Trang chính » Alice Munro và Thể Loại Truyện Ngắn, Bàn Tròn: Văn Học Nghệ Thuật, Chuyên Đề Email bài này

lê minh phong: ý thức làm xô lệch thể loại

0 bình luận ♦ 15.04.2014

*

Tôi yêu thích những nhà văn luôn có ý thức làm xô lệch thể loại. Khi viết tôi cũng chưa bao giờ bắt đầu bằng vấn đề thể loại mà thường truy vấn nhiều hơn về các cấp độ sáng tạo trong mỗi tác phẩm và cố gắng loại trừ những gì không cần thiết phải nói ra. Thông thường người ta vẫn đánh giá truyện dài cao hơn truyện ngắn bởi họ cho rằng truyện dài cần có trường liên tưởng, vốn ngôn ngữ và khả năng làm chủ các tình tiết… Nhưng trên thực tế có nhiều tác phẩm dài về dung lượng những rất ngắn trong sự lan tỏa, nghèo nàn trong khả năng nới rộng biên giới của chính nó và ít có sự khiêu khích trí tưởng tượng của người đọc. Có khi một truyện cực ngắn khiến ta suy nghĩ nhiều hơn là một truyện dài hoặc thâm chí là một cuốn tiểu thuyết bởi nó giống như một cái mầm nhỏ được dồn nén khí lực của cả một gốc cổ thụ. Tôi vẫn song trùng giữa việc viết truyện ngắn và tiểu thuyết nhưng vẫn ít khi tôi so sánh về giá trị của chúng ở góc độ thể loại.

*

Muốn có được sự chú ý của độc giả trước hết nhà văn phải tạo nên sự khác biệt. Sự khác biệt bao giờ cũng đến từ những cái nhìn về phía mà người khác thường ít để ý nhất. Và muốn có một cái nhìn khác biệt thì cần có tư duy độc lập. Không ai có thể đoạn tuyệt hoàn toàn với truyền thống, bởi xét cho cùng tất cả mọi trào lưu nghệ thuật đều có những dấu tích của quá khứ bên cạnh những cuộc đập phá và những nỗ lực khai mở của chúng. Cái khác biệt đôi khi đến từ một sự bội ước quyết liệt và những hành động cực đoan của người làm nghệ thuật. Sự khác biệt của một nhà văn thường đến từ ý thức dấn thân của họ, từ những vượt thoát của họ, từ cách họ lựa chọn đề tài, đưa ra những cấu hình đặc biệt của ngôn ngữ, xây dựng những cấu trúc và những hình tượng mới… Cái khác biệt sẽ đưa nhà văn bị/được đứng vào hàng ngũ của những kẻ thiểu số. Và bao giờ cũng thế, những kẻ thiếu số, những kẻ ngoại biên lại chính là hạt nhân trong các cuộc cách mạng nghệ thuật. Những kẻ thiếu số là những kẻ có sức mạnh, họ tìm cách đứng sang một bên hoặc vượt lên những áp chế bởi quyền lực của đám đông đồng dạng để hướng tới sự biến dịch trong nghệ thuật.

*

Để hướng tới các cấp độ sáng tạo thực sự cần phải luôn luôn phá bỏ những rào cản đến từ những khuôn mẫu định sẵn. Những vấn đề như ranh giới giữa truyện ngắn và truyện dài, không thời gian được mô tả trong mỗi tác phẩm,… chính là những yếu tố kìm hãm nhà văn trong quá trình anh ta tìm tới sự khác biệt. Khi viết tôi luôn tìm cách để giảm trừ những yếu tố dư thừa trong tác phẩm, nỗ lực đưa ra những hình tượng có sức khơi gợi, bung tỏa, thể nghiệm những kiểu diễn dịch khác nhau để hướng tới các ý niệm. Với tôi, càng nệ thực thì sự sáng tạo càng bị đẩy vào ngõ cụt. Ý thức thực sự về viết ngắn là điều hiếm hoi ở các nhà văn Việt Nam hiện tại.

*

Trong cái nhìn của tôi thì hiện tượng “nhà văn đàn bà viết về những điều quái dị hoặc chuyên bên lề” và đàn ông “viết về những đề tài vĩ đại” không hề phản ánh bối cảnh văn học Việt Nam hôm nay. Tôi nghĩ vấn đề giới tính sẽ có ảnh hướng đến lối viết của nhà văn nhưng nó không can dự đến khả năng hướng tới những điều lớn lao hay nhỏ bé trong sáng tác của họ. Đặt vào bối cảnh văn học Việt Nam hôm nay tôi thấy rằng sự khác nhau, sự lớn lao hay nhỏ bé trong các tác phẩm không đến từ giới tính của nhà văn mà chúng đến từ ý thức phản tỉnh của người viết. Với tôi, giờ đây, thế hệ chúng tôi ai lấy bi kịch làm căn nền thì sáng tạo người ấy sẽ đi xa. Và bi kịch thì bao giờ cũng đầy màu sắc “ảm đạm.” Phạm Thị Hoài, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Bình Phương, Ngọc Bảo An, Hoàng Trọng Định,… là những nhà văn mà tôi đã đọc và rút ra nhiều kinh nghiệm cho mình từ lối viết của họ.

*

Tôi không có điều kiện để đọc nhiều về Alice Munro nhưng với những gì đã đọc thì tôi hoàn toàn không thích văn chương của bà. Bởi những điều “quái dị” trong văn chương của bà không khiêu khích tôi. Tôi nghĩ nếu có một bút pháp vững vàng, sự làm chủ lối viết, biết cách kết hợp giữa lý tính và trực cảm thì nhà văn Việt Nam có thể đẩy những điều quái dị trong cuộc sống của mình đi xa hơn Munro. Tôi nghĩ rằng những ai chấp nhận những thử nghiệm mang tính khiêu khích trong văn học thì Munro không thể mê hoặc họ. Tôi thích những nhà văn ý thức được sức mạnh thực sự của văn chương siêu hư cấu, văn chương ý niệm. Tôi đã đọc không ít những nhà văn biết cách tận hưởng sự hưng phấn trong cách anh ta “nói láo” bạn đọc, hoan hỉ với những khả thể hư cấu độc đáo của mình. Tôi thấy họ thông minh và quái đản hơn Munro rất nhiều.

bài đã đăng của Lê Minh Phong


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch