Trang chính » Dịch Thuật, Sáng Tác, Sang Việt ngữ, Tạp văn Email bài này

Phỏng vấn Mòng Biển*


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 28.04.2014

 

PrimoLevi

 

Nhà văn Ý gốc Do Thái Primo Levi chào đời năm 1919 tại Turin, Ý, chuyên ngành Hóa. Là một trong những thành viên của tổ chức chống Phát-xít, ông bị đưa vào trại tập trung Auschwitz và được tự do năm 1944. Kinh nghiệm chết người trong trại tập trung và những chuyến đi của ông qua các vùng Đông Âu sau đó đã trở thành đề tài cho hai quyển hồi ký: Survival in Auschwitz và The Reawakening; ngoài ra là Moments of Reprieve, The Drowned And The Saved, If Not Now, When?, The Tranquil Star, The Monkey’s Wrench, The Sixth Day And Other Tales… Ông được cho là đã tự sát ngày 11.04.1987 ở chính nơi ông được sinh ra sau một thời gian u uất trầm cảm. Thực ra Primo Levi đã “chết” 40 năm trước đó trong thời gian bị giam cầm ở Auschwitz.

Phần lớn các truyện ngắn của ông trong tập The Mirror Maker (1989, Schocken Books Inc., bản dịch tiếng Anh của Raymond Rosenthal), đều thuộc thể loại khoa học viễn tưởng nhưng là một kết hợp tuyệt vời giữa tình yêu khoa học và những cảm nhận của riêng ông về bản chất con người. Five Intimate Interviews nằm trong tuyển tập này là 5 cuộc phỏng vấn thân mật được thực hiện bởi một nhà báo nhắm vào 5 đối tượng: mòng biển, chuột chũi, hưu cao cổ, nhện cái và vi khuẩn E.Coli. Với óc tưởng tượng cực kỳ phong phú, Primo Levi mê hoặc người đọc bằng một giọng kể chuyện khôi hài vô cùng ý nhị và sâu sắc.

 

 

pvMongBien

 

 

 

 

Phóng viên: Chào ngài Mòng Biển, ngài đang làm gì ở đây thế?

Mòng biển: Vui lòng gọi ta là Mòng Biển Herring, loại có chóp cánh màu đen ấy. Gia phả nhà ta lẫm liệt, không như cái bọn mòng biển đầu đen ma cà bông ma cà cúi lúi húi đầu chợ, cơ hội chủ nghĩa, từa lưa chẳng biết đắn đo cân nhắc chi cả.

Phóng viên: Vâng thưa ngài Mòng Biển Chóp Cánh Đen, tôi có cảm tưởng như đã gặp ngài rồi, nhưng ở một nơi khác, đang bay lướt qua vùng nước xoáy, không nhớ rõ Cinqueterre hay Caprazuppa. Nhưng thật khó quên cú nhào lộn ngoạn mục của ngài; đang buông người nương theo gió, ngài bất thình lình lao xuống rồi trồi lên với một con cá ngậm trong mỏ. Tôi đã theo dõi màn biểu diễn bằng ống nhòm, tiếc rằng dã không mang theo máy quay phim.

Mòng biển: Đúng rồi, ta nhớ chính xác đó là một con cá phèn, cho mấy cô cậu thiếu nhi ở nhà. Thấy con cá từ trên cao, ta đâm xuống sâu hai thước nước để chộp lấy nó. Đúng là một cú để đời. Aaaa…, những ngày xưa ấy, nhưng rồi bọn cá phèn ngày càng hiếm. Dạo ấy vợ chồng ta xây tổ ẩn trong vách đá cheo leo của một vùng nước đèo heo hút gió. Gia đình ta đã ngụ ở đấy thân an tâm lạc: mỗi lần đột kích là một con cá, đôi khi to đến nỗi không biết làm sao mang về tổ, nuốt trộng lại càng không xong. Thật đáng đồng tiền bát gạo cho những tay có đôi cánh khỏe và đôi mắt tinh. Không một ngọn sóng cồn nào có thể làm ta kinh sợ – đúng ra càng giông gió bão tố ta càng làm chủ bầu trời. Ta đã bay giữa những lằn sấm chớp mà thậm chí trực thăng của các anh cũng phải nằm ụ trong điều kiện thời tiết như vậy, vô cùng sảng khoái, “đã đời”, anh có thể nói như thế.

Phóng viên: Chính xác: một môi trường thích hợp cho một đẳng cấp bay lượn như ngài. Nhưng cái gì đã đưa đẩy ngài về tận Chivasso để an cư lạc nghiệp?

Mòng biển: Chú em biết đấy, đồn đãi ấy mà. Một người họ hàng xa của ta từng sống ở Chioggia, sinh nhai cũng khấm khá , nhưng rồi nước nổi đầy bọt, khẳm mùi dầu máy, thế là lũ cá cứ teo tóp dần. Đến mức đó thì vợ chồng hắn bay lên bắc cực, từng chặng từng chặng một, đúng ra là nhắm hướng Chivasso. Càng bay xa họ càng thấy các nguồn nước bớt ô nhiễm đi. Mấy năm trước hắn xuống tận Liguria để báo cho ta biết ở Chivasso có xí nghiệp Lancia thuê dụng nhiều người lắm.

Phóng viên: Quả đúng như thế. Nhưng có phải ý ngài muốn nói họ thuê cả mòng biển? Hoặc họ hào phóng đến mức cung cấp thực phẩm cho mòng biển?

Mòng biển: Chú em đã chạm vào niềm đau chôn giấu của ta rồi. Hiển nhiên Lancia không sản xuất cá, thực ra họ tàn sát một lượng cá không nhỏ, họ sản xuất chất thải. Xí nghiệp tuyển những ai có thể sản xuất một khối lượng chất thải cỡ ba bốn trăm tấn mỗi năm. Ở đấy lại có hàng quán của công ty, chuyên sản xuất rác, mà cùng với rác là…vâng, là bọn chuột. Đấy, là chú em buộc ta phải nói ra đấy nhé.

Phóng viên: Ý ngài muốn nói từ một ngư phủ ngài đã chuyển thành một tay săn chuột? Aaaa…, chuyện tương tự cũng đã xảy ra với chúng tôi. Với con người nói chung và với bọn nhà báo chúng tôi nói riêng. Đâu có phải ngày nào năm nào cũng có chiến tranh, sập hào, động đất, núi lửa, thảm họa hạt nhân, thám hiểm cung trăng để mà tường thuật. Đôi khi chúng tôi đành phải săn chuột. Nếu không có chuột thì phịa ra cho có.

Mòng biển: …không thôi thì đi phỏng vấn Mòng Biển Chóp Cánh Đen, đúng chưa? Chi cũng được. Miễn sao có cái ăn thì thôi.

Phóng viên: Không đúng, xin ngài tin tôi. Chúng tôi biết rõ cuộc sống khó khăn của quí ngài. Người trần mắt thịt ai cũng thấy quí ngài thôi không còn bay cao trên bầu trời nữa. Cũng hiếm khi nghe thấy tiếng kêu inh tai của dòng họ mòng biển. Tôi đã có thấy hai đồng nghiệp của ngài làm tổ ở một miệng cống, còn những vị khác thì chọn gầm cầu làm quê hương. Ngoài ra có một lực lượng khá hùng hậu lảng vảng quanh khu vực sở thú Turin trộm cá của hải cẩu và gấu bắc cực.

Mòng biển: Ta biết. Nhục lắm. Nhưng chính ta cũng đã đến khu đó. Mòng biển cần cá; nếu không thì trứng đẻ ra vỏ cứ mỏng le mỏng lét, trong veo đến độ thấy cả hài nhi bên trong, ấp một cái là vỡ tung vỡ tóe cả ra. Về chuyện cá kiếc thì ở bắc cực đâu còn thấy nhiều nhặng gì nữa. Giờ chỉ còn trông mong nơi cái công ty xử lý chất thải mới thiết lập, biết đâu tình hình sẽ được cải thiện tí chút.

Phóng viên: Xét về uy tín thì cũng thế thôi. Tưởng tượng một con chuột rõ to lui tới khu vực ống thoát chất thải mà làm mồi cho ngài thì làm sao có thể coi thường cái mỏ của ngài được chứ.

Mòng biển: Bộ chú em nghĩ bắt được một tên như thế dễ lắm hử? Lúc đầu chuyện săn chuột cống khá là xuôi chèo mát mái: thấy có cái chi động đậy trong mớ phế thải, a thần phù lao xuống phặp một nhát vào cổ, thế là tàn đời chuột. Nhưng bọn này thuộc giống cực thông minh, liền sau đó đã biết cách tự phòng vệ. Thứ nhất, chúng chỉ thò mặt ra ban đêm, mà ban đêm thì bọn ta có thấy trời trăng gì đâu. Tiếp theo chúng cắt một tên lính canh, nếu có kẻ lởn vởn phía trên miệng cống, tên mật thám liền báo động cho đồng bọn rút vào hang ổ. Rốt cuộc chúng làm thất kinh hồn vía cả họ nhà mèo, và cả bọn ta nữa. Hiếm khi bất thình lình tấn công được một con ở chốn thanh thiên bạch nhật.

Phóng viên: Vậy thì chỉ có rác là tất cả những gì còn lại dành cho quí ngài?

Mòng biển: Chú em rõ ràng cố tình xát muối vào vết thương mà! Vâng, rác. Chằng phẩm giá gì, nhưng sống được. Cuối cùng thì ta cũng làm cái việc của bọn diều quạ, rồi sẽ quen xơi cả xác thối rữa, xương xóc còn vắt vẻo tí thịt thừa, hoặc đến nước phải ăn chay trường thôi. Ở đời, không biết thích nghi là tiêu. Ở điểm này ta phải thừa nhận phu nhân của ta mạnh tay hơn ta một bậc. Khi đến lượt ta ấp trứng thì nàng đi lang thang ở miệng cống bạ gì nhặt nấy mỗi thứ một ít, quá nhiều đến mức ta phải la mắng và giải thích cho nàng hiểu rằng phải bỏ lại ba cái nhựa tổng hợp, rằng thứ đó để làm tổ cũng không được vì nó không đủ xốp. Chú em phải nhìn thấy những thứ nàng tha về cho ta: xác mèo con, cùi bắp cải, vỏ trái cây, khoen dưa hấu. Có nhiều thứ thật tởm lợm, nhưng mấy đứa nhỏ thì quằm ráo quạo chẳng chừa thứ chi. Thế hệ sau này làm ta rất hãi, chúng chẳng còn biết tiết chế là gì nữa.

Phóng viên: Thưa ngài, tôi thấy ngài bi quan quá. Mới đây ở bên Anh người ta đã vét sạch sông Thames, họ sẽ lọc cả các con sông khác nữa, rồi đây biển sẽ trở lại như cái thuở ban đầu. Dù gì, xin tâm niệm đều này: trong cõi người của chúng tôi có những kẻ biết bay và biết bơi, trái lại cũng có những kẻ do số phận hẩm hiu hoặc do nhát gan không dám liều mạng cùi, cứ quanh quẩn bên những đống rác nhặt nhạnh các thứ bẩn thỉu. Một lúc nào đó họ sẽ được cho cơ hội để phục hồi nhân phẩm, vậy thì quí ngài cũng thế. Xin ngài đấy, chớ có quên biển.

 

Trần Thị NgH chuyển ngữ

(*tựa của người dịch)

bài đã đăng của Primo Levi


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)