Trang chính » Alice Munro và Thể Loại Truyện Ngắn, Bàn Tròn: Văn Học Nghệ Thuật, Chuyên Đề Email bài này

Bàn Tròn- Trần Nguyên Đán

 

 

Tôi thú thật là chỉ mới trả lời được có 4 câu trong 7 câu hỏi của Bàn Tròn Da Màu trước khi đọc bài viết đầu tiên của nhà văn Nam Dao, và chắc là sẽ chỉ trả lời 4 câu vì không có ý kiến với 3 câu sau. Nhà văn Nam Dao nói rằng ông đọc hơi ít về Alice Munro, còn tôi, cũng phải thú thật là chưa hề đọc gì về nhà văn mới đoạt giải thưởng Nobel năm ngoái, ngoại trừ việc biết tin bà đoạt giải Nobel về truyện ngắn, điều này làm tôi rất khoái, vì hy vọng năm 80 tuổi cũng sẽ đoạt một giải gì đó về truyện ngắn “J.” Tôi ước ao rằng văn chương Việt Nam cũng sẽ lập ra một Viện Hàn Lâm, và hàng năm chọn ra những tác phẩm xuất sắc để trao giải Nobel Việt Nam. Tôi nói điều này vì thấy các nhà văn Việt Nam viết đâu có thua kém gì các nhà văn anh chị em nước ngoài.

Về câu hỏi “Trong giới văn học và xuất bản ở Mỹ hiện nay, tuy trong thời đại internet và social media, truyện ngắn không được đánh giá trị cao như truyện dài. Những nhà văn trẻ thường bắt đầu với truyện ngắn như một cách “học nghề,” nhưng sau đó bước chân vào truyện dài như một lẽ dĩ nhiên. Alice Munro, Raymond Carver, Lydia Davis và Lorrie Moore được coi là ngoại lệ, vì đây là những nhà văn nổi tiếng với những cải cách trong thể truyện ngắn. Hiện số mệnh truyện ngắn trong giới văn học Việt trong và ngoài nước như sao? Truyện ngắn có được giới độc giả Việt đánh giá cao hơn truyện dài không? Tại sao?” Tôi không đọc được những thông tin về việc đánh giá giá trị giữa truyện ngắn và truyện dài của giới văn học và xuất bản tại Mỹ, nên tôi không thể khẳng định việc truyện ngắn không được đánh giá trị cao như truyện dài. Và rất có thể là không đồng ý với cách lượng giá này. Theo tôi truyện ngắn và truyện dài có giá trị riêng biệt không thể đem ra so sánh và định giá trị cao thấp. Nếu định giá phải định giá giữa một truyện ngắn với một truyện ngắn và một truyện dài với một truyện dài. Theo tôi dù là truyện, nhưng truyện dài và truyện ngắn là hai thể loại khác nhau, truyện ngắn có thể làm những điều truyện dài không làm được và ngược lại. Cũng không thể nói những nhà văn trẻ bắt đầu bằng truyện ngắn như một cách học nghề rồi dần dần tiến vào lãnh vực truyện dài. Tôi biết có những nhà văn viết truyện ngắn rất hay mà không bao giờ (hay không thể) viết truyện dài và ngược lại. Cũng theo nhận định riêng của tôi thì truyện ngắn có một vị trí độc lập trong văn học và các nhà văn chuyên viết truyện ngắn cũng vậy. Điều này có thể là chủ quan, song tôi lại nghĩ rằng truyện ngắn dễ đọc, dễ nhận, dễ thẩm thấu, dễ va chạm vào lòng người hơn là một truyện dài. Tôi nghĩ rằng việc Alice Munro, nhà văn Canada chuyên viết truyện ngắn đoạt giải Nobel văn học năm 2013 là một cách chứng minh về sự đóng góp cách tích cực và đầy “uy quyền” của truyện ngắn trong lãnh vực văn học. Dài có thể dài hơn ngắn về độ dài nhưng hoàn toàn không có nghĩa là “kém” hơn. Rất có thể người ta sau bao năm dành một vị trí độc tôn cho truyện dài sẽ phải nghĩ lại.

Một cách khác, tôi cho rằng không phải vì số lượng xuất bản truyện dài cao hơn, hay độc giả về thể loại này đông hơn, mà kết luận rằng “truyện ngắn” là một khởi đầu học hỏi để dẫn đến “truyện dài.” Rất có thể là truyện ngắn “hay” sẽ kén chọn độc giả hơn, nhưng một buổi “nhạc thính phòng” sang trọng có thể chất lượng hơn một “đại nhạc hội” quá nhiều mầu sắc rối loạn và nhiều ca sĩ hát không đạt tiêu chuẩn ca sĩ.

