Trang chính » Biên Khảo, Học Thuật, Nghiên Cứu, Nhận Định, Nhân Văn, Văn hóa Email bài này

Mê Tín Dị Đoan và Tín Ngưỡng – Phần 1

 

Đại Ý:

– Mê tín dị đoan là những niềm tin hay ý niệm phát xuất từ lòng dễ tin không dựa trên lý lẽ hay kiến thức – nhất là khi những niềm tin hay ý niệm nầy không cần có bằng chứng vững vàng và đầy đủ.

– Nếu so sánh về nguồn gốc và bản chất thì sẽ thấy mê tín dị đoan và tín ngưỡng khác nhau rất ít.

– Nếu một hiện tượng không giải thích được xảy ra trong một tôn giáo, người theo tôn giáo ấy cho đó là một “phép mầu”. Nếu một hiện tượng giống như vậy xảy ra trong tôn giáo khác, theo họ đó là “điều huyễn hoặc”.

Mỗi tôn giáo đều tự cho rằng tôn giáo mình không mê tín vì họ có “bằng chứng” để hỗ trợ cho những lễ nghi, giáo điều, tín ngưỡng, v.v. của họ. Và “bằng chứng” duy nhất và tối quan trọng nhất là “đức tin” của họ.

Nói về “mê tín dị đoan” là người ta nghĩ ngay đến thầy pháp, đồng cốt, bùa ngãi, bói toán, xin xâm, xủ quẻ, coi tướng số, cúng sao, đốt giấy tiền vàng bạc, v.v. và v.v.

Định nghĩa

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về “mê tín dị đoan”. Chỉ cần google “mê tín dị đoan” hay “superstition” là sẽ thấy hàng trăm cách nhìn về mê tín dị đoan. Phần đông các cách nhìn nầy đều có những điểm tương tự với nhau nhất là khi diễn giải chữ “mê tín dị đoan” theo nghĩa từng từ đơn của nó: từ Hán âm Việt “mê” có nghĩa là “thiếu sáng suốt” hay “lầm lẫn”; từ “tín” có nghĩa là “tin” hay “không ngờ vực”.

Theo Wikipedia thì “mê tín dị đoan là những niềm tin hay ý niệm phát xuất từ lòng dễ tin không dựa trên lý lẽ hay kiến thức – nhất là khi những niềm tin hay ý niệm nầy không cần có bằng chứng vững vàng và đầy đủ”.

Collins Discovery Encyclopedia, 1st edition HarperCollins Publishers 2005 đi vào chi tiết kỹ càng hơn và định nghĩa mê tín dị đoan là:
1. “Những niềm tin vô căn cứ dựa trên sự thiếu hiểu biết hay sự sợ hãi và tiêu biểu như sự sùng bái cực đoan các điềm gỡ, bùa phép, v.v.”
2. “Những ý niệm, hành động hay nghi lễ phát xuất từ các niềm tin kể trên”.
3. “Bất cứ những niềm tin vô căn cứ nào, nhất là niềm tin về vấn đề huyền bí”.

Theo một định nghĩa khác, mà tôi thường dùng, thì “mê tín dị đoan là niềm tin cho rằng một hiện tượng xảy ra vì là hậu quả của một hiện tượng khác, trong khi thật ra không có mối liên hệ nguyên nhân hậu quả gì giữa những hiện tượng nầy”.

Nguồn gốc và bản chất

Mê tín dị đoan sinh ra và tích lũy lại từ sự thiếu hiểu biết của con người trong những niên đại mà khoa học chưa được lập thành hay phát triển.

Bản năng tự nhiên, và nhu cầu sinh tồn, của con người thúc đẩy họ phải tìm ra những giải thích “thỏa đáng” cho chính họ về những hiện tượng xảy ra chung quanh. Tại sao khi thì săn bắt được nhiều thú rừng, khi thì không? Tại sao năm nay cây trái mùa màng lại thấp kém hơn những năm trước? Tại sao nếu sáng nào bà X vào mua hàng đầu tiên ở cửa tiệm của mình rồi thì suốt ngày đó sẽ buôn bán ế ẩm? Tại sao cái computer trong văn phòng của mình lại hay bị hư khi mình mặc áo màu đen đi làm?

Sự sợ hãi về các hiện tượng thiên nhiên và “siêu nhiên” vẫn còn tác động mãnh liệt trong tiềm thức con người ngày nay không khác gì trong ông cha họ lúc còn ăn lông ở lỗ. Những người có nghề nghiệp càng nguy hiểm, càng bấp bênh, càng tùy thuộc vào thiên nhiên thì thường càng có nhiều thủ tục mê tín gắn liền vào cách thức, lề lối sinh sống hàng ngày của họ.

Khi một đứa trẻ mới sinh ra, trong người của nó không có sẵn một chút mê tín dị đoan nào cả. Nhưng khi lớn lên, đứa trẻ dần dần học được những hành động, những phản ứng, những cách suy nghĩ nầy qua gia đình và xã hội chung quanh. Đại đa số những tập tục mê tín trong gia đình của cha mẹ sẽ được truyền qua gia đình của con cái trong tương lai, cộng thêm (hay trừ bớt) một số những mê tín khác mà những đứa con nầy thu lượm từ bạn bè, thân quyến chung quanh.

Phân loại và thí dụ

Nói chung các mê tín dị đoan có thể được chia ra làm bốn dạng sau đây.

Dạng thứ nhất là những nghi thức, cử chỉ xuất phát từ truyền thống hay thói quen. Thí dụ như đi xin xâm, hái lộc trong ngày Tết, bói bài, xem chỉ tay, xem tướng, tử vi, cúng sao giải hạn, đốt giấy tiền vàng bạc trong tang lễ, nấu cơm canh mời ông bà tổ tiên về dùng, v.v. Tất cả những điều nầy đều được truyền từ thế hệ nầy sang thế hệ khác, cha mẹ dạy con cháu làm theo, người nầy bắt chước người khác và được thực hành một cách máy móc không có sự suy nghĩ chính đáng. Đa số những mê tín dị đoan dưới dạng nầy thường được ẩn núp sau danh nghĩa “phong tục cổ truyền” hay ngay cả “tín ngưỡng dân gian”.

Dạng thứ hai là những điều tốt lành cũng như những điều kiêng cử. Nhiều người tin rằng nếu họ làm (hay không làm) những điều nầy thì sẽ có ảnh hưởng đến sự thành công (hay thất bại) của những chuyện khác (mặc dù những chuyện nầy không hề có một liên quan gì đến những đìều trên cả). Thí dụ như nếu cử hành cưới hỏi, khai trương tiệm quán, xuất hành đi xa, v.v. trong những ngày “xấu” (mùng năm hay mười bốn hay hăm ba âm lịch) thì cuộc hôn nhân sẽ lận đận, tiệm quán sẽ ế ẩm, cuộc du hành sẽ gặp trắc trở, v.v. Trái lại nếu lựa ngày “hạp” và giờ “tốt” (như “giờ hoàng đạo”) thì vợ chồng sẽ hạnh phúc, làm ăn phát đạt, chuyến đi sẽ an toàn dễ dàng, v.v. Những thí dụ tương tự khác như cất nhà phải theo đúng phép phong thủy, lựa người “mở hàng” buổi sáng, vợ chồng cần phải “hạp” tuổi, không được mở dù trong nhà, v.v.

Dạng thứ ba là những điềm tiên báo: điềm gở cũng như điềm tốt. Thí dụ nhiều người tin rằng có chim cú đến nhà là điềm sắp có người chết, gương vỡ sẽ xui xẻo 7 năm, mắt trái giựt là sắp có chuyện đáng lo, gặp mèo đen đi ngang trước mặt sẽ gặp tai nạn, nằm mộng thấy quan tài là sắp có tiền, chó lạ đến nhà là điều thành lợi trong khi mèo đến nhà là điềm thua mất (“mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì sang”), v.v.

Và dạng thứ tư là sự tôn thờ sùng bái những cá thể siêu hình vì họ tin rằng những cá thể nầy có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe hay diễn tiến sự việc hay kết quả thành bại trong đời sống họ hoặc có thể cứu vớt họ vào một thế giới trường cửu nào đó sau khi chết. Thí dụ như thần cây đa, ma xó, ông Địa, Thần Tài, v.v.

Vài thí dụ khác:

Nhiều chủ tiệm, chủ cửa hàng rất tin vào việc "đốt phong long": họ tin rằng nếu đốt giấy tiền vàng bạc (có khi với nhang đèn hay có khi chỉ cần đốt vài mảnh giấy trơn) trước cửa hàng khi buôn bán ế ẩm thì sẽ xua đuổi được sự xui xẻo và khách hàng sẽ đến.

zpfile000

Nhiều vận động viên tin rằng nếu họ mặc một quần áo nào đó trong người hay làm một cử chỉ gì đó trước khi hay trong khi tranh giải hay tham dự cuộc đua thì họ sẽ được may mắn và chiến thắng (Ngôi sao bóng rỗ lừng danh Michael Jordan luôn luôn mặc một chiếc quần lót cũ mà anh đã từng mặc từ khi chơi cho đội banh trường của anh ở North Carolina bên trong đồng phục chính thức để được may mắn; tay quần vợt quốc tế Bjorn Borg không bao giờ cạo râu nếu anh đang trên đà thắng trận trong các cuộc tranh giải). Thí dụ nầy cũng tương tự cho vô số những người lính trong thời kỳ chiến tranh: hiện tượng phổ thông nhất là việc họ đeo đủ loại bùa để hy vọng súng đạn không phạm vào người họ.

Vài tính chất chung

Hầu hết các mê tín dị đoan đều mang một số tính chất chung.

1/ Đặc điểm chung và nổi bật nhất của các loại "mê tín dị đoan" là người ta thường làm (hoặc tránh làm) một hành động gì đó để mong muốn cho một sự việc gì khác xảy ra (hoặc không xảy ra) trong khi thật sự thì hành động đi trước không tạo thành hay gây ra sự việc theo sau.

2/ Mê tín dị đoan được truyền bá sâu rộng trong mọi tầng lớp, mọi chủng tộc, mọi thời điểm trong lịch sử con người.

Không có dân tộc nào, không có xã hội nào không chịu ảnh hưởng bởi mê tín dị đoan. Một số xác suất thống kê cho rằng không dưới khoảng 2/3 dân số của hầu hết bất cứ quốc gia nào trên thế giới từ Đông sang Tây nhìn nhận rằng họ ít nhiều tin và thực hành một số điều được định nghĩa là mê tín dị đoan.

Tôi cho rằng số người thật sự tin và thực hành những điều mê tín dị đoan lớn hơn 2/3 rất nhiều. Phần lớn những người không nhìn nhận họ mê tín dị đoan vì họ cảm thấy ngượng ngùng khi làm việc nầy. Họ ngượng ngùng vì ngay chính họ cũng nhận thấy rằng những điều họ làm là vô cớ, vô lý và không dựa vào một cơ sở lý luận hay nguyên cớ chính đáng nào cả.

Nhiều người khác không nhìn nhận họ mê tín dị đoan vì một số những gì họ tin và làm đã trở thành một phần quá quen thuộc trong cuộc sống của họ nên họ không thể nào còn có thể phân biệt và nhận thức chúng là mê tín dị đoan nữa.

Tôi tin rằng không ai hoàn toàn không mê tín dị đoan cả. Nhất là khi dựa vào định nghĩa trên: "mê tín dị đoan là niềm tin cho rằng một hiện tượng xảy ra vì là hậu quả của một hiện tượng khác, trong khi thật ra không có mối liên hệ nguyên nhân hậu quả gì giữa những hiện tượng nầy".

3/ Nhiều tập tục mê tín dị đoan bắt nguồn từ các lý do cần thiết thực dụng nhưng dần dần đều biến dạng và mất hết ý nghĩa lẫn mục đích ban đầu.

Thí dụ như nhiều người miền nam Việt Nam cho rằng nếu bị cây "đòn vông" của bất cứ nhà hàng xóm nào xỉa vào nhà họ thì trong gia đình sẽ bị nhiều điều xui xẻo (loại nhà Việt Nam cổ truyền phổ thông thường có một gian hai mái và cây "đòn vông" là cây đà ngang nằm ở trên đỉnh cao nhất của nóc nhà và theo chiều dài căn nhà).

Người ta không hiểu rằng trong các thành thị hay làng xóm thời xưa một trong những cách để giúp cho đường xá nhà cửa được ngay hàng thẳng lối thì nhà cầm quyền ra lệnh khi cất nhà phải cất thế nào mà cây đòn vông không được xỉa vào các nhà lân cận. Nếu thực hiện điều nầy thì tất cả căn nhà lân cận đều nằm tương đối song song với nhau và như vậy xóm làng phố xá sẽ trật tự ngăn nắp và dễ dàng có chỗ giao thông đi lại. Nếu ai cất nhà mà đòn vông không song song với hàng xóm thì sẽ bị láng giềng làng xã phiền hà cho rằng làm như vậy không tốt. Sự kiện nầy được truyền miệng từ người nầy sang người khác, từ địa phương nầy sang địa phương khác, từ thế hệ nầy sang thế hệ khác.

Quan niệm đòn vông xỉa vào nhà từ chỗ "không tốt" vì mất trật tự dần dần trở thành "không tốt" cho công việc buôn bán làm ăn và sức khỏe của gia đình. Ngày nay không còn mấy người nhớ và biết cái tục lệ nầy đã phát xuất từ đâu.

Thí dụ như theo phép phong thủy thì nếu một căn nhà mà cửa trước ăn thông suốt một đường với cửa sau thì “tiền bạc làm ăn được trong gia đình sẽ trôi tuột đi mất cả”. Người ta không thấy rằng các lý do thật sự để tránh lối kiến trúc nầy rất thực tế. Đó là vì nó không an toàn dễ bị kẻ trộm cắp nhòm ngó, là vì gió lạnh dễ thông luồn vào nhà gây ra bệnh hoạn do đó hao tốn tài của, v.v. Tuy vậy, cái quan niệm “cất nhà với cửa trước ăn thông suốt thẳng đường với cửa sau là không tốt" trên dần dần mang thêm những ý nghĩa huyền bí liên quan đến tình trạng tài chính và sức khỏe của gia đình.

4/ Mê tín dị đoan nầy có khuynh hướng sinh sản ra mê tín dị đoan khác.

Thí dụ như từ quan niệm "đòn vông" kể trên, dần dần các thầy địa lý, thầy tướng, thầy bùa lại bày vẻ thêm là nếu bị cây đòn vông của hàng xóm "chiếu" vào nhà thì cần phải "thỉnh" (có nghĩa lả "mua") một tấm kính mang hình bát quái đồ treo trước cửa để "phản chiếu" những chuyện rủi ro ra khỏi nhà! Từ đó sinh ra sự tin tưởng rằng mỗi nhà cần phải có một tấm kính treo trước cửa để tránh chuyện xui xẻo bất kể là nhà có bị đòn vông của hàng xóm xỉa vào hay không.

5/ Khi nói về “mê tín dị đoan” là nhiều người nghĩ rằng “những người mê tín mới làm những chuyện vớ vẩn kể trên chớ tôi thì không bao giờ…”

Voltaire cho rằng một người mê tín cũng như một kẻ nô lệ bị trói buộc bởi những nỗi lo sợ vô cớ do chính mình áp đặt lên cho mình. Theo ông thì trên thế giới có hai nhóm người rõ rệt: một nhóm không mê tín, một nhóm mê tín; và ai cũng nghĩ là mình thuộc về nhóm thứ nhất.

Tùy một người là ai mà họ thấy cái gì là mê tín, cái gì là không.

Một người Pháp chẳng hạn, khi đi qua nước Ý sẽ thấy hầu như mọi thứ chung quanh ông ta đều có dính dáng đến mê tín dị đoan. Như đã thấy ở trên, khi một người Á Đông đọc về những mê tín của Tây Phương chẳng hạn, họ sẽ cười mà cho rằng những dân tộc nầy quả thật là chậm tiến và mê muội. Ngược lại một người Tây Phương cũng có các phản ứng tương tự khi đọc về tín ngưỡng Đông Phương.

6/ Nhiều hiện tượng, nhiều sự kiện trong đời sống hàng ngày thường được người ta dựa trên mê tín dị đoan mà diễn giải khác nhau (có khi hoàn toàn trái ngược hẳn nhau) tùy vào văn hóa, phong tục địa phương.

Theo tập tục Việt Nam thì chim cú mang đến điềm gỡ lớn (gia đình sắp có người chết) trong khi theo người Tây Phương thì con cú mèo biểu tượng cho sự thông thái minh mẫn (vì đôi mắt to lớn kèm với nhãn lực siêu việt có thể nhìn thấy mọi sự việc).

Ảnh hưởng

Vài ảnh hưởng của mê tín dị đoan lên đời sống hàng ngày là:

– Mê tín dị đoan có thể đem đến hy vọng và hỗ trợ tinh thần trong hoàn cảnh khó khăn, bấp bênh.

– Mê tín dị đoan thường tạo ra những sự sợ hãi, lo lắng không cần thiết.

– Mê tín dị đoan có thể làm cho công việc bị đình trệ hay hủy bỏ vô ích.

– Người mê tín dễ bị lạm dụng để làm tiền hay kềm chế, điều khiển.

– Những điều tai hại từ mê tín dị đoan của một người thường làm ảnh hưởng đến những người khác chung quanh họ.

Lý do mà mê tín dị đoan thịnh hành và trường tồn

Đó là vì người ta tin rằng những niềm tin nầy đem lại kết quả họ mong muốn.

Họ cho rằng nhờ tác động A của họ mà sự kiện B xảy ra (bất kể là tác động A và sự kiện B có một liên quan hệ quả gì trên bất cứ phương diện gì hay không).

Thật ra chỉ cần dựa trên nguyên tắc xác suất thống kê cơ bản thì ai cũng có thể thấy rằng trung bình số lần họ đạt được kết quả mong muốn sẽ là 50%. Có nghĩa là bất kể tác động A có xảy ra hay không thì số lần sự kiện B xảy ra thông thường cũng vẫn sẽ ngang ngữa với số lần sự kiện B không xảy ra. Tuy nhiên, bản năng tâm lý tự nhiên của con người làm cho họ chỉ nhớ đến những lần họ thành công, còn số lần còn lại khi thất bại thì họ có khuynh hướng hoặc không kể đến, hoặc tự đỗ thừa cho rằng vì các lý do khác nào đó mà họ không thành công, hoặc chỉ giản dị quên mất chúng đi trong tương lai.

Sẽ có những lần sau khi người chủ tiệm đốt phong long mà vẫn số khách hàng đến cửa hàng vẫn không nhiều hơn. Nhưng cũng có những lần sau khi đốt phong long thì có đông khách hàng hơn (vì lý do gì khác không biết). Người chủ tiệm sẽ có huynh hướng nhớ đến những lần có khách đông nầy và cho rằng việc đốt phong long có hiệu nghiệm trong khi họ sẵn sàng quên mất hay không kể đến những lần không có được thêm khách gì cả.

Dựa trên những lần mà một người cho rằng niềm tin của họ “hiệu nghiệm”, trong tương lai họ lại càng có khuynh hướng tin tưởng thêm nữa. Họ cho rằng ngay cả nếu niềm tin gì đó của họ dù chỉ có hiệu nghiệm một vài lần mà thôi thì cũng vẫn đáng để tiếp tục làm nữa.

Nhiều người tuy không tin tưởng hoàn toàn vào một số điều nằm trong phạm trù “huyền bí” hay “khó giải thích” nhưng họ vẫn thực hành những điều nầy để cho “chắc ăn”. Nếu làm một động tác gì đó tuy không chắc sẽ mang đến kết quả mong muốn nhưng nhiều người cũng vẫn sẽ làm phòng hờ vì họ e ngại “nếu lỡ nó có hiệu nghiệm thật sự lần nầy thì sao!?” Khi vào khách sạn nếu có dịp lựa chọn giữa hai căn phòng y hệt nhau về mọi mặt chỉ trừ việc một trong hai phòng mang số 13 thì đa số sẽ tránh không chọn căn phòng mang số 13.

zpfile002

 

Mê tín trở thành những thói quen phiền toái, tốn kém. Tuy vậy đây là những thiệt thòi người ta sẵn sàng đánh đổi để cho họ cảm thấy an tâm và “an toàn” hơn. Người ta tin tưởng một cách nghiêm cẩn và chăm chỉ về những hiện tượng huyền bí “nho nhỏ” nầy, tuy rằng không ai thật sự hiểu rõ nguồn gốc hay cách vận hành của chúng ra sao.

 

(còn tiếp)

bài đã đăng của Nguyễn Nhân Trí


10 bình luận »

  • black raccoon viết:

    Lúc tôi còn ở VN những năm 80s, tôi nghe một ông cán bộ huyện nói: “cái lá cờ của thằng Nam Triều Tiên hình bùa bát quái mê tín dị đoan.” Dĩ nhiên, lúc đó, người dân chỉ có phận sự nghe, nếu không muốn mang luỵ vào thân. Cái ông cán bộ nói không phải hoàn toàn sai. Đúng là lá cờ hình “bùa” bát quái. Tuy nhiên, ngay bây giờ mà nói như vậy, chính VC cũng sẽ phản đối. Có lẽ do Đại Hàn … giàu.

    Trong sách Kinh Thư của TH có câu chuyện Hoàng Đế có 3 người phụ tá là Thiên Lão, Lực Mục và Dung Thành. Hoàng Đế lại hay hỏi ý bà đồng mỗi khi cần làm việc gì. Thường thì HĐ đi với Lực Mục. Duy lần đó HĐ dẫn theo Dung Thành thì bà đồng không nói được, mai rùa bị nức. Bà đồng sau cùng tạ lỗi: “quỷ thần cho biết là có mặt minh lý ở đây nên không phụ đồng được”

    Cố GS Kim Định có diễn giải rằng, Thiên Lão là người già, phương Đông trọng xĩ (tuổi tác), Lực Mục là tay võ biền du mục. Dung Thành là sĩ nhân đại diện của văn hiến, vì thế mê tín phải tháo lui.

    Thật ra, về mặt xã hội, những thứ như đồng cốt bài bạc bói toán không bao giờ vắng mặt. Ngay tại Mỹ cũng vẫn có giới này hoạt động. Vấn đề là nó có lộng hành khuynh loát được nhân tâm hay không ? Và, được hay không là tuỳ vào nền chính danh minh lý học thuật của quốc gia đó. Cũng tương tự như sự tục tằn, chữi tục trong xã hội không bao giờ tận diệt được. Nếu bên cạnh đó, sự học và thực hành về thẩm mỹ, văn hoá, nét đẹp, lễ nghi, được đề cao và phổ biến mạnh mẽ hơn thì tự dưng cái thô tục cũng phải lùi vào thế yếu.

  • black raccoon viết:

    Đoan 端

    Đoan là ngay thẳng và đầu mối, sự bắt đầu trên nền tảng ngay chính. Chữ này có gốc xa xưa, ngày nay còn lưu lại những từ như đoan chính, đoan trang, dị đoan. Sách Trung Dung của Nho Văn: “Quân tử chi đạo, tạo đoan hồ phu phụ …” đạo quân tử bắt đầu khởi từ đạo vợ chồng. Cụ Phan Bội Châu có giải thích rằng sở dĩ đạo quân tử (làm người, trí thức, chữ quân là người chủ) đặt nền tảng trên vợ chồng vì cha mẹ con cái cũng xuất phát từ vợ chồng.

    Thuật ngữ “dị đoan” đặc biệt thuộc về văn minh Nho Giáo. Dị đoan là “mối khác”. Nho Văn chỉ tin vào những “đầu mối” tạo đoan của Thánh Hiền thôi, ngoài ra thì họ gọi là dị đoan. “Dị đoan mê tín” là những thứ khác đạo Thánh Hiền cộng với sự mê mụi mù quáng do vắng bóng của tri thức minh lý.

  • Đinh công Tôn viết:

    Trang Tử có nói: “Cùng ếch giếng không thể nói biển đặng: Nó chỉ biết có cái hang nó mà thôi. Cùng côn trùng mùa hạ, không thể nói băng tuyết đặng: Nó chỉ biết có cái mùa của nó mà thôi!” Vũ trụ thì vô biên mà trí lực con người thì hữu hạn; vì vậy, có không thiếu gì những thứ nằm ngoài khả năng hiểu biết của con người, ít nhất là trong giai đoạn này. Tin tưởng tuyệt đối vào lý trí, lý luận, phủ nhận những cái mình không thể giải thích bằng trực quan thô thiển, đó cũng là một thứ mê tín. Abraham Maslow ở phương Tây cũng nói, “khi ta chỉ có một công cụ là cái búa, ta sẽ dễ mắc thói quen xem hết mọi thứ trên đời là đinh.”

  • Nguyễn Nhân Trí viết:

    black raccoon: “Nho Văn chỉ tin vào những “đầu mối” tạo đoan của Thánh Hiền thôi, ngoài ra thì họ gọi là dị đoan. “Dị đoan mê tín” là những thứ khác đạo Thánh Hiền cộng với sự mê mụi mù quáng do vắng bóng của tri thức minh lý”

    Vấn đề là ai cũng có khuynh hướng tự cho mình là “tri thức minh lý” còn ai khác mình là “mê muội mù quáng”. Vì vậy định nghĩa “mê tín dị đoan” theo cách nầy sẽ không đi đến đâu cả.

  • Nguyễn Nhân Trí viết:

    Đinh công Tôn: “Vũ trụ thì vô biên mà trí lực con người thì hữu hạn; vì vậy, có không thiếu gì những thứ nằm ngoài khả năng hiểu biết của con người, ít nhất là trong giai đoạn này. Tin tưởng tuyệt đối vào lý trí, lý luận, phủ nhận những cái mình không thể giải thích bằng trực quan thô thiển, đó cũng là một thứ mê tín.”

    Đúng vậy, vũ trụ vô biên mà trí lực con người hữu hạn nên lúc nào cũng có nhiều thứ nằm ngoài khả năng hiểu biết của con người. Không những ở giai đoạn nầy mà còn sẽ mãi mãi như vậy.

    Vì thế nên không thể nào khẳng định tuyệt đối (một cách tuyệt đối) về điều gì cả. Đó là nguyên lý cơ bản của khoa học. Khoa học quan sát một hiện tượng trong thiên nhiên rồi đưa ra những “giả thuyết” để kiểm nghiệm và so sánh với thực tế trước khi đi đến một số “lý thuyết” để diễn tả, đo lường và tiên đoán các đặc tính và sự vận hành của hiện tượng ấy. Tất cả định luật khoa học đều chỉ có giá trị tương đối trong một phạm vi môi trường nào đó. Khoa học gia là những người luôn luôn muốn tìm kiếm các thiếu sót trong kiến thức hiện tại của họ để họ sửa đổi và cải tiến nó. Nhờ nguyên lý nầy mà khoa học mới có cơ hội tự nới rộng và phát triển với thời gian.

    Tuy nhiên có những người khi đứng trước một hiện tượng nằm ngoài kiến thức của họ thì lại có khuynh hướng bám víu vào những cách giải thích nào mang lại một cảm giác an tâm, dù là chỉ tạm thời, cho họ. Cách giải thích đó không cần kiểm nghiệm hay so sánh với thực tế mà chỉ cần dựa vào cảm giác trên mà thôi. Và vì cần và muốn gìn giữ cảm giác an tâm nầy, họ sẽ làm đủ mọi cách để tự thuyết phục mình, và người khác, rằng những cách giải thích trên của họ là “đúng”, là “sự thật”. Đến độ, để bảo vệ những cái “đúng” và “sự thật” nầy, họ có khuynh hướng cho chúng là “tuyệt đối”. Họ gọi đó là “đức tin” của họ. (Và dưới đức tin “tuyệt đối” đó, họ không có khuynh hướng muốn thay đổi hay cải tiến sự hiểu biết của họ nữa). Và dĩ nhiên là nhiều nhóm người khác nhau có nhiều dạng cảm giác an tâm khác nhau, và từ đó những cách giải thích không dựa vào thực tế mà chỉ dựa vào các cảm giác chủ quan của họ cũng sẽ khác nhau. Rồi nhóm người nào cũng cho cách giải thích của họ là “tuyệt đối” còn tất cả cách giải thích khác của mọi nhóm người khác đều là… “mê tín dị đoan”!

  • black raccoon viết:

    Ở trên tôi có thử tìm hiểu về chữ “đoan” của Nho Văn. Thật ra thuật ngữ “dị đoan” như vậy không mang nghĩa gì xấu hay tốt trong tinh thần đó. Dị đoan chỉ có nghĩa là mối khác, đạo khác. Nó cũng tương đương với từ ngoại đạo, dị giáo hay dị tộc, nghĩa là đạo khác dân tộc khác. Còn nhóm từ “dị đoan mê tín” thì lại nghĩa khác, thường mang tính tiêu cực và xấu vì chữ mê tín hàm nghĩa mê mụi mù quáng.

    Quý vị có thể nhìn thấy văn minh “Tam Giáo Đồng Nguyên” của VN là một bằng chứng. Những Nho sĩ ngay trong thời phong kiến cũng đồng thời nghiên cứu Phật Giáo hay Lão Giáo rất tự nhiên thoải mái chứ họ cũng đâu có tự cho rằng Nho Văn là đúng nhất. Sau nầy triều Nguyễn có vài vị Vua đàn áp TCG vì quan điểm riêng chứ không phải Nho Văn chủ trương như vậy. Ngay triều Nguyễn cũng không ít kẻ sĩ thức thời, đồng thời họ cũng theo TCG như Nguyễn Trường Tộ, Nam Phương Hoàng Hậu v.v…

    Hoặc như thí dụ về lá cờ Đại Hàn. Người Đại Hàn dựa vào minh lý càn khôn âm dương trong Kinh Dịch – Book of Changes để giải thích lá cờ của họ. Còn mấy anh thầy cúng trừ ma yếm quỷ cũng lấy âm dương bát quái trong Dịch Kinh để tác … nghiệp. 2 sự hiểu khác nhau mặc dù chung biểu tượng âm dương. Một thuộc về trí thức minh lý, một thuộc về mê tín dị đoan.

  • thường mộng viết:

    …” Khoa học gia là những người luôn luôn muốn tìm kiếm các thiếu sót trong kiến thức hiện tại của họ để họ sửa đổi và cải tiến nó”…
    -câu trên có vẽ không “khoa học”lắm.

  • Đinh công Tôn viết:

    @Nguyễn Nhân Trí: Qua câu trả lời ở trên, không biết tôi có thể kết luận rằng chúng ta đã đồng ý với nhau ở 2 điểm?
    1/ Nhận định một ý tưởng là “mê tín” hay không không phải là việc dễ dàng và hiển nhiên. Những chuyện hôm nay chúng ta phủ nhận, ngày mai có thể được khám phá chính là chân lý.
    2/ Người có thái độ trung dung, cầu thị, không mê tín sẽ vô cùng thận trọng khi dùng 2 tiếng đó đánh giá những người, những nhóm khác, và cách suy nghĩ của họ.
    Nếu đúng, chắc là một khoảng cách truyền đạt nào đó đã làm tôi chưa nhìn thấy được 2 điểm đó ở bài viết bên trên.

  • Nguyễn Nhân Trí viết:

    Thưa bạn thường mộng
    Xin bạn cho biết, theo bạn, quan điểm của một khoa học gia chân chính về giá trị của kiến thức hiện có của họ phải như thế nào thì mới được xem là “khoa học”?

  • Nguyễn Nhân Trí viết:

    Thưa bạn Đinh công Tôn

    Tôi nghĩ là chúng ta đồng ý với nhau về điểm thứ nhất của bạn đưa ra. Một thí dụ về “Những chuyện hôm nay chúng ta phủ nhận, ngày mai có thể được khám phá chính là chân lý” là chuyện Galileo mà tôi vừa nhắc đến trong Phần 2 của bài Mê Tín Dị Đoan và Tín Ngưỡng: Tòa Thánh bao nhiêu trăm năm vì mê tín đã phủ nhận lời Galileo cho đến gần đây mới chịu nhìn nhận đó là một sự thật không chối cãi được.

    Còn về điểm thứ hai của bạn đưa ra thì tôi xin nói là “tùy vào cách định nghĩa chữ ‘mê tín dị đoan’ của bạn”. Nếu bạn định nghĩa “mê tín dị đoan là những cái gì khác với sự hiểu biết hay đức tin của bạn” thì đúng là bạn cần phải vô cùng thận trọng khi đánh giá người khác. Đó là vì ai cũng cho mình là chánh đạo còn mọi kẻ khác đều là mê tín, tà đạo. Tuy nhiên nếu bạn dùng định nghĩa tôi thường dùng: “mê tín dị đoan là niềm tin cho rằng một hiện tượng xảy ra vì là hậu quả của một hiện tượng khác, trong khi thật ra không có mối liên hệ nguyên nhân hậu quả gì giữa những hiện tượng nầy” thì mọi sự sẽ dễ dàng hơn nhiều vì định nghĩa nầy trung lập và không chủ quan.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch