Trang chính » Biên Khảo, Nhận Định Email bài này

Những Hiện Tượng Huyền Bí

 

Những Hiện Tượng Huyền Bí

Chữ “huyền bí” trong ngôn ngữ Việt Nam thường mang một ý nghĩa liên quan đến “tâm linh”, “thiêng liêng”, “tín ngưỡng” hay thuộc về “ma quỷ”, “thần thánh”, “Phật Chúa”, v.v.

Tôi sinh ra và lớn lên trong một gia đình tiêu biểu của xã hội Việt Nam. Tôi chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi những khái niệm thiêng liêng, huyền bí tiêu biểu của người Á Đông. Trong một phần lớn khoảng đầu cuộc đời tôi, tôi đã được “giáo dục” một cách gián tiếp hay trực tiếp về những chuyện ma quỷ, thần thánh. Tôi đã chấp nhận những khái niệm nầy một cách đương nhiên. Tuy vậy sau nầy có dịp tự tìm hiểu thêm, quan điểm của tôi dần dần thay đổi khác đi. Ở đây, tôi muốn chia sẻ những nhận xét của tôi về vấn đề nầy.

Tôi thấy nhiều người thường giải thích bất cứ hiện tượng gì họ không hiểu được bằng cách gán đặt các ý nghĩa thiêng liêng, huyền bí lên chúng. Tôi hiểu tại sao họ có khuynh hướng nầy. Tuy nhiên theo tôi thì có thể có những cách giải thích khác.

Dĩ nhiên là tôi không có khả năng giải thích được rất nhiều hiện tượng huyền bí hay lạ lùng, ghê rợn trên đời. Có những hiện tượng mà hiện nay không ai có đủ khả năng và kiến thức khoa học để giải thích. Tuy vậy, tôi nghĩ rằng, có thể một ngày nào đó con người sẽ dần dần làm được điều nầy. Cũng như họ đã từng và đang làm từ bao nhiêu thế kỷ nay.

Thí dụ như cách đây không lâu lắm, nhiều dạng bệnh tâm thần hay liên quan đến não bộ (như chứng tự kỷ hay nội tưởng, như kinh phong, như trầm cảm) đều bị cho là “ma ám” hay “quỷ nhập”. Do đó phương pháp chữa trị được công nhận bởi giới cầm quyền và những người được xem là hay giỏi nhất trong xã hội con người thời bấy giờ, thí dụ như các tu sĩ, là trừ ma hay trục xuất quỷ ra khỏi bệnh nhân. Bây giờ phần lớn chúng ta không còn nghĩ như vậy nữa. Tôi nhớ hồi tôi nhỏ, kế bên nhà tôi có một cái miếu nằm kế giếng nước. Các bà mẹ trong xóm thường ra miếu xì xụp đốt nhang cúng lạy khi trong nhà họ có trẻ con bị đau ốm. Ngày nay, đại đa số những bà mẹ trong xóm ra tiệm thuốc tây mua thuốc về cho con họ uống, hay ẳm chúng đi vào bệnh viện. Cái miếu đó vẫn còn, nhưng số người đến cúng lạy không còn nhiều như xưa nữa.

Cũng cần nói rõ là cá nhân tôi chưa bao giờ chứng kiến tận mắt những hiện tượng liên quan đến "ma quỷ". Tuy nhiên, tôi không phủ nhận là các điều đó hoàn toàn không thể xảy ra. Nói chung thì tôi thay vì gọi các hiện tượng nầy là “ma quỷ”, hay “thần thánh”, tôi gọi chúng là những “hiện tượng tự nhiên chưa giải thích được”.

Khái niệm ma quỷ hiện diện với con người trong hầu như bất cứ dân tộc, quốc gia, nền văn hóa nào và trong bất cứ thời đại nào. Ngay từ thời tiền sử, dựa theo bằng chứng thu thập được, khái niệm ma quỷ đã có mặt và phổ biến rộng rãi. Trong bất cứ tôn giáo nào xưa nay cũng có khái niệm nầy.

Có thể nói rằng đại đa số chúng ta “sinh ra và lớn lên” sẵn với khái niệm ma quỷ và ấn tượng sợ hãi ngay chung quanh. Hầu hết chúng ta dù cố gắng suy nghĩ và nhớ ngược lại trong đời mình cách mấy cũng không thể nào xác định được khi nào là lần đầu tiên chúng ta nghe biết về vấn đề ma quỷ. Cũng như nhiều kiến thức khác, khái niệm ma quỷ được truyền dạy cho hầu hết mỗi người chúng ta từ những mẩu chuyện kể lại bởi gia đình, bạn bè khi chúng ta còn là trẻ con. Một thí dụ như là khi người mẹ dỗ con ngủ với những câu tương tự như “không ngủ thì ông kẹ cắn à!” thì bà đã đưa vào tiềm thức đứa bé một ấn tượng sợ hãi về một cái gì đó bất tự nhiên. Những ấn tượng sợ hãi đó thường gắn liền với mỗi người suốt đời họ. Và khi lớn lên một chút, lúc một đứa trẻ giao du với láng giềng, bạn bè thì những câu chuyện ma quỷ từ một gia đình, từ một thế hệ tiếp tục được trao đổi và chuyển tiếp sang gia đình và thế hệ khác.

Tại sao người ta sợ ma nhưng lại thích nghe kể chuyện ma hoặc xem phim ma? Đây cũng tương tự như lý do tại sao ở các hội chợ người ta thích chơi những trò chơi có vẻ như cực kỳ nguy hiểm, thích ngồi trên những chiếc đu chạy với tốc độ hãi hùng ngoặt ngoẹo leo lên rơi xuống những độ cao choáng váng. Phần đông con người có khuynh hướng bị thu hút bởi sự kích thích thần kinh cực độ. Một yếu tố quan trọng để họ thích thú làm việc nầy là vì họ biết rằng khi qua khỏi những cảm giác kinh hoàng tạm thời đó thì họ sẽ vẫn được an toàn.

Tôi cho rằng phần đông những chuyện ma quỷ đều có nguồn gốc “nhân tạo”. Có nhiều sự kiện cho thấy rằng khái niệm “linh hồn”, và từ đó “ma quỷ”, rất có thể đã xuất phát từ sự hiểu biết và nhận xét thô sơ của người ta trong thời xa xưa khi kiến thức khoa học còn hạn hẹp. Lấy thí dụ về “linh hồn”, ngay từ xa xưa người ta đã cho rằng linh hồn nằm bên trong thân xác mỗi người và linh hồn là những vật thể mơ hồ, sương khói. Một lý thuyết cho rằng đó là vì những xứ lạnh người ta nhận thấy hơi thở từ mũi của họ có dạng sương trắng mờ. Việc nầy có thể đã đưa đến việc chữ “linh hồn” trong một số ngôn ngữ như Latin (“spititus”) hay Hy Lạp (“pneuma”) đều có nghĩa gốc là “hơi thở”. Ngay cả những người viết ra Kinh Thánh cũng có vẻ chịu ảnh hưởng nầy, họ đã diễn tả rằng Chúa Trời “thổi hơi thở” vào tượng đất sét để ban sự sống cho Adam.

Theo tôi thì có nhiều cách giải thích hầu hết các hiện tượng gọi là huyền bí. Đại đa số các chuyện “ma” rất có thể chỉ là những hiện tượng tâm sinh lý xảy ra cho người trong cuộc. Đặc biệt là “tự kỷ ám thị”. Đại loại đây là trường hợp người ta thấy những gì mà tâm thức và tiềm thức của họ trực tiếp hay gián tiếp mong muốn họ thấy.

Thí dụ, không phải là một điều ngẫu nhiên mà nhiều người khi có người thân vừa qua đời thường cho rằng họ thấy người chết hiện về hoặc trong giấc ngủ hoặc “ngay trước mắt”. Theo tôi thì sự nhớ thương, đau khổ cùng cực vì mất người thân thương của họ tạo ra một môi trường tâm lý cực kỳ thích hợp để “dẫn dắt” tâm thức và giác quan họ (dưới một hình thức tự kỷ ám thị vừa nói ở trên) đến việc nghe thấy được người đã chết.

Thí dụ, không phải là một điều ngẫu nhiên mà những người càng mê tín dị đoan thì càng dễ “thấy ma”. Và ngược lại, những người không tin chuyện ma quỷ thì hầu như không bao giờ thấy ma.

Thí nghiệm khoa học cho thấy ngũ quan của con người thường không đáng tin cậy lắm, nhất là khi người ta đã có sẵn những định kiến nào đó rồi. Những gì một người nghĩ là họ đã nghe thấy trong lúc tâm thần đang hoang mang hay bấn loạn thường lại càng rất sai lạc xa với sự thật. Thí dụ như trong một số tai nạn giao thông, nhiều người quả quyết những điều họ “đã chứng kiến”. Tuy vậy khi so với hình ảnh chụp được bởi máy quay phim bảo vệ an ninh (CCTV) tại hiện trường thì những gì họ đã diễn tả lại hoàn toàn khác hẳn.

Tương tự trong trường hợp một người cho rằng họ đã “gặp ma”, vì có vẻ như là chính tai họ đã nghe và mắt họ đã thấy “ma” nên rất khó có thể thuyết phục họ rằng những gì họ “nghe thấy” thật sự đã không hề xảy ra.

Đó là chưa kể đến việc bẩm tính con người thường bị thu hút bởi các câu chuyện kỳ lạ, huyền bí. Và tiềm thức phần đông chúng ta mong muốn được là nhân vật quan trọng trong những câu chuyện kỳ lạ, huyền bí loại nầy. Trong nhiều trường hợp họ mong muốn rằng những gì họ đã thấy thật sự là “ma” để họ có dịp trở thành trung tâm của sự chú ý, trầm trồ của mọi người chung quanh. Mong muốn đủ đến độ tiềm thức của họ vô tình lừa dối ngũ quan và thuyết phục tri thức của họ với những hình ảnh, ấn tượng đã không bao giờ thật sự xảy ra. Nhất là sau khi đã kể lại vài lần một câu chuyện “ma” mà mình là chứng nhân rồi thì tâm thức của người đó thường vô tình giàn xếp, tạo dựng thêm chi tiết để câu chuyện được lưu loát, và hữu lý hơn. Có những chi tiết có thể lúc đầu còn lờ mờ trong tâm thức sẽ dần dần trở thành rõ rệt hơn đến độ rồi sẽ được khẳng định trong đầu là “đã thật sự xảy ra”.

Hiện tượng bản chất tâm sinh lý của con người tự “lừa gạt” chính họ được cho thấy rõ trong thí dụ sau đây. Có người nọ đến ở một căn nhà lạ một mình, giữa đêm khuya ông ấy giật bật khỏi giấc ngủ vì có ai đang rên rỉ, cào cấu bên ngoài vách và gõ lộp cộp trên nóc nhà. Ông ấy cực kỳ sợ hãi chỉ nằm trùm mền chịu đựng không dám bước ra khỏi phòng. Khi trời sáng thì các tiếng động đó vẫn tiếp diễn. Tuy vậy, vì trời đã sáng nên ông có can đảm đi ra ngoài sân. Ông thấy trời đang gió mạnh (có lẽ bắt đầu từ nửa đêm sau khi ông đi ngủ) làm một cánh cửa sổ quên cài then kêu kót két nghe giống tiếng người rên khóc, vài cành cây sát bên nhà đang đong đưa cọ vào vách, và những trái thông vẫn còn đang rơi lộp độp trên nóc nhà. Những hình ảnh ma quỷ kinh hãi đêm qua tự dưng biến mất dưới ánh sáng mặt trời mặc dù cùng các hiện tượng đó vẫn còn đang tiếp diễn.

Nhiều trường hợp “ma quỷ” khác có thể giải thích được với một hiện tượng tâm lý mà tiếng Anh gọi là “pareidolia”. Đây là khuynh hướng của con người thường hay gán đặt những ý nghĩa “quan trọng” lên những hình ảnh và tiếng động “bình thường”. Một thí dụ thông thường là nếu nhìn lên những đám mây trắng trên trời một lúc lâu đủ thì trẻ con, và phần đông chúng ta, có thể nhận ra những hình ảnh như con thỏ, con chim, mặt người, v.v. Một thí dụ nữa là nhiều người cho rằng khi lắng tai nghe thì họ có thể nhận ra được tiếng người nói trộn lẫn trong tiếng nhiễu xạ (white noise) của một băng tần radio hay tivi nào đó. Hiện tượng tâm lý nầy thường được phóng đại lên trên ấn tượng của một người khi họ đang ở trong những khung cảnh “thích hợp”.

Hiện tượng pareidolia ở trên, như đã nói, là một dạng “tự kỷ ám thị”. Thí dụ như khi nhìn ra bãi cây rậm trong bóng tối trong một đêm sương lạnh, sự kết hợp giữa bóng lá rung rinh dưới ánh trăng lờ mờ cùng hơi sương lãng đãng có thể làm người ta dễ dàng hình tượng ra một bóng người chập chờn sau những bụi cây. Một thí dụ thường thấy nữa là những tín đồ sùng đạo có thể nhìn vào vết cháy nám trên một mảnh bánh mì nướng và thấy hình của Đức Mẹ hay Giê-su chẳng hạn.

Khi tôi còn nhỏ, có một lần người ta đồn ầm lên là “có Phật Bà hiện ra trên cây sứ cùi” ở gần Biên Hòa. Gia đình tôi cũng tò mò đi lên đó xem cho biết. Sứ cùi (hay Frangipani) là một loại cây hoa có vỏ tuy nói chung trơn láng nhưng mang vô số vết “sẹo” sần sùi. Hiện tượng “Phật Bà” nầy xảy ra ở một khu làng nhỏ nằm cách quốc lộ Số Một khá xa. Tôi nhớ muốn đến đó phải đi theo một con đường đất đỏ và băng qua vài cánh đồng khô mịt mù bụi. Mịt mù bụi là vì hàng trăm xe đò, xe nhà và hàng ngàn xe gắn máy lẫn người đi bộ lũ lượt đi ra vào tấp nập. Ngay khi đến nơi, gia đình tôi phải chen lấn rất lâu mới đến được trước cây sứ “thiêng liêng” đó. Tôi nhớ rõ cảm giác thất vọng của tôi khi cuối cùng được nhìn thấy “Phật Bà”. Qua màn hương khói mịt mờ của không biết bao nhiêu cây nhang và giấy tiền vàng bạc đốt cúng, với nhận xét của một đứa bé con như tôi, “Phật Bà” chỉ là một vết sẹo cao khoảng 2 gang tay trên thân một cây sứ già cỗi và còi cọc. Vệt sẹo nầy có vóc dáng của một người đang đứng. Nếu cố gắng lắm thì có thể nói đây là một người phụ nữ có tóc dài hay đội khăn gì đó. Tuy nhiên nếu gọi là “Phật Bà” thì tôi không hề thấy một cái gì gợi đến hình ảnh Quan Thế Âm mà tôi rất quen thuộc trong các chùa chiềng. Không có cách nào biết được vết sẹo nầy xảy ra tự nhiên hay ai đó đã khắc vào thân cây. Tôi cũng nhớ là các hàng quán trong ngôi làng thường ngày có lẽ rất hoang vu vắng vẻ đó, lẫn một đạo quân những người bán dạo nhang đèn và hình tượng Phật Bà, đã buôn bán không ngừng tay để cung ứng cho số khách hành hương vĩ đại bất ngờ (trong đó có gia đình tôi).

Có nhiều cách giải thích khác nữa về các hiện tượng ma quỷ. Thí dụ như nhiều người kể lại chuyện thấy thoáng bên ngoài góc mắt của họ một cái bóng di chuyển nhưng khi họ quay qua thì không thấy ai cả. Hiện tượng nầy có thể được giải thích bằng việc những hình ảnh thu nhận từ các góc cạnh vừa ngoài tầm nhãn trường (peripheral vision) của một người có khi bị méo mó và không chính xác. Nhất là khi thần kinh đang căng thẳng hay mắt đang bị mỏi mệt thì sự kiện nầy càng dễ dàng xảy ra vì những tín hiệu từ mắt có thể được não bộ “phiên dịch” một cách rất lệch lạc.

Ngoài những lý do tâm lý và sinh lý ở trên thì còn các giải thích khác hoàn toàn liên quan đến vật lý.

Chẳng hạn như khi các thềm lục địa di chuyển sẽ tạo ra các thay đổi khác thường trong địa từ trường trong những vùng lân cận. Nhiều bằng chứng cho thấy một số thú vật có thể cảm nhận được khi địa từ trường thay đổi cường độ hoặc có sự rung động khác thường trong lòng đất. Thí dụ như hiện tượng thú rừng ùn ùn “di tản” ra khỏi vùng động đất trước khi biến cố đó xảy ra.

Chẳng hạn như hình ảnh và tiếng động con người nghe thấy bình thường chỉ nằm trong một phạm vi nhỏ của toàn khoảng ánh sáng và âm thanh xảy ra trong thiên nhiên. Ngũ giác của con người không thể nghe thấy những ánh sáng và âm thanh với tần số cực nhỏ hay cực lớn. Một số các thú vật khác có thể. Đó là tại sao người ta nói “chó sủa ma” trong khi thật ra con chó chỉ phản ứng với những tiếng động tự nhiên chỉ có thính giác nhạy bén của nó nghe được. Có những người bẩm sinh nhạy cảm đôi chút hơn người khác trong phương diện nầy. Có người có đôi lúc vì lý do gì đó trở thành nhạy cảm hơn bình thường. Sự nhạy cảm bất thường nầy có thể làm người ta “nghe” và “thấy” những hình ảnh và âm thanh lạ lùng dễ gây ra sợ hãi. Do đó khi các người nầy bước vào một căn nhà hoang chẳng hạn họ có thể có những cảm giác kỳ lạ như tự nhiên bị hồi hộp, hay cực kỳ buồn thảm, hay rợn tóc gáy, hay cảm tưởng đang bị theo dõi hay chạm nhẹ vào da, v.v.

Năm 1998 một giảng sư tên Vic Tandy ở Đại Học Coventry, West Midlands, Anh Quốc làm việc ở một phòng thí nghiệm ở Warwick. Phòng thí nghiệm nầy xưa nay nổi tiếng có ma. Hôm nọ ông đặt một thanh gươm vào bàn máy kẹp trong phòng thí nghiệm nầy với ý định sửa chữa nó thì cả thanh gươm tự nhiên rung lên bần bật. Điều đáng nói là khi ông di chuyển bàn máy kẹp đến những vị trí khác trong căn phòng thì thanh gươm thay đổi độ rung hoặc không rung chuyển gì cả.

Sau vài tuần lễ điều tra, ông tìm ra được rằng chiếc quạt hút hơi trong tòa nhà tạo ra một nguồn âm thanh với tần số cực thấp, gọi là “hạ âm” (infrasound). Cách thức thanh gươm bị kẹp vào máy kẹp, chiều dài của nó tình cờ có tần số cộng hưởng trùng hợp với tần số trên. Có những chỗ trong tòa nhà nguồn hạ âm nầy do sự cộng hưởng trở thành có cường độ rất lớn. Vì vậy khi thanh gươm nằm ở những nơi nầy thì nó bị nguồn hạ âm làm rung lên bần bật.

Câu chuyện trên về sau trở thành khá nổi tiếng trong giới nghiên cứu các hiện tượng siêu nhiên.

Có những câu chuyện về ly tách để trên bàn tự nhiên di chuyển, tranh ảnh trên tường tự nhiên rơi xuống đất, các loại đàn như violin, guitar và ngay cả piano trong những hí viện hay tiệm bán nhạc cụ tự nhiên kêu ngân lên trong đêm vắng, v.v. Những âm thanh có tần số cực cao (siêu âm) hay cực thấp (hạ âm) có thể là lý do giải thích được rất nhiều các hiện tượng trên.

Siêu âm và hạ âm là những âm thanh có tần số quá cao hoặc quá thấp ngoài phạm vi mà thính giác con người có thể cảm nhận được. Những âm thanh nầy có thể có nguồn gốc thiên nhiên hay nhân tạo. Nhiều động vật dùng siêu âm trong hoạt động thường ngày của chúng: loài dơi, vài loại côn trùng, vài loại chuột bọ sống về đêm hay dưới mặt đất, cá voi, cá heo, v.v. Nhiều động cơ (như máy điện, quạt, máy hút hơi, v.v.) khi hoạt động trong những môi trường “thích hợp” nào đó có thể phát ra hạ âm cực thấp. Nhạc cụ trong vài loại âm nhạc (thí dụ như một số bài nhạc giao hưởng) cũng có thể chứa cả siêu âm lẫn hạ âm.

Cách kiến trúc của một tòa nhà có thể làm cho một bức tường nào đó, hay một phần của mái nhà hay toàn bộ của tòa nhà rung động dưới một tần số rất thấp; nguyên nhân có thể là vì gió hay khi mặt đất lay chuyển bởi các địa chấn cực nhẹ hay do các chấn động nhân tạo gần đó, v.v.

Những hạ âm loại nầy có thể khởi xuất rất yếu nhưng vẫn có thể tác động lên các vật thể khác. Đó là vì năng lượng chứa trong những âm thanh với tần số cực thấp có thể truyền đi rất xa mà không suy giảm cường độ mấy.

Ngoài ra, hiện tượng cộng hưởng sóng còn có thể làm cường độ của một nguồn âm thanh (nhất là hạ âm) gia tăng lên gấp nhiều lần. Chúng ta biết rằng âm thanh là một dạng sóng. Tùy tần số ban đầu, tùy kích thước và hình dạng và vật liệu xây dựng của tòa nhà, tùy địa thế cao thấp của khu vực, tùy thời tiết (độ ẩm và nhiệt độ của không khí), tùy vị trí của người và vật trong cuộc, v.v. mà âm thanh có thể truyền qua dội lại rồi chồng chất lên lẫn nhau tạo thành một nguồn sóng tuy với cùng tần số thấp (do đó con người vẫn không nghe được) nhưng có một cường độ (và năng lượng) lớn hơn gấp nhiều lần. Hiện tượng đó gọi là cộng hưởng sóng.

Siêu âm và hạ âm tuy nằm ngoài tầm thính giác của con người nhưng vẫn có thể có tác động lên cơ thể họ. Hạ âm có thể tạo áp xuất trên thần kinh xúc giác gây ra cảm giác rợn người, cảm tưởng có ai sờ nhẹ hay thổi nhẹ lên da. Hạ âm cũng có thể tác động lên não bộ gây ra các cảm giác bồn chồn, bức rức hay buồn bã hay có khi cả sợ hãi vô cớ. Hạ âm có thể tác động lên hệ thống giữ thăng bằng bên trong lỗ tai gây ra sự choáng váng hay ngất xỉu.

Những hạ âm với tần số khoảng 19 Hertz có thể gây ra sự cộng hưởng trong dung dịch của tròng mắt và làm cả tròng mắt giao động tương ứng. Sự giao động nầy có thể gây ra những ảo ảnh như thấy những hình ảnh chập chờn quái dị hay có khi thấy bóng người thoáng hiện ngang. Có khi hạ âm làm giao động dung dịch tròng mắt cùng lúc làm xáo trộn hệ thống thần kinh thị giác đủ để tạo ra một hiện tượng tương tự như đang chiêm bao mặc dù vẫn còn tỉnh táo.

Những ảo ảnh thấy trong trường hợp nầy có khi phối hợp với những ấn tượng sẵn có trong tiềm thức có thể sản xuất ra các hình ảnh khá rõ ràng và linh động, thí dụ như những khuôn mặt người quen biết có thể nhận diện được dễ dàng. Có thể nhiều người trải qua hiện tượng nầy và cho rằng họ đã gặp ma.

Như đã nói, khi đứng trước một số hiện tượng không thể giải thích dễ dàng thì nhiều người sẽ sẵn sàng dựa vào những ý niệm siêu nhiên như “ma quỷ” hay "phép mầu", “tiên phật”, v.v. để giải thích.

Tuy nhiên, tôi cho rằng đại đa số các hiện tượng gọi là "huyền bí" không hề được điều tra cặn kẽ một cách khách quan (theo phương cách khoa học) để có thể đi đến những kết luận không thể nghi ngờ được. Tôi cũng cho rằng đa số các hiện tượng gọi là "huyền bí" nào đã được điều tra cặn kẽ một cách khách quan đều có thể giải thích được bằng tâm lý học, sinh vật học, vật lý học hay hóa học.

Những bóng ma của nhân loại thật ra có thể chỉ là những bóng tối trong tri thức.

bài đã đăng của Nguyễn Nhân Trí


1 bình luận »

  • người từ U minh viết:

    2 websites góp ý cho NNT:
    Người bị ‘ma ám’ nhìn thấy gì?—URL: “http://www.bbc.com/vietnamese/culture_social/2015/09/150908_why-i-asked-to-be-possessed_vert_fut”
    và Hồn ma có thật hay không?— URL: “http://www.bbc.com/vietnamese/culture_social/2015/05/150508_the-truth-about-the-paranormal_vert_fut”

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch