Trang chính » Biên Khảo, Chuyên Đề, Ngày 30 tháng Tư, Phỏng vấn Email bài này

Bùi Vĩnh Phúc: Vài Suy Nghĩ Nhỏ Về Văn Và Chữ Việt, Trong Và Ngoài Nước, Kể Từ 1975

Lưu Diệu Vân: Dù muốn dù không, chúng ta cũng không thể phủ nhận rằng biến cố 30 tháng Tư đã tạo nên những ranh giới vô hình: ranh giới thời gian giữa văn chương trước và sau 1975, cũng như ranh giới không gian trong và ngoài nước. Theo ý riêng của tác giả, biến cố này đã (và đang) đem lại những ràng buộc hay tháo gỡ nào trên nền văn học Việt Nam. Và nếu không có biến cố này, văn phong/đề tài/ý thức trong sáng tác của tác giả sẽ khác với bây giờ không, và nếu có, khác như thế nào?

Tháng Tư 1975 là một cái mốc lịch sử. Nó thay đổi tất cả, từ đời sống xã hội đến tâm thức sống, tâm thức sáng tạo. Thậm chí, nó thay đổi cả định mệnh, số phận của nhiều người. Nói tắt lại, với rất nhiều người Việt, nó là một đường phân thủy, với tất cả những hàm nghĩa từ cạn nhất đến sâu nhất của từ này.

Đối với văn học Việt Nam, nó cũng tạo một hiệu ứng chuyển đổi mà, qua dòng thời gian hơn 40 năm qua, chúng ta, cả người ở trong lẫn ngoài nước, những người quan tâm đến văn học Việt, đều có thể nhận thấy. Nó thay đổi lối viết, lối nghĩ, lối nhìn ngắm hay lối quan niệm vấn đề của nhiều người cầm bút trong nước, nhất là những người viết từ miền Bắc. Từ nhiều nguyên nhân và sức tác động, xét về mặt nội tại cũng như ngoại giới, người viết không còn hoặc không muốn, không thể chấp nhận khuôn khổ sáng tạo cũ, về mặt tư duy triết học, lý thuyết sáng tạo, cũng như trong những thực hành tạo nghĩa. Chẳng hạn, cuộc sống trong văn chương thoát khỏi cái khung sử thi mà nó đã có để tiến đến gần hiện thực hơn. Hiện thực trần trụi. Có thể nói, bây giờ, hiện thực, nhìn một cách nào đó, đã thật sự áp vào con người, đập vào mặt con người. Và cái quy luật của cuộc sống cũng như của văn học đã khiến cho con người sáng tạo thiết tha muốn phản ánh nó, muốn bầy nó ra để nhận diện, để phản tư trên trang giấy.

Biến cố tháng Tư này đẩy văn học hai miền trong nước vào cái thế (phải) nhận diện nhau. Tự soi chiếu vào nhau. Và, dần dần sau đó, nó cũng đẩy văn học trong nước và ngoài nước vào một cái thế tương tự. Từ chỗ đứng và trong mắt nhìn của mình, tôi thấy có nhiều điều tích cực trong cái thế soi chiếu, đối sánh ấy. Cho tất cả mọi người, mọi đối tượng, mọi thành phần tham dự.

Rồi mỗi ngày, cuộc sống mỗi mở ra. Cuộc sống của thế giới phẳng hiện nay khiến thế giới của người viết Việt, trong Nam cũng như ngoài Bắc, trong nước cũng như bên ngoài, chia sẻ nhiều đường viền chung.

Theo dõi đời sống sáng tạo của những người cầm bút bên ngoài đất nước, đặc biệt những người ra đi từ miền Nam, chúng ta cũng có thể thấy cái diện mạo của sự chuyển đổi ấy. Trước hết là một tâm thế lưu vong, mất mát và hoài niệm. Những sự mất mát đưa đến những chao đảo tận gốc rễ. Rồi những cố gắng hội nhập, đôi khi với sự tủi nhục, sóng đôi cùng nỗi nhớ thương, đau xót, uất ức, căm phẫn. Tất cả đều đã được trải ra trên trang giấy. Nhưng sau đó là những kinh nghiệm đối mặt với một cuộc sống mới. Kinh nghiệm này ghi những dấu ấn đặc biệt trên chân dung của con người lưu vong, xa xứ. Những dấu ấn đậm nét, từ những bàn viết lữ thứ khác nhau, từ những cuộc đời bão táp hay những góc cạnh nội tâm khác nhau, có khi chia sẻ chung với nhau những góc cạnh gần gũi, lại có khi phản ánh những hoàn cảnh cá nhân, những kinh nghiệm riêng tư hết sức đặc thù.

Và, có một đường ngăn cách giữa những chữ viết của người bên trong và kẻ bên ngoài. Cái đường phân chia ấy cho thấy chủ nhân của những dòng chữ hầu như đã đối mặt với những lo toan khác nhau, những hiện thực khác nhau. Làm thế nào khác được! Những không gian địa lý, và cả những không gian lịch sử nữa, đều khác nhau. Cho dù, đâu đó, trên những dòng chữ viết hay trong những tâm tình ánh lên từ những trang văn ở bên này hay bên kia một bờ biển, người ta vẫn có thể nhìn ra những cuộn sóng thiết tha cùng đập vào một ghềnh đá. Một ghềnh đá của quê hương.

Rồi sự bùng nổ của công nghệ máy tính cá nhân. Của personal computer. Của Internet.

Năm 1977, home computers được đưa vào thị trường. Nó trở nên bắt đầu thông dụng trong thập niên ’80. Vào năm 1995, Windows 95 được giới thiệu và Internet bắt đầu trở nên một công cụ thiết yếu trong cuộc sống xã hội. Cho đến năm 1999, việc dùng Internet được xem như hoàn toàn bước vào “dòng chính.” Theo thống kê về vấn đề này, vào năm 1993, thông tin “chảy” trên các hệ thống viễn thông hai chiều chỉ chiếm khoảng 1% lượng thông tin toàn cầu. Vào năm 2000, nó lên đến con số khoảng 51%. Nhưng đến năm 2007, nó đã vọt lên trên 97%. Và việc sử dụng Internet vẫn tiếp tục gia tăng trên tất cả các mặt thông tin, giải trí, thương mại và các hệ thống truyền thông xã hội. Sự bùng nổ thông tin qua ngả Interrnet này, theo ý riêng của tôi, có thể nói đã hầu như xóa nhòa cái đường phân thủy cũ. Thông tin trên thế giới bây giờ chảy tràn vào tất cả các ngõ ngách của cuộc sống con người. Con người khắp nơi nhìn vào nhau. Quan sát, học hỏi lẫn nhau. Và văn học cũng là một khía cạnh của cuộc sống đó.

Đối với riêng cá nhân mình, tôi nghĩ, một cách chung, cuộc sống bên ngoài đất nước, cùng với tâm thế phát sinh từ cuộc sống đó, trong hoàn cảnh cụ thể của lịch sử Việt Nam mà tôi trải nghiệm, chắc chắn có làm tôi viết khác đi so với việc nếu tôi sống và viết ở trong nước. Chính cái cuộc sống nhỏ bé và riêng tư này, theo dòng chảy của nó, với những quặt ngang và rẽ dọc riêng của chính nó, cũng có những đổi thay trong những giai đoạn sống khác biệt. Điều này có thể nhận ra khá rõ khi chúng, những giai đoạn sống này, có cơ hội tự soi chiếu vào nhau. Việc sống bên ngoài đất nước của một người cầm bút khác, từ một hoàn cảnh lịch sử khác của đất nước, quê hương họ, không nhất thiết làm thay đổi chủ đề hay phẩm chất của sự sáng tạo nơi con người nhà văn. Nhưng, nói chung, tôi nghĩ, người viết Việt Nam ở lứa tuổi tôi, hay lớn hơn tôi, với những sức ép của lịch sử, khó có được sự thoải mái, tự tại đó. Điều tôi đang nói đặc biệt áp dụng cho việc sáng tác thơ, văn. Tôi nghĩ, thường là chúng tôi sẽ viết khác đi. Còn chuyện hay hoặc dở lại là một vấn đề khác. Còn khi công việc là nghiên cứu hay phê bình văn học, cho dù đó cũng là một khuôn mặt khác của sự sáng tạo, có thể mọi sự sẽ không ảnh hưởng lắm. Riêng cá nhân mình, trong lĩnh vực phê bình văn học, có lẽ cuộc sống hiện tại cho tôi cơ hội để học hỏi, tiếp cận, làm quen với nhiều cái mới hơn với cuộc sống giả định của chính mình ở trong nước.

Ngoài ra, ý thức về cách tạo câu, phân câu (trong đó có phần chấm câu), dựng bố cục, tổ chức văn bản, v.v., cũng có thể khác. Đặc biệt đối với những người vì sở thích văn học, hay vì hoàn cảnh làm việc, phải tiếp cận thường xuyên với những văn bản “nước ngoài” (hay nói gọn là những văn bản sử dụng các ngôn ngữ Âu Mỹ). Càng quan tâm hay nhận thức rõ về vấn đề ngữ pháp, những người này, với ý thức của mình trong việc tìm một lối diễn đạt sáng, chặt chẽ và lô-gích, đồng thời vẫn giữ cho mình sự nhuần nhuyễn trong việc diễn đạt bằng ngôn ngữ Việt, sẽ có thể thấy một sự thay đổi (với những mức độ đậm nhạt khác nhau tùy từng người) trong việc hành từ, diễn ý, đặt câu, tổ chức văn bản của mình. Đây là nói một cách chung. Văn phong riêng của người cầm bút lại là một vấn đề khác. Nó tùy vào phong cách cá nhân.

Trong sự quan sát của tôi, những thay đổi về mặt tạo câu, phân câu, diễn ý, dựng bố cục, tổ chức văn bản, v.v., như tôi vừa thử nói, kể từ thời bùng nổ Internet đến giờ, cũng có thể ảnh hưởng đến cả những người viết ở trong nước. Thế giới bây giờ là một ngôi làng. Chúng ta đọc lẫn nhau. Đọc để thưởng thức và học hỏi từ tất cả những văn bản, viết bằng đủ mọi thứ ngôn ngữ, có thể tìm được trên Internet. Sự phát triển, trao đổi về thông tin, giải trí, thương mại, liên kết xã hội, v.v., khiến con người càng ngày càng tiến đến gần nhau hơn. Cái ảnh hưởng qua lại mang tính toàn cầu hóa ấy là không tránh khỏi.

Ở Việt Nam bây giờ có những người có tài năng, và cái thế giới phẳng hiện tại (hoặc, ít ra, là phẳng ở một mức độ nào đó) có thể giúp họ bay cao, bay xa. Có thể còn cao và xa hơn cả những người sống ở bên ngoài. Dĩ nhiên, vẫn còn cần những yếu tố thuận lợi để giúp cho họ.

Tôi tin vào tài năng của con người. Sức ép của lịch sử, ở chiều kích này hay chiều kích khác, là một lực nằm ở đó, nhưng nó không ngăn được nhịp đập của những trái tim. Và cái đập cánh của những mơ ước.

Điều này tôi muốn nói về tất cả những con người/người con Việt, dù sống ở bên này hay bên kia một đại dương.

27 tháng Tư, 2016

bài đã đăng của Bùi Vĩnh Phúc


Bài này không có phần bình luận.

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch