Trang chính » Dịch Thuật, Đối Thoại, Phỏng vấn, Sang Việt ngữ, Văn Chương Nam Mỹ Email bài này

Hóa Ảo Hiện Thực Với Julio Cortázar (Kỳ 2)- Jason Weiss phỏng vấn Julio Cortázar

0 bình luận ♦ 2.03.2016

Nguồn: Tạp chí The Paris Review số 83, Mùa Thu 1984

 

Ngu Yên chuyển ngữ

 

Bài phỏng vấn được chia làm hai phần, để tiện việc theo dõi.

Phần một, điểm quan trọng là khái niệm của Cortázar về sự kỳ quái. Theo ông, tất cả mọi thứ đều kỳ quái, kể cả những thứ bình thường. Càng về sau, ông càng nhận thức sự kỳ quái và sự bình thường nhập lại thành một. Khoảnh cách giữa siêu nhiên và thực tế càng lúc càng thu gần. Nói một cách khác, đời sống đầy cả kinh ngạc khi khám phá, thực tại bình thường chỉ là cái vỏ bên ngoài, bên trong đầy sinh hoạt kỳ quái, lạ lùng.

Phần hai, điểm chính là quan niệm, kỹ thuật và thói quen viết lách của ông. Lý do mà nhà văn hoặc nhà thơ luôn luôn bận rộn, dù không thấy làm gì, vì họ thường xuyên sinh hoạt trong thế giới nội tâm, nơi họ tư duy, xây dựng hoặc tranh luận với nghệ thuật.

Cortázar là một nhà văn dấn thân, tranh đấu cho niềm tin nhân quyền của một số dân tộc trong Châu Mỹ Latin như Á căn Đình, Nicaragua…Nhưng cùng một lúc, ông cũng tranh đấu với chính bản thân để giữ được mức cân bằng giữa văn chương và chính trị.

Lời Dẫn Của Jason Weiss:

Khi Julio Cortázar qua đời vì bệnh ung thư vào ngày 12, tháng Hai năm 1984, tuổi sáu mươi chín, nhật báo ở Madrid, tờ El Pais đã ca ngợi ông là một trong những nhà văn lớn nhất ở Châu Mỹ Latin và dành riêng hai ngày, trên mười một trang báo đầy bài vở, bày tỏ lòng kính trọng, những hồi tưởng, và lời vĩnh biệt.

Mặc dù Coetazar đã sinh sống tại Paris từ năm 1951, ông vẫn thường hồi hương thăm viếng cho đến khi ông chính thức lưu vong, bởi chính quyền Á căn Đình trục xuất vì phản đối một số truyện ngắn của ông.

Mùa thu năm rồi (1983), với chiến thắng chính trị, chính phủ dân chủ Alfosin lên nắm chính quyền, Cortázar đã có thể về thăm quê hương lần cuối.

Bộ trưởng văn hóa của chính phủ Alfosin đã chọn không đón tiếp ông một cách chính thức, sợ rằng quan điểm chính trị cực đoan thiên tả của ông, nhưng nhà văn vẫn được tiếp rước như một vị anh hùng hồi hương.

Một đêm ở Buenos Aires, Cortázar cùng bè bạn đi xem phim No Habra Ni Mas Pena Ni Olvido, dựa lên cuốn tiểu thuyết của Osvaldo Soriano; khi ra về, gặp phải đoàn sinh viên đang biểu tình, vừa thoáng thấy nhà văn, ngay lập tức, sính viên túa đến vây quanh ông reo mừng.

Những nhà sách chung quanh đại lộ còn mở cửa, sinh viên nhanh chóng ùa vào mua sách của ông và mang đến cho tác giả ký tên. Một nhân viên bán hàng, sau khi tuyên bố không còn sách của Cortázar, đã đưa riêng cuốn tiểu thuyết Carlos Fuentes cho ông ký tặng.

Từ Brussels, sau chiến tranh, gia đình ông quay về lại Á Căn Đình, ông lớn lên tại Banfield, gần thủ đô Buenos Aires. Ông tốt nghiệp sư phạm, dạy học và viết văn tại một thành phố nhỏ, ngoại ô thủ đô, cho đến năm 1940. Một trong những truyện đầu tay được ấn hành năm 1946, ‘Căn Nhà Bị Tiếp Quản’, đã xuất hiện trên tạp chí văn chương mà chủ bút là nhà văn Jorge Luis Borges. Tuy vậy, mãi đến năm 1951, khi dời sang Paris, ông mới bắt đầu xuất bản tác phẩm của mình một cách nghiêm túc.

Ở Paris, ông hành nghề thông dịch viên, dịch thuật cho UNESCO và những cơ quan khác. Về văn học, ông dịch tác phẩm của Poe, Defoe, và Marguerite Yourcenar.

Năm 1963, cuốn tiểu thuyết thứ hai Rayuela, (Hopscotch, Nhảy Lò Cò,) ra đời, đã tạo nên tên tuổi Cortázar thêm vững chắc. Nội dung cuốn sách nói về cuộc tìm kiếm của một người Á Căn Đình về sự sinh tồn và tâm linh của ông qua đời sống về đêm ở Paris và Buenos Aires.

Mặc dù ông vô cùng nổi tiếng như một tôn sư trong lãnh vực truyện ngắn hiện đại, bốn cuốn tiểu thuyết của Cortázar đã chứng minh sự sẵn sàng đổi mới trong hình thức, cùng một lúc, thám hiểm những câu hỏi cơ bản về con người trong xã hội. Gồm có Los Premios, 1960 (Các Giải Thưởng); Rayuela, 1963 (Nhảy Lò Cò); Modelo Para Armar, 1968 ( A Model Kit) […]; Libro de Manuel, 1973 ( Sổ Tay Cho Manuel) […]; Trước khi ông qua đời, một tuyển tập truyện của ông bằng Anh ngữ được xuất bản, ‘We Love Glenda So Much’ và cuốn sách ‘Los Autonautas de la Cosmopsta’, ghi lại cuộc du hành, viết chung với vợ ông, Carol Dunlop, từ Paris đến Marseilles bằng xe cắm trại. […] Đây là một trong vài cuốn sách bán chạy nhất của ông. […]

Những năm tháng lưu vong ở Paris, Cortázar đã di chuyển chỗ ở qua nhiều khu phố khác nhau. Mãi đến thập niên cuối cùng, ông mới đủ sức mua căn hộ riêng bằng tiền nhuận bút. […]

Cortázar dong dỏng cao, 6’4", ốm hơn nhìn thấy trong hình. Những tháng cuối cùng trước cuộc phỏng vấn, tình trạng của ông đặc biệt khó khăn vì người vợ cuối của ông, Carol, vừa qua đời vì bệnh ung thư. Thêm vào đó, chuyến du hành lâu dài, đặc biệt là về thăm Châu Mỹ Latin, rõ ràng đã khiến ông kiệt sức. Về nhà khoảng gần một tuần, cuối cùng, cũng được ngồi dựa thoải mái trong chiếc ghế ông yêu thích, phì phà ống vố, trong khi chúng tôi bắt đầu trò chuyện.

 

Phỏng Vấn

1. Kỳ Quái-Siêu Nhiên và Bình Thường-Thực Tế.

Jason Weiss: Có một số câu truyện trong cuốn sách Deshoras (3) của ông xuất bản gần đây, cho thấy dường như sự kỳ quái lấn áp thế giới thực tế nhiều hơn bao giờ hết. Có phải ông tự cảm thấy sự kỳ quái và sự tầm thường đang nhập lại thành một?

Cortázar: Đúng, trong những truyện gần đây, tôi cũng cảm thấy khoảng cách ngắn lại giữa cái gọi là kỳ quái và cái gọi là thực tế. Trong những truyện cũ, khoảng cách ấy xa hơn vì kỳ quái thực sự là kỳ quái, và đôi khi pha trộn chút siêu nhiên. Dĩ nhiên, sự kỳ quái có biến hóa, thay đổi. Khái niệm về kỳ quái mà chúng ta biết, ví dụ như tiểu thuyết thời kỳ Gô-tích ở Anh, hoàn toàn không dính líu gì đến quan niệm ký quái ngày hôm nay. Giờ đây, chúng ta bật cười khi đọc Lâu Đài của Horace Walpole của Otranto, (Horace Walpole’s Castle,) con ma mặc toàn đồ trắng, bộ xương đi lang thang kéo xiềng xích, gây ra tiếng động. Ngày nay, khái niệm kỳ quái của tôi gần gũi với điều chúng ta gọi là hiện thực. Có lẽ vì thực tế tiếp cận đến ký quái mỗi lúc mỗi gần.

Jason Weiss: Mấy năm gần đây, ông đã bỏ nhiều thời gian để hỗ trợ cho các cuộc đấu tranh giải phóng khác nhau ở Châu Mỹ Latin. Có phải việc làm đó giúp cho ông mang thực tế và kỳ quái đến gần nhau; và cũng khiến ông nghiêm túc hơn?

Cortázar: Vâng, tôi không thích ý tưởng "nghiêm túc," vì tôi nghĩ, tôi không nghiêm túc; tối thiểu không theo ý nghĩa mà người ta thường gọi một người đàn ông nghiêm túc hoặc một phụ nữ nghiêm trọng.

Trong vài năm qua, những nỗ lực của tôi liên quan đến một số chế độ ở Châu Mỹ Latin như Á căn đình, Chí Lợi, Uruguay và bây giờ, trên hết là Nicaragua; đã lôi cuốn tôi đến điểm phải sử dụng sự kỳ quái trong một số truyện, để giải quyết vấn đề, mới có thể tiếp cận thực tế, theo quan điểm riêng tôi. Vì vậy cảm thấy ít tự do hơn xưa. Đúng ra, ba mươi năm về trước, tôi viết xuống những gì xuất hiện trong đầu và chỉ xét đoán chúng theo tiêu chuẩn thẩm mỹ. Mặc dù bây giờ vẫn tiếp tục đánh giá theo tiêu chuẩn đẹp, nhưng trước kia tôi chỉ là nhà văn, bây giờ tôi là nhà văn của những người đau khổ. Tôi rất bận tâm về tình trạng ở Châu Mỹ Latin, do đó, vô tình hoặc cố ý, những ý tưởng ấy thường xuất hiện trong bài viết.

Nhưng bất chấp những câu truyện có tài liệu tham khảo chính xác cho những câu hỏi về tư tưởng và chính trị, trong thực chất những truyện tôi viết vẫn không thay đổi. Chúng vẫn là những truyện thuộc về kỳ quái.

Vấn đề đối với nhà văn dấn thân, như người ta thường gọi bây giờ, là tiếp tục làm nhà văn. Nếu những gì họ viết trở nên đơn giản là văn chương với nội dung chính trị, thì có thể rất tầm thường. Điều này đã xảy ra cho một số nhà văn. Như vậy, vấn đề ở đây là sự cân bằng. Đối với tôi, những gì viết ra phải luôn luôn thiên về văn chương ở mức cao nhất mà tôi có thể diễn đạt. … để vượt xa hơn sự có thể. Nhưng cùng một lúc, phải cố tâm xen lẫn với những thực tại đương thời. Đó là sự cân bằng rất khó khăn. Ví dụ, trong câu truyện Deshoras viết về những quân kháng chiến, "Satarsa", là tập sách dựa trên cuộc đấu tranh chống lại các du kích quân Á căn Đình; Trong phần này, sự cám dỗ là hoàn toàn chỉ muốn viết những gì dính dáng đến mức độ chính trị.

Jason Weiss: Phản ứng về những truyện này như thế nào? Có sai biệt nhiều không, giữa những phản ứng nhận được từ giới văn chương và giới chính trị?

Cortázar: Tất nhiên. Độc giả giai cấp tư sản ở Châu Mỹ Latin rất bàng quang với chính trị, hoặc những người tự cho mình đứng vào phe bảo thủ, thực tế, họ không quan tâm về những vấn đề mà tôi lo nghĩ, như vấn nạn về bóc lột, về đàn áp, và còn nữa… Những người này lấy làm tiếc cho những truyện của tôi thường rẽ sang đưòng chính trị. Độc giả khác, đa số là giới trẻ, chia xẻ tình cảm và nhu cầu của tôi về đấu tranh. Những người yêu văn chương thường yêu chuộng những truyện này. Dân Cuba thưởng thức truyện "Meeting", "Apocalyse at Solentiname" là truyện được dân Nicaragua rất thích thú đọc đi đọc lại.

Jason Weiss: Điều gì đã làm cho ông quyết định tham gia chính trị nhiều hơn?

Cortázar: Quân đội ở Châu Mỹ Latin, họ là những người khiến tôi làm việc tích cực hơn. Nếu họ bị giải tán, nếu có sự thay đổi, tôi có thể nghỉ ngơi một chút và làm thơ, viết truyện hoàn toàn thiên về văn chương. Nhưng chính họ đã cho tôi công việc để bề bộn.

Jason Weiss: Trong nhiều thời điểm khác nhau, ông đã từng nói, văn chương giống như một trò chơi. Ý ông như thế nào?

Cortázar: Với tôi, văn chương là một hình thức để chơi. Nhưng tôi luôn luôn nói thêm, có hai tầng lớp để chơi: Ví dụ, môn đấu banh bầu dục (football), căn bản là một trò chơi, nhưng trên nữa là trò chơi rất sâu sắc và nghiêm túc. Khi trẻ em chơi, mặc dù chúng vui đùa nhưng chúng chơi rất nghiêm chỉnh. Điều đó quan trọng. Đối với chúng, chuyện này lúc bây giờ cũng nghiêm chỉnh như chuyện ái tình sẽ đến mười năm sau. Tôi nhớ khi còn nhỏ, bố mẹ tôi thường nói:" Được rồi, con chơi đã đủ, đến giờ tắm rửa." Tôi cảm thấy hoàn toàn ngu ngốc, bởi vì, với tôi, tắm rửa là chuyện ngớ ngẩn. Chẳng có chút nào quan trọng, trong khi chơi với bạn bè mới là điều đáng nói. Văn chương cũng như vậy, là một trò chơi, nhưng là trò chơi mà người chơi có thể dâng tặng hết cuộc đời của mình. Người ta có thể làm tất cả mọi thứ cho trò chơi này.

Jason Weiss: Khi nào thì ông quan tâm đến sự kỳ quái? Có phải lúc ông còn rất trẻ?

Cortázar: Bắt đầu từ thời thơ ấu. Hầu hết các bạn đồng lớp đều không biết gì về sự kỳ quái. Mọi thứ thế nào, họ thấy thế đó… Đây là cái cây, kia là chiếc ghế bành. Nhưng với tôi, mọi thứ không được xác định rõ như vậy. Mẹ tôi, bà vẫn còn sống, là một người giàu trí tưởng tượng, thường khuyến khích tôi. Thay vì nói, "Không, không, con cần phải nghiêm chỉnh," bà tỏ vẻ hài lòng vì tôi tưởng tượng. Khi tôi quay vào thế giới kỳ quái, bà đã hướng dẫn bằng cách tìm sách cho tôi đọc.

Lần đầu tiên, đọc Edgar Allan Poe , tôi chỉ mới chín tuổi. Tôi đã đọc lén vì mẹ không cho, bà nghĩ rằng tôi còn quá trẻ và bà rất đúng. Cuốn sách khiến tôi sợ hãi đổ bệnh đến ba tháng vì tôi quá tin vào nó…dur comme fer như người Pháp nói.

Đối với tôi, sự kỳ quái là hoàn toàn tự nhiên. Không có gì nghi ngờ. Mọi thứ là như vậy. Khi tôi đưa những loại sách này cho bạn bè đọc, họ nói, "Không, chúng tôi thích đọc truyện cao bồi hơn." Trong thời điểm đó, cao bồi, đặc biệt, rất thịnh hành. Tôi không hiểu được.Tôi thích thế giới siêu nhiên, kỳ quái hơn….

(còn tiếp)

Jason Weiss thực hiện

Ngu Yên chuyển ngữ

GHI:

(1) Jules Verne (1828-1905), nhà văn Pháp, thi sĩ, kịch tác gia, Nổi tiếng với tác phẩm: Hai Mươi Ngàn Dặm Dưới Đáy Biển. Vòng Quanh Thế Giới Trong Tám Mươi Ngày…

(2) Edgar Allan Poe (1809-1849) thi sĩ, văn sĩ, phê bình gia, chuyên sáng tác những tác phẩm bí ẩn và rùng rợn. Và chính cái chết của ông cũng đầy bí ẩn. Qua nhiều tranh cãi, cho đến nay, vẫn không ai biết được nguyên nhân và những sự kiện kỳ lạ xảy ra chung quanh giây phút cuối cùng của đời ông. Danh phẩm nổi tiếng khắp thế giới là bài thơ Con Quạ. (The Raven).

(3) Deshoras là tác phẩm cuối cùng của Julio Cortázar, xuất bản 1983.

bài đã đăng của Jason Weiss


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)