Căn cứ trên danh sách Da Màu đưa ra về các nhà văn viết truyện ngắn xuất sắc của Việt Nam hiện tại (Cung Tích Biền, Trần thị Ngh., Lê thị Huệ, Nguyễn Thụy Long, Nguyễn Xuân Hoàng, Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc, Trần Vũ, Nguyễn thị Thảo An, Phạm thị Hoài, Linh Đinh, Lâm Chương, McAmmond Nguyễn thị Tú, Lê Minh Hà, Lê Minh Phong, v.v…) thật khó tìm yếu tố “chung” để nhận định về việc họ đã tạo ra sự chú ý từ độc giả, vì theo tôi, một số nhà văn trong danh sách này có văn phong “đối lập” với một số nhà văn khác. Nói một cách khác, một vài nhà văn theo “trường phái” này, một vài nhà văn theo “trường phái” kia, cũng như việc họ đã sống trong những thời gian đời người khác nhau, cái nhìn và cảm nhận của độc giả vào mỗi thời kỳ khác nhau. Các nhà văn Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc, Nguyễn Thụy Long… là những cây cổ thụ trong văn học Việt Nam ngày cũ, cách viết chân chất hơn, rõ ràng hơn, không mổ xẻ “nát bét” những nội tâm giằng xé, nhưng vẫn dư đầy sự uyên bác, rất có thể sẽ có nhiều độc giả hơn. Nhưng Lê Minh Phong, Linh Đinh, Phạm Thị Hoài…, sẽ kén chọn độc giả hơn vì cách viết đầy ẩn dụ và ý nghĩa “sâu kín” của họ, và những ngôn từ nhảy múa chóng mặt nhiều khi không thể hiểu hết, nhưng vẫn cảm nhận được chiều sâu và một cái gì đó còn lại sau khi đọc xong. Mỗi tác giả sẽ có số lượng độc giả của riêng họ. Những truyện ngắn của các nhà văn thời đại cũ vẫn còn hiện diện trong kho tàng văn học Việt Nam, và những truyện ngắn của các nhà văn hiện đại cần thời gian để chứng tỏ mình. Những gì còn lại sau “biển dâu” sẽ lượng giá và khẳng định tài năng của họ.

Về câu hỏi “Có cần nên có ranh giới giữa truyện ngắn và truyện dài? “Ngắn” và “dài” nên là bao nhiêu trang? Một truyện ngắn có thể mô tả một thời gian dài tương đương như truyện dài (10, 20, 50 năm), hay phải ngắn hơn? Nên chú ý việc Alice Munro đã “phá giới” về yếu tố thời gian, không gian, và quan điểm cá nhân của các nhân vật. Trong các truyện “Axis,” The Bear Comes Over the Mountain,” và “Runaway,” Alice Munro cho độc giả trải nghiệm một quãng thời gian dài trong đời sống của các nhân vật chính. Bà không áp dụng một quan điểm (point of view) nhất định trong cách kể truyện, mà di chuyển từ cái nhìn của từng nhân vật, bất kể đàn ông hay đàn bà, làm ta nghĩ đến phim Rashomon của Kurosawa. Trong bối cảnh văn học Việt Nam, đã có nhà văn nào “phá giới” giữa quy luật truyện ngắn và truyện dài chưa? Tại sao chúng ta chưa chịu phá giới thường xuyên hơn?” Tôi có đọc một số truyện rất ngắn trong một cuộc thi viết truyện rất ngắn ở Việt Nam, không nhớ là năm nào, nhưng chắc là khoảng 20 năm, giới hạn trong 1000 chữ, mà người đoạt giải nhất là Phan Thị Vàng Anh với truyện Hoa Muộn, vừa đọc vừa thở dài thở ngắn vì cái gì cũng đầy vẻ muộn màng, tạo cho người ta cái cảm giác “chán đến nỗi không muốn làm gì.” Cái hay của truyện rất ngắn này là làm cho người ta chán… đời. Cũng có những truyện ngắn dài lê thê (trên Da Màu chẳng hạn) gần như là một truyện dài cắt làm ba làm tư, đọc vẫn thấy hay, thấy lôi cuốn. Ngắn hay dài, bao nhiêu trang tôi tin là đối với nhiều người không thành vấn đề, cũng như một ông Mục sư giảng một bài giảng 30 phút hay 1 tiếng không thành vấn đề, miễn là người nghe hay người đọc có cảm nhận được một cái gì đó. Những truyện ngắn, đôi khi, chỉ là một quãng thời gian ngắn, có khi chỉ một buổi sáng, hay một tiếng đồng hồ, thảng hoặc nửa tiếng, mà vẫn đầy đủ chi tiết. Truyện dài cho phép nhân vật sống đến vài chục năm từ khi là một chàng thanh niên đẹp trai cho đến một cụ già đẹp lão. Dù vậy, những cây bút truyện ngắn hiện nay vẫn có thể cho một nhân vật truyện ngắn (khoảng 10 trang) của mình sống từ khi mới lên mười hai tuổi cho đến khi thành một trung niên và chết, xin lỗi vì tôi không nhớ một truyện ngắn nào tương tự như vậy nên đem Đối Thoại Một Mình ra làm ví dụ. Đọc xong truyện này Bùi Vĩnh Phúc comment “Những cú chuyển đoạn của tác giả thật tuyệt diệu. Ta thấy thời gian lướt qua thật nhẹ, đến làm ta không ngờ.  Chẳng hạn, đang cậu bé thế này, cậu bé thế kia, thì, thoắt một cái, (gần như) không báo trước, chẳng có một đoạn tách nào, “cậu bé” vụt biến thành “chàng”, như trong một kỹ thuật của xi-nê vậy!”

Tôi đang thấy những nhà văn Việt Nam đang phá giới và tôi ước ao họ cứ phá giới càng nhiều hơn, vì tôi vẫn rất thích thú với cái banner văn chương không biên giới của Da Màu. Văn chương đôi khi cũng không cần có nguyên tắc thế này thế kia. Càng ngày người viết càng đẩy người đọc đến chỗ rối mù, như đang lần mò đi trong đêm đen, không theo một phương pháp hay định ý gì cả. khiến cho người đọc tự hỏi, có phải đây là truyện? Điều quan trọng là sự cảm nhận và tính thuyết phục. Tôi cho đó là những văn phong riêng biệt của mỗi người. Cứ viết những gì tuôn ra từ trí óc và bàn tay mình. Sự đón nhận là kết quả của tác phẩm.

Da Màu hỏi “Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí The Paris Review, Alice Munro nói rằng “[Hồi còn trẻ] tôi đã mê đọc Eudora Welty, Flannery O’Connor, Katherine Ann Porter, Carson McCullers. Tôi nghĩ nhà văn đàn bà có khả năng viết về những điều quái dị, hoặc những chuyện bên lề …. Còn tiểu thuyết vĩ đại trong giòng chính về hiện thực là giang sơn của đàn ông.” (“I loved Eudora Welty, Flannery O’Connor, Katherine Ann Porter, Carson McCullers. There was a feeling that women could write about the freakish, the marginal…. [But] the mainstream …. big novel about real life was men’s territory,” http://www.theparisreview.org/interviews/1791/the-art-of-fiction-no-137-alice-munro.) Hiện tượng “nhà văn đàn bà viết về những điều quái dị hoặc chuyện bên lề” và đàn ông “viết về những đề tài vĩ đại” có phản ảnh bối cảnh văn học Việt Nam của ngày hôm nay hay không? Hay hiện tượng này đã được đảo ngược, với một số nhà văn đàn ông Việt viết theo thể magic realism như một cách theo mốt, nhằm tránh bị kiểm duyệt, hoặc do nỗi “cô đơn” trong một thực tại nghiệt ngã của những biến cố xã hội và lịch sử mà Gabriel García Marquez đã đề cập trong diễn văn nhận giải văn chương Nobel năm 1982 của ông?” Tôi cho rằng câu nói này là do cảm nhận riêng của Alice Munro hoặc là do bà khiêm nhường. Tôi đã thấy và đang thấy những nhà văn nữ đang viết những đề tài vĩ đại và những nhà văn nam đang viết những chuyện “quái dị và bên lề” Rồi thế giới văn chương sẽ thấy là họ không thể phân biệt các nhà văn khi họ là nữ hay nam (đã có 13 nhà văn nữ đoạt giải Nobel rồi) Ý kiến của tôi sau khi đọc một vài truyện được dịch trong cuốn Runaway (Trốn Chạy) thì thấy ở bà một nhà văn nữ rất “nữ tính” dù cho đã rất can đảm viết ra những bức bối và giằng xé nội tâm, cào cấu những mặt bằng khiến chúng bị lõm vào. Một phụ nữ chuyên viết về phụ nữ sẽ có nhận định như vậy, nhưng nếu nhìn từ góc độ của một người viết nam, thật công bình, những nhà văn nữ đang tiến lên, chạy nhanh hơn và chen lấn, dù có ít người chạy. Nhưng nhớ cho, các bà các cô cũng phải chạy cho bền, viết dài hơi hơn, đây là ưu thế của nam.

bài đã đăng của Trần Nguyên Đán


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006-2012 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)
porn ficken russian porn japanese porn watch porn watch sex izle sex izle anal porn tube amateur porn watch