễn từ trao giải.

Tôi đã viết về tiểu thuyết đó như sau, nay chép lại đây: Ngoài thơ, ông còn có tiểu thuyết thể nghiệm quan trọng, một văn xuôi thơ, đó là Tarantula, viết trong các năm 1965 và 1966, xuất bản không chính thức vài lần ngay sau đó, mãi đến 1971 mới được in chính thức.

Nó viết kiểu dòng ý thức (stream of consciousness), một thủ pháp mà các bậc thầy như William Faulkner, Jack Kerouac, Allen Ginsberg… cũng rất thành công. William Faulkner gần như được trao Nobel văn chương năm 1949 chỉ vì có một tiểu thuyết dòng ý thức nổi trội, đó là The Sound and the Fury (Âm thanh và cuồng nộ, viết năm 1929). Nếu Bob Dylan đoạt Nobel chỉ vì Tarantula, thì cũng như tiền bối của mình là William Faulkner mà thôi. Tại Việt Nam và trên thế giới vẫn có nhiều cây bút trở thành nhà văn quan trọng chỉ vì một tác phẩm đó thôi, ví dụ F. Scott Fitzgerald với Gatsby vĩ đại, Harper Lee với Giết con chim nhại

Có điều ngạc nhiên, khi nhắc về Bob Dylan, ít khi người ta nhắc đến Tarantula, ngay trong diễn từ của Viện Hàn lâm Thụy Điển mới đây cũng vậy. Trong vô số các văn bản đã công bố chính thức tại Việt Nam trước đây, tiểu thuyết này gần như chưa bao giờ tồn tại.

Gần đây, khi tái đánh giá Tarantula, nó đã được đánh giá cao, được tái bản trong tiếng Anh, được dịch sang nhiều thứ tiếng như Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Đức, Thụy Điển, Croatia, Séc… trước khi Bob Dylan được Nobel. Điều này chứng tỏ phần nào giá trị tự thân của nó.

3. Các giải Nobel văn chương gần đây cho thấy sự chuyển mình trong khuynh hướng tuyển chọn: Nobel năm 2013 dành cho Alice Munro nhà văn chuyên viết truyện ngắn, Nobel năm 2015 dành cho Svetlana Alexievich thuộc lãnh vực báo chí/phi hư-cấu, và năm nay 2016 dành cho ca sĩ/nhạc sĩ Bob Dylan. Anh chị có nghĩ rằng đây là cách Hội đồng Nobel muốn mở rộng biên giới của văn chương ra các lãnh vực khác thuộc khoa nhân văn như triết học, lịch sử, phê bình, trình diễn? Anh/chị nghĩ gì về khả năng giải Nobel văn chương dành cho một nhà làm phim, viết kịch bản phim, hay đạo diễn?

– Lý Đợi: Hình như ông Nobel chỉ công khai căm thù toán học, chứ các lĩnh vực khác đâu thấy nói gì, điện ảnh hoặc hội hoa, sao lại không nhỉ? Cho nên, nếu muốn trao giải thì bổ túc thêm tiêu chí và trao, thế thôi, miễn người nhận phải xứng đáng. Nếu tôi nhớ không lầm, mãi đến năm 1968, Ngân hàng Thụy Điển mới đưa thêm lĩnh vực khoa học kinh tế vào hệ thống giải, dù di chúc của Alfred Nobel thì đã có từ năm 1895.

Còn về lịch sử, triết học, nghiên cứu thì Nobel đã làm rồi đó thôi. Năm 1927, triết gia Henri Bergson; năm 1950, triết gia Bertrand Russell; năm 1953, thủ tướng – sử gia Winston Churchill; và còn nhiều nữa. Thì rõ ràng giải này đã phá lệ nhiều lần. Đây là chưa nói với Jean-Paul Sartre, ông được trao vì văn chương hay triết học năm 1964; Aleksandr Solzhenitsyn là văn chương hay sử học năm 1970…

Tôi cho rằng Jean-Paul Sartre từ chối nhận giải vì ông ta là nhà triết học nằm vùng trong văn chương – nơi có lượng độc giả nhiều và dễ dãi hơn. Nobel văn chương phát hiện ra kẻ nằm vùng này, nên trao giải, ông ta sợ lộ thân phận triết gia, khó bán sách, nên không dám đi nhận giải.

Nếu Bob Dylan mà từ chối nhận giải, tôi cho rằng cũng vì lý do như vậy. Ông ta là nhà thơ nằm vùng trong ca khúc – lĩnh vực mà lượng khán thính giả đông và dễ dãi hơn, nên tha hồ quảng bá, bán đĩa. Ông ta đang có tài sản hơn 80 triệu USD, giờ nhận thêm gần 1 triệu USD làm chi cho rắc rối thuế má. Chưa nói, nếu từ chối Nobel văn chương, ông ta còn hơn Jean-Paul Sartre, sẽ trở thành nhạc sĩ đầu tiên được trao giải Nobel văn chương (Jean-Paul Sartre không phải là triết giá đầu tiên), và là nhạc sĩ đầu tiên từ chối nó. Nghĩa là cùng lúc được hai giải, vì Nobel đã trao thì đâu thể rút lại.

Chẳng phải nhà phê bình Ellen Willis của tờ The New Yorker đã viết về Bob Dylan đó sau: “imposed his . . . literacy on an illiterate music”. (tạm dịch: Kẻ áp đặt văn chương. . . vào một nền nhạc mù chữ.)

bài đã đăng của Lý Đợi


3 bình luận »

  • Khách Quan viết:

    Theo thiển ý,có lẽ tác giả bài viết có sự hiểu lầm về từ ngữ ở câu “kẻ áp đặt
    văn chương (literacy) vào một nền nhạc mù chữ”.
    Literacy là sự biết đọc biết viết,chứ không phải văn chương (literature).Nếu
    muốn nói thuộc về văn chương thì có tĩnh từ “literary”.Do đó,câu trích trên nên
    tạm dịch là “…áp đặt sự biết đọc biết viết của mình vào âm nhạc mù chữ”.
    Trân trọng.

  • Khách giữa đường viết:

    Viết, theo thiển ý, là kết quả của toàn bộ sự làm việc gồm trong đó sự đọc, sự nghe, sự thấy, sự suy nghĩ, sự cảm nhận qua những tác phẩm đã thành, đang có mặt chung quanh ta. Không ai không mang nợ người khác. Tương quan giữa mình và người khác, đó chẳng là là sự huyền diệu mà văn học nghệ thuật đã đem lại ư?

    Jean-Paul Sartre không chỉ là tác giả của L’être et le neant (Hiện hữu và Hư Vô), ông là tác giả của những vở kịch và tiểu thuyết trứ danh như Les mouches(Phùng Thăng đã dịch ra Việt ngữ, Những Ruồi, Huis Clos (Ngõ Cụt, chưa ai dịch?), Nausea (Buồn Nôn), Les mots (Chữ).

  • Trùng Dương viết:

    Lý Đợi: “Tôi cho rằng Jean-Paul Sartre từ chối nhận giải vì ông ta là nhà triết học nằm vùng trong văn chương – nơi có lượng độc giả nhiều và dễ dãi hơn. Nobel văn chương phát hiện ra kẻ nằm vùng này, nên trao giải, ông ta sợ lộ thân phận triết gia, khó bán sách, nên không dám đi nhận giải.”
    Đây là một suy đoán không căn nguyên. Và cũng không cần thiết.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch