Trang chính » Tạp ghi, Tạp luận Email bài này

BA BÀI GHI TÌM THẤY LẠI


LNV: Sau năm 2000 vài năm(?), nghe tin nhà văn Lãng Nhân Phùng Tất Đắc qua đời tại Anh quốc, tôi có bài ghi ngắn về ông. Cũng trong thời gian này, tôi có thêm hai bài ghi ngắn, về nhà văn Dương Nghiễm Mậu, và hai nhà thơ Hoa Kỳ gốc Việt: Đinh Linh – Mộng Lan. Bản thảo ba bài ghi tôi đều viết tay, kẹp giữ trong một cuốn sách trước khi gửi báo. Tới lúc định lấy ba bài ghi để đánh máy vi tính gửi báo, tôi không tìm ra: cuốn sách kẹp giữ ba bài ghi bị lẫn đâu đó trong đống sách bừa bộn của tôi. Hôm nay tình cờ thấy lại cuốn sách, gõ bàn phím vi tính ba bài ghi này gửi báo mạng Da Màu.


VỀ CUỐI CHÂN TRỜI

Chuyện từ nhiều chục năm trước, tôi từng nghe nói về một người khả kính khả ái, nhà văn – nhà báo Lãng Nhân Phùng Tất Đắc, nên khi gặp ông, vẻ lịch duyệt phong nhã giữa làn khói thuốc ống vố, tôi đã rất ái mộ. Ngay buổi gặp đầu tiên, tôi hỏi và được biết bút danh của ông, Lãng Nhân, rất đặc biệt. Lãng Nhân là phiên âm một từ ngữ Nhật Bản: Ronin, có nghĩa là một samurai mất chủ, đi lang bạt.
Sinh thời, Lãng Nhân Phùng Tất Đắc nổi tiếng như Mạnh Thường Quân sẵn lòng giúp đỡ bằng hữu thân quen, cưu mang, san sẻ với bất cứ ai trong giới văn nghệ mà ông biết đang gặp khó khăn trong đời sống. Và tất nhiên tôi biết Lãng Nhân Phùng Tất Đắc có những tác phẩm như: Trước Đèn, Giai Thoại Làng Nho, Chơi Chữ…, mà tôi chưa từng đọc.
Khoảng năm 1990, một người con trai của ông Phùng Văn Lợi, bào đệ của Lãng Nhân Phùng Tất Đắc, trở thành người em cột chèo của tôi. Từ đó tôi thường gặp gỡ chuyện trò với bào đệ của nhà văn, khi ấy Lãng Nhân đã định cư tại Anh quốc mười mấy năm rồi. Lần nào gặp ông Phùng Văn Lợi, tôi cũng hỏi chuyện về Lãng Nhân. Những năm 1990, nhà văn Lãng Nhân Phùng Tất Đắc đã ngoài tám mươi tuổi, biên soạn và xuất bản ở hải ngoại quyển sách vinh danh các nữ sĩ trong văn học Việt Nam, gồm các nữ sĩ từ thưở xa xưa tới thời-tiền-chiến.
Lãng Nhân Phùng Tất Đắc nguyên quán ở Nam Định, thân phụ là thương gia buôn bán nhỏ nhưng giao du rộng. Lãng Nhân vừa theo Tây học, vừa am hiểu Nho học, ông được xem là đệ tử ruột và bạn vong niên của học giả Trần Trọng Kim. Tôi nghĩ có lẽ lúc chọn bút danh cho nghề văn, ông đã có khí tiết của một samurai mất chủ, mang tinh thần võ sĩ đạo Nhật Bản đi lang bạt kỳ hồ. Lãng Nhân từng xuống tàu của Bạch Thái Bưởi ở Hải Phòng, định vượt biển. Thân phụ ông biết tin, buộc ông trở lại quê nhà. Lãng Nhân bắt đầu làm báo khi Hoàng Tích Chu chủ trương Nhật báo Đông Tây. Rồi cộng tác với các Tuần báo Ích Hữu, Tiểu Thuyết Thứ Bảy…
Chuyện nhớ nhất để ông Phùng Văn Lợi kể về người anh nhà văn của mình, là những buổi cùng người anh đi nghe hát ca trù tại các nhà hát ả đào, và những chốn ăn chơi hút xách ở Hà Nội với các văn hữu. Ông Lợi chứng kiến trong những buổi đi chơi với Lãng Nhân, cuộc tình của nhà văn TchyA Đái Đức Tuấn với một cô gái chốn này, có tên Tây là Angèle. Tôi-chỉ-yêu-Angèle trở thành TchyA Đái Đức Tuấn.
Mấy năm rồi tôi không có dịp gặp lại bào đệ của Lãng Nhân. Cách đây vài bữa, ông Phùng Văn Lợi nhắn tin: Lãng Nhân đã mất tại Anh quốc, hưởng thọ trên một trăm tuổi. Tôi tới gặp ông Phùng Văn Lợi để chia buồn. Tới lúc này tôi mới biết tác phẩm Trước Đèn mà tôi chưa từng đọc, cứ ngỡ Lãng Nhân viết về chuyện hút xách, hóa ra không phải. Ông Phùng Văn Lợi bảo đó là quyển truyện, trong đó có viết về mối tình thơ dại của Lãng Nhân, cô Mộng Thanh. Nhân vật Mộng Thanh ngoài đời là Ngô Kim Thanh, ái nữ của một ông quan tuần phủ, một trong những cô gái đẹp nhất Hà thành thuở đó. Sau Ngô Kim Thanh là hôn thê của nhà thơ Nguyễn Giang, con của học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Hiện bà cụ Ngô Kim Thanh còn sống, ở Sài Gòn.
Ông Lợi cho tôi xem tấm ảnh nhà văn Lãng Nhân Phùng Tất Đắc bên người vợ, chụp trong ngày kỷ niệm sinh nhật lần thứ một trăm, trước ngày nhà văn mất một thời gian không lâu. Nhìn Lãng Nhân Phùng Tất Đắc vận quốc phục, tôi hình dung người đệ tử ruột và bạn vong niên của học giả Trần Trọng Kim, bậc uyên bác về Nho học. Và nhớ những tác phẩm của Lãng Nhân, như Giai Thoại Làng Nho, Chơi Chữ…
Lãng Nhân Phùng Tất Đắc, samurai mất chủ, đi lang bạt. Ông đã đi tới cuối trời, vĩnh viễn mất dạng trên mặt đất.

CHUYỆN PHIẾM
Từ nhiều năm nay nhà văn Dương Nghiễm Mậu không mấy khi ra khỏi nhà. Anh không phải là người ẩn cư gì hết, anh ở nhà vì mải miết với công việc làm tranh sơn mài. Bữa nay rủ được anh đi uống vài chai bia ở một quán bình dân, tôi lấy-làm-mừng-lắm! (theo cách nói trong một bài thơ của Viên Linh).
Ngồi với Dương Nghiễm Mậu bên chai bia, tôi rất muốn mà không dám hỏi, bây giờ anh có viết lách gì không. Câu hỏi ấy trong hoàn cảnh hôm nay nghe rất giống một câu điều tra xét hỏi của các ông công an mật vụ văn hóa C25. Tôi bị nỗi ám ảnh đó, nên im-lặng-là-vàng. Ấy tuy nhiên anh lại hỏi tôi câu đó. Tôi nói tôi vẫn viết lung tung cho báo chí ở hải ngoại.
Anh cười bình thản lắm, và bảo tôi:
“Việc gửi bài để đăng báo hải ngoại bây giờ không có gì cậu phải ngại lắm đâu, miễn là cậu đừng chính trị, đừng chống phá nhà nước toàn trị (!) Đã có nghị định đăng trên báo Thanh Niên đây này, cậu chưa biết à?” Anh lấy ở một ngăn bàn, trang báo Thanh Niên được xếp lại ngay ngắn kẹp gọn trong cuốn sổ, cho tôi xem. Quả thật Ông-anh-Dương-Nghiễm-Mậu tinh quái, như thể ngó cái mặt tôi là ông anh biết ngay tôi đang ra sao ấy mà. Quả thật nghị định đó, số 72-2000/NĐ-CP, ngày 5-12-2000 về việc phổ biến bài viết trên các báo ở hải ngoại, với một số điều kiện, như: không chống phá nhà nước – không gây mất đoàn kết – không bôi lọ vu khống cá nhân… Vậy mà tôi không biết, cứ vừa viết lung tung cho các báo ở hải ngoại, vừa lo lo ngại ngại.
“Nhưng nếu họ ngứa mắt, không ưa khi đọc thấy cậu viết cái gì đấy, họ vẫn tóm cổ cậu đem về trụ sở công an làm việc, như chưa hề có cái nghị định chính phủ đã ký.” Anh nói tiếp.
Câu chuyện bên chai bia tiếp tục, nghĩa là sau khi nghe tôi nói tôi từng viết những cái gì cái gì cho các báo ở hải ngoại, Dương Nghiễm Mậu bảo:
“Được đấy, cậu cứ viết những cái nói chung là chuyện phiếm thì có thể an toàn đấy, không lo bị mời-về-trụ-sở-công-an-làm-việc!”
Tôi cãi với ông anh là tôi không viết chuyện phiếm. Tôi viết về những cái trái tai gai mắt trong xã hội, những cái thiết thực trong cuộc sống, ngoại trừ chính trị tôi không động chạm tới mà thôi.
“Cậu viết về chuyện ở Sài Gòn, như chuyện người tham gia giao thông không chịu dừng xe trước tín hiệu đèn đỏ, đi xe ngược chiều, luồn lách, vượt phía trong, leo xe lên cả lề, vừa đi lại vừa nhận kèn xe cho người đi bộ phải tránh … cậu tưởng mình viết về chuyện thiết thực, phản ảnh những cái trái tai gai mắt, nhưng thật ra cậu nói toàn chuyện phiếm mà thôi. Biết-rồi-khổ-lắm-nói-mãi, mà cậu vẫn cứ nói, nói để không thay đổi được gì, để không làm gì hết, để chẳng tác động tới ai, chả là chuyện phiếm thì là chuyện gì? Lại là một chuyện phiếm nhàm chán, không thú vị gì hết. Ngay cái chuyện cậu viết về những sinh hoạt hàng ngày của cư dân thành phố cực kỳ tùy tiện, ăn xổi ở thì, mất vệ sinh công cộng, vân vân và vân vân, cũng chỉ là những câu chuyện phiếm, những câu chuyện này là chuyện-thường-ngày-ở-huyện từ khuya rồi, và tiếp tục tới khi nào thì chỉ trời mới biết…,” nói tới đây, Dương Nghiễm Mậu chỉ tay cho tôi ngó về phía đống rác cách không xa quán nhậu: tấm bảng CẤM ĐỔ RÁC bị ngập gần lút đầu trong đó.
“Nhà văn Nhất Linh chủ soái Tự Lực Văn Đoàn từng bôn ba hải ngoại, sống một thời gian dài bên Tàu, đã nói đại ý: ‘Đi Tây, thấy dân mình sống mất vệ sinh quá, nhưng đi Tàu lại thấy dân mình sống sạch sẽ quá. Cậu viết tiếp chuyện phiếm cho các báo ở hải ngoại, khi nói câu chuyện phiếm về nếp sống vệ sinh này nọ, nên cải biên câu đó như sau: Nghe những người đã đi Tàu kể lại, thì danh hiệu quán quân, vô địch về sống mất vệ sinh, đã thuộc về dân Việt Nam trên đất nước hình chữ S còm cõi từ khuya rồi!”
Sau câu chuyện phiếm, nhà văn Dương Nghiễm Mậu cạn ly bia, bảo tôi chở anh về nhà ngay tắp lự. Anh tiếp tục miệt mài mải miết với tranh sơn mài để mưu sinh tồn tại.

TIỀM THỨC NHÀ THƠ
Lúc này tôi đang uống cà-phê với hai người bạn là nhà thơ nổi tiếng tại Hoa Kỳ, Đinh Linh và Mộng Lan. Cứ nói như vậy cho ra vẻ văn nghệ, chứ hai người bạn tôi đang uống nước tiệt trùng La Vie hay Sapuwa gì đó. Đinh Linh định cư tại Hoa Kỳ từ năm anh mười tuổi, lúc ấy anh mới học hết bậc tiểu học tại Việt Nam. Anh tiếp tục việc học theo nền giáo dục của Hoa Kỳ, rồi anh làm thơ, tất nhiên bằng tiếng Mỹ. Trong năm 2000, tuyển tập The Best American Poetry, tuyển chọn những bài thơ hay nhất của thi ca Hoa Kỳ trong năm, khoảng trên 70 nhà thơ có thơ được chọn, trong đó Đinh Linh với bài thơ Chữ Đẹp Nhất -The Most Beautiful Word.
Đinh Linh nói tiếng Việt sành sõi không khác bất cứ người Việt Nam nào tại Sài Gòn. Mỗi lần tôi rủ anh “đi uống rượu bia” thì anh nhất định nói là “đi nhậu.” Anh luôn gia tăng chất sáng tạo rất hợp tình hợp lý cho những tiếng lóng, những thông dụng ngữ Việt Nam: “hăng tiết vịt” anh nói là “hăng tiết canh,” chẳng hạn.
Trong lúc chuyện trò, Mộng Lan hỏi Đinh Linh có ý định làm thơ bằng tiếng Việt không, Đinh Linh bảo: “Mình chưa thấm đủ từ ngữ – thành ngữ tiếng Việt, nhất là ngôn ngữ thơ Việt để làm thơ bằng tiếng mẹ đẻ. Nhưng mình hy vọng, hy vọng, vì mình cảm nhận rõ rệt tiếng Việt nằm trong tiềm thức của mình.”
Mộng Lan lúc sang Hoa Kỳ chỉ lớn bằng nửa số tuổi của Đinh Linh lúc anh sang đây. Hiển nhiên Mộng Lan làm thơ bằng tiếng Mỹ. Trong năm 2000, sau khi được chọn, hưởng học bổng cấp cho các nhà thơ của một trường đại học Hoa Kỳ, Mộng Lan về Việt Nam, miệt mài học tiếng Việt suốt nửa năm trời.
Hai nhà thơ Đinh Linh và Mộng Lan cho tôi cảm nhận rằng, trong tiềm thức người Việt Nam, nhất là những nhà thơ Việt, những người sống với chữ nghĩa, thì dù ở bất cứ nơi nào trên mặt đất này, tiếng Việt vẫn ẩn tàng sinh động.
Ngồi với hai bạn làm thơ bằng tiếng Mỹ, tôi chợt nhớ nhà văn Pháp gốc Việt, chị Linda Lê. Chị rời Việt Nam sang định cư tại Pháp từ thuở nhỏ cũng như Mộng Lan, lớn lên Linda Lê viết văn bằng tiếng Pháp, đã trở thành nhà văn nổi tiếng. Linda Lê mặc nhiên được xem là nhà văn thuộc nền văn học Pháp. Tôi nghĩ không nên phân vân về gốc gác người Việt của Linda Lê. Nhà văn nữ từng cảm nhận để nói ra rằng, mình phải cưu mang hình ảnh Việt Nam, như một thai phụ cưu mang cái bào thai đã chết trong bụng.
.//.

bài đã đăng của Nguyễn Đạt


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